Staff Publications

Staff Publications

  • external user (warningwarning)
  • Log in as
  • language uk
  • About

    'Staff publications' is the digital repository of Wageningen University & Research

    'Staff publications' contains references to publications authored by Wageningen University staff from 1976 onward.

    Publications authored by the staff of the Research Institutes are available from 1995 onwards.

    Full text documents are added when available. The database is updated daily and currently holds about 240,000 items, of which 72,000 in open access.

    We have a manual that explains all the features 

Current refinement(s):

Records 1 - 20 / 24

  • help
  • print

    Print search results

  • export

    Export search results

  • alert
    We will mail you new results for this query: keywords==anser
Check title to add to marked list
Crossing species boundaries : the hybrid histories of the true geese
Ottenburghs, Jente - \ 2016
University. Promotor(en): Herbert Prins; R.C. Ydenburg, co-promotor(en): Hendrik-Jan Megens. - Wageningen : Wageningen University - ISBN 9789462579781 - 268
geese - anser - crossing - species - hybridization - speciation - phylogenomics - ganzen - kruisen - soorten - hybridisatie - soortvorming - phylogenomica

Hybridization, the interbreeding of different species, is a common phenomenon in birds: about 16% of bird species is known to have hybridized with at least one other species. Numerous avian hybrid zones have been studied from a morphological or genetic perspective, often documenting the interspecific exchange of genetic material by hybridization and backcrossing (i.e. introgression). The incidence of hybridization varies among bird orders with the Anseriformes (waterfowl: ducks, geese and swans) showing the highest propensity to hybridize. In this thesis, I provide a genomic perspective on the role of hybridization in the evolutionary history of one particular anseriform tribe, the Anserini or “True Geese”, which comprises 17 species divided over two genera: Anser and Branta . The diversification of this bird group took place in the late Pliocene and the early Pleistocene (between four and two million years ago), conceivably driven by a global cooling trend that led to the establishment of a circumpolar tundra belt and the emergence of temperate grasslands. Most species show a steady population increase during this period, followed by population subdivision during the Last Glacial Maximum about 110,000 to 12,000 years ago. The combination of large effective population sizes and occasional range shifts facilitated contact between the diverging goose species, resulting in high levels of interspecific gene flow. Introgressive hybridization might have enabled these goose populations to quickly adapt to changing environments by transferring of advantageous alleles across species boundaries, increasing standing genetic variation or expanding phenotypic variation of certain traits (e.g., beak morphology). Hybridization seems to be a common and integral component in the evolution and diversification of geese. The pervasiveness of rapid speciation and hybridization in geese complicates the attempt to capture their evolutionary history in a phylogenetic tree, advocating a phylogenetic network approach. Indeed, trying to capture the complex diversification of the True Geese in a branching tree can be regarded as a wild goose chase.

Wild geese of the Yangtze River : their ecology and conservation
Zhang, Y. - \ 2016
University. Promotor(en): Herbert Prins; Fred de Boer; L. Cao. - Wageningen : Wageningen University - ISBN 9789462576049 - 147 p.
geese - anatidae - anser - animal ecology - wildlife management - nature conservation - hydrology - habitat selection - rivers - china - ganzen - dierecologie - wildbeheer - natuurbescherming - hydrologie - habitatselectie - rivieren

Habitat selection is a process in which organisms decide to choose a suitable site for nesting, roosting or foraging. The question where the organisms are, and when they will leave are two of the fundamental questions frequently asked by ecologists. Habitat selection is affected by various abiotic and biotic determinants, varying over different spatial and temporal scales. In addition, an animal’s body size, determining its daily demands and its digestion capacity, plays an important role in foraging and habitat selection. This is because forage quality often decreases with increasing forage quantity. Therefore, herbivores often face a trade-off between forage quality and quantity. Although studies on habitat selection have offered substantial insights into the effect of various ecological factors, myriad effects of habitat and its’ surrounding are still not clearly understood, as former studies concerning this topic normally focus on a single species or a single spatial scale.

Migrating goose species are herbivorous with more or less similar habitat requirements and hence often mix in the field. Studying habitat selection of different goose species is attractive as they are from the same guild but differ in body size. In this thesis, I study the effects of various variables on habitat selection of different Anatidae species over different spatial scales, answering the question how ecological and anthropogenic variables affect Anatidae species habitat selection and population sizes and if these effects vary over different spatial scales.

First, I studied the habitat selection of Anatidae species under the condition with and without interference competition using an experimental approach in Chapter 2. To do this, I offered geese and ducks foraging patches with various swards heights. My results showed that all three species acquired the highest nitrogen intake at relatively tall swards (on 6 or 9 cm, but not on 3 cm) when foraging in single species flocks in the functional response experiment. When they were offered foraging patches differing in sward height with and without competitors, their mean percentage of feeding time did not change, whereas all species increased their percentage of time being vigilant except for the dominant swan goose. All species utilized strategies that increased their peck rate on patches across different sward heights when foraging together with other species, resulting in the same instantaneous and nitrogen intake rate than when foraging in a single species flocks. My results suggest that variation in peck rate over different swards height permits Anatidae herbivores to increase nitrogen intake under competition to compensate for the loss of intake, illustrating the importance of behavioural plasticity in heterogeneous environments when competing with other species for resources.

In Chapter 3, using a correlative field study, I analysed the habitat selection of two differently sized grazing goose species at site level. I found that both species selected lower lying area where the swards became recently exposed, due to receding water levels. However, the smaller species was more sensitive to this elevation gradient. Moreover, sward height negatively affected both species habitat selection with a stronger effect on the smaller species. This result highlighted the importance of body size on facilitating species coexistence and habitat segregation. Not in agreement with the results from most experimental studies, I found that nitrogen content did not influence habitat selection of both species. This conflicting result suggests that additional factors should be carefully considered when applying outcomes from experimental studies to field situations.

In Chapter 4, I studied habitat selection of the two goose species at a lake level by analysing the effect of ecological and anthropogenic variables. My results supported the individual-area relationship as only patch area had a significant effect on both species habitat selection, and other variables that were related to food availability and disturbance, were not significant. In addition, a facilitation effect of grazing livestock on geese habitat selection was detected, indicating that larger grazing herbivores can facilitate geese foraging by removing the taller and lower quality food from the top. As patch area size in wetlands is directly linked to water levels fluctuations, this result demonstrated that modifying hydrological regimes can enlarge the capacity of wetlands for migratory birds.

In Chapter 5, I further expanded my study area to the flood plain level of the Yangtze, testing for the effect of various abiotic and biotic variables on several Anatidae species habitat selection and population trends. I showed that slope and climate factors were the most important ones affecting habitat selection and distribution of Anatidae species. Furthermore, I demonstrated that the current protection policies may not stop the declining population trends but might buffer to some extent against a rapid decline in numbers in wetlands with a higher level protection status. This result points out that the conservation effectiveness is still low and larger conservation efforts are urgently needed to maintain the Anatidae populations, especially in wetlands with a lower level protection status. I recommend several protection measures to stop the decline of Anatidae species in wetlands of the Yangtze River flood plain and I called for more research efforts in this area in particularly, but also at a larger scale, the entire East Asian-Australasian Flyway.

In Chapter 6, I synthesized these results and draw conclusions from the preceding chapters, and highlighted the importance of spatial scales when studying the effect of abiotic and biotic variables on animals’ habitat selection. I also propose to modify hydrological regimes, aimed at creating enhanced habitat and improved forage accessibility conditions over the entire wintering period for herbivorous birds species in the Yangtze River flood plain. In summary, this thesis offers a framework for the effects of various variables on habitat selection and population sizes of herbivorous Anatidae species over different spatial scales, and a scientific basis for policy-makers and managers to enhance the efficiency of conservation actions in wetlands along the Yangtze River flood plain and also for similar ecological systems.

Toetsing aannames populatiemodel Grauwe Gans : vergelijking aannames habitatgebruik en kuikenoverleving met feitelijke situatie
Schotman, A.G.M. ; Jansman, H.A.H. ; Hammers, M. ; Baveco, J.M. ; Melman, T.C.P. - \ 2014
Wageningen : Alterra, Wageningen-UR (Alterra-rapport 2515) - 51
anser - fauna - wildbeheer - broedfactoren - populatiedichtheid - populatiedynamica - habitats - foerageren - broedplaatsen - modellen - nederland - wildlife management - hatching factors - population density - population dynamics - foraging - breeding places - models - netherlands
Met een eerder ontwikkeld individu-gebaseerd, ruimtelijk expliciet populatie-dynamisch model zijn scenarioberekeningen uitgevoerd waarin verschillende vormen van aantalsregulatie met elkaar worden vergeleken: eieren onklaar maken, afschot ruiperiode, jaar-rond afschot. De met het model voorspelde effecten van reguleringsmaatregelen zijn vooralsnog vooral kwalitatief (relatieve effect van maatregelen) van aard. Om tot eigenstandige kwantitatieve voorspellingen van de absolute aantalsontwikkeling te komen moeten de onderliggende aannames van het model verder getoetst worden. In dit onderzoek werden aannames over het gebruik van bepaalde habitats voor broeden en foerageren nader onderzocht en voorstellen gedaan tot verbetering van deze aannames. Daarnaast werden aannames voor dichtheidsafhankelijke kuikenoverleving en broeddichtheid besproken.
Populatiemodel voor de Grauwe gans : enkele scenarioberekeningen voor aantalsregulatie
Baveco, J.M. ; Kleijn, D. ; Lange, H.J. de; Lammertsma, D.R. ; Voslamber, B. ; Melman, T.C.P. - \ 2013
Wageningen : Alterra (Alterra-rapport 2445) - 100
ganzen - anser - branta - wildbeheer - natuurbeheer - populatiedichtheid - geese - wildlife management - nature management - population density
Met een eerder ontwikkeld individu-gebaseerd, ruimtelijk expliciet populatie-dynamisch model (Kleijn et al., 2011) zijn enkele scenarioberekeningen uitgevoerd waarin verschillende vormen van aantalsregulatie met elkaar worden vergeleken: eieren onklaar maken, afschot ruiperiode, jaar-rond afschot). Enkele parameters van het model zijn geactualiseerd aan de hand van terugmeldingsgegevens uit geese.org (vooral overlevingskans en geboortedispersie). Een gevoeligheidsanalyse is uitgevoerd om te bepalen welke factoren de omvang van de populatie het sterkst beïnvloeden. In de vorm van verschillende scenario’s is berekend wat de te onttrekken aantallen zijn om de komen van de huidige omvang van de populatie naar de gewenste omvang, waarbij verschillende realisatietermijnen zijn vergeleken. Er is ook berekend wat er nodig is om een eenmaal bereikte gewenste omvang (gesteld op 100.000 exemplaren) te behouden. Aan de hand van bestaande, voor dit doel bijeengebrachte populatie-dynamische gegevens, zijn modelparameters opgesteld voor de Brandgans, zodat ook voor deze soort aan een populatie-dynamisch model kan worden gewerkt
Broedende Grauwe ganzen in Nederland : ontwikkelingen in landbouwkundige schade en factoren die hun ruimtegebruik beïnvloeden
Kleijn, D. ; Hout, J. van der; Voslamber, B. ; Randen, Y. van; Melman, T.C.P. - \ 2012
Wageningen : Alterra, Wageningen-UR (Alterra-rapport 2343)
gewasproductie - anser - broedvogels - landgebruik - vegetatiemonitoring - overwintering - telemetrie - crop production - breeding birds - land use - vegetation monitoring - telemetry
Onderzocht is hoe de landbouwschade door de in Nederland broedende Grauwe ganzen zich ontwikkelt, waarbij onderscheid is gemaakt in de zomer- en winterperiode. Met zogenaamde halsbandloggers en ringterugmeldingen is het ruimtegebruik in beeld gebracht. Hiermee is de afstand tussen slaap- en foerageerplekken bepaald. Tevens zijn de slaapplekken naar water- en begroeiingsstructuur gekarakteriseerd en is de voorkeur voor de diverse gewassen als voedselbron vastgesteld. Globale vuistregels zijn opgesteld voor ruimtelijke inrichting en beheer om de landbouwschade te beperken.
Pilot onderzoek Grauwe ganzen op Texel : effectiviteit van beheersmaatregelen en ontwikkelingen in landbouw- en natuurschade
Kleijn, D. ; Riel, M.C. van; Melman, T.C.P. - \ 2012
Wageningen : Alterra, Wageningen-UR (Alterra-rapport 2307) - 82
anser - ganzen - anatidae - schade - beweidingsschade - landbouw - natuurbeheer - natuurgebieden - populatiedynamica - tellingen - nederlandse waddeneilanden - noord-holland - geese - damage - browsing damage - agriculture - nature management - natural areas - population dynamics - censuses - dutch wadden islands
Onderzoek is uitgevoerd naar overzomerende Grauwe ganzen op Texel, gericht op het effect van aantal regulerende maatregelen op de populatieomvang, op de landbouwschade en op de schade aan enkele voor Texel belangrijke natuurwaarden. Er is gebruik gemaakt van uitgevoerde tellingen door het jaar heen en specifieke tellingen naar het aantal jonge en volwassen ganzen in het broedseizoen. Daarnaast is gebruik gemaakt van terugmeldingen aan gehalsbande exemplaren. Voor het vaststellen van effecten aan de natuur is in een experimentele aanpak een vergelijking gemaakt tussen wel en niet door ganzen gebruikte delen (exclosures), betrekking hebbend op duinplassen en matig-voedselrijke graslandvegetatie. Voor de landbouwschade is gebruik gemaakt van gegevens die door het Faunafonds worden verzameld.
Populatie-dynamisch model voor grauwe ganzen : ontwikkeling model ten behoeve van aantalregulering
Kleijn, D. ; Baveco, J.M. ; Voslamber, B. ; Lange, H.J. de; Melman, T.C.P. - \ 2011
Wageningen : Alterra, Wageningen-UR (Alterra-rapport 2234) - 56
anser - ganzen - modellen - populatiebiologie - populatiedynamica - overleving - nederland - geese - models - population biology - population dynamics - survival - netherlands
Dit rapport beschrijft een deel van de werkzaamheden die in het kader van het onderzoeksproject "Populatiebeheer overzomerende (Grauwe) ganzen" in 2009 en 2010 zijn uitgevoerd. Het aantal ganzen dat in Nederland broedt neemt de laatste decennia spectaculair toe. Dit toenemende aantal ganzen veroorzaakt een zodanige maatschappeleijke overlast dat aantalregulerende maatregelen worden overwogen. Het is echter nog onduidelijk welk effect de verschillende maatregelen hebben. Om hier meer inzicht in te krijgen is een ruimtelijk-expliciet, op individu gebaseerd, dichtheidsafhankelijk model ontwikkeld voor de Grauwe gans.
Hebben grauwe ganzen een negatief effect op weidevogels?
Kleijn, D. ; Hout, J.J. van der; Jansman, H.A.H. ; Kats, R.J.M. van; Knecht, E. ; Lammertsma, D.R. ; Muskens, G.J.D.M. ; Melman, T.C.P. - \ 2011
Wageningen : Alterra, Wageningen-UR (Alterra-rapport 2233) - 50
ganzen - weidevogels - biologische mededinging - interacties - populatiedichtheid - vegetatie - natuurbescherming - anser - nederland - geese - grassland birds - biological competition - interactions - population density - vegetation - nature conservation - netherlands
Dit tussenrapport beschrijft een deel van de werkzaamheden die in het kader van het onderzoeksproject ‘Populatiebeheer overzomerende (grauwe) ganzen’ (BO-02-013-005) in 2009 en 2010 hebben plaatsgevonden. Het aantal ganzen dat in Nederland broedt neemt de laatste decennia spectaculair toe. Onder natuurbeschermers is ongerustheid ontstaan dat ganzen een negatief effect hebben op weidevogels. Daarom worden sinds een aantal jaren in en om natuurreservaten aantal-regulerende maatregelen voor de Grauwe gans genomen. Dit rapport presenteert de resultaten van een studie die tot doel had vast te stellen of er een (negatieve) relatie bestaat tussen het voorkomen van overzomerende Grauwe ganzen en weidevogels. In negen gebieden waar ganzen en weidevogels in substantiële aantallen voorkwamen, is onderzocht of de dichtheid of populatietrends van ganzen en weidevogels met elkaar gerelateerd waren. Daarnaast is geanalyseerd hoe de ruimtelijke verdeling tussen ganzen en weidevogels zich gedurende het broedseizoen ontwikkelde: mijden ze elkaar of komen ze juist samen voor? Daarbij is onderscheid gemaakt tussen directe beïnvloeding (aanwezigheid van ganzen) en indirecte beïnvloeding (via de vegetatie).
De risico's van virusverspreiding in kaart gebracht met behulp van GIS-software
Groot, N.E. - \ 2007
Agro Informatica 20 (2007)1. - ISSN 0925-4455 - p. 19 - 22.
aviaire influenzavirussen - ziektedistributie - ganzen - anser - migratie - geografische informatiesystemen - avian influenza viruses - disease distribution - geese - migration - geographical information systems
Een studie is gedaan naar de mogelijke verspreiding van het hoogpathogene vogelgriepvirus H5N1 door de kolgans (Anser albifrons albifrons) in Europa. Hierop voortbordurend wordt de modellering van de verspreiding van het vogelgriepvirus in Europa met GIS-software besproken
In hoeverre is de winteropvang van kolganzen, grauwe ganzen en smienten te realiseren in gebieden waar weidevogelbeheersovereenkomsten zijn afgesloten?
Ebbinge, B.S. ; Beintema, A.J. ; Groot Bruinderink, G.W.T.A. ; Schrijver, R.A.M. - \ 2004
Wageningen : Alterra (Alterra-rapport 1022) - 33
wildbescherming - wildbeheer - vogels - graslanden - ganzen - anser - anas - bescherming - nederland - weidevogels - wildlife conservation - wildlife management - birds - grasslands - geese - protection - netherlands - grassland birds
Het beleidskader Faunabeheer (Ministerie van LNV) beoogt in Nederland per 1 oktober 2004 80.000 ha foerageergebied aan te wijzen voor ganzen en smienten. Bij de keuze van de juiste gebieden spelen vele factoren een rol, waaronder kostenaspecten. Een van de vragen die daarbij gesteld is, is in hoeverre winteropvang van ganzen en smienten gerealiseerd kan worden in gebieden waar weidevogelbeheersovereenkomsten zijn afgesloten. Waar dat mogelijk is, zou de ganzenopvang deels uit de weidevogelbeheersovereenkomst gefinancierd kunnen worden. Combineren kan alleen als er sprake is van grote aaneengesloten gebieden van ten minste 500 ha, en als er geen botanische doelstellingen zijn
Geografische variatie bij ganzen; deel 5; de Oost-Siberische toendrarietgans Anser serrirostris serrirostris
Bergh, L.M.J. van den - \ 2004
Het Vogeljaar 52 (2004)1. - ISSN 0042-7985 - p. 14 - 22.
populatiedynamica - migratie - siberië - nederland - zoögeografie - ganzen - anser - geese - population dynamics - migration - zoogeography - netherlands - siberia
Vanaf het midden van de jaren negentig werden enkele aantallen ganzen in Nederland waargenomen. Een overzicht van tellingen sindsdien
Veranderingen in aankomst, vertrek en verblijfsduur van rietganzen in het Fochteloërveen
Feenstra, H. ; Bergh, L.M.J. van den - \ 2003
Twirre: mededelingenblad van de Fryske Foriening foar Fjildbiology 14 (2003)3. - ISSN 1381-7558 - p. 86 - 89.
anser - ganzen - vogels - migratie - zoögeografie - friesland - geese - birds - migration - zoogeography
Na de recente eeuwwisseling verschenen de rietganzen steeds vroeger in de herfst. In het seizoen 2001/02 werd eind september al een groepje rietganzen gezien en in de herfst van 2002 waren er op 23 septmber al enkele tientallen waargenomen. Dit is twee maanden vroeger dan voorheen het geval was. De verblijfsduur van de rietganzen in Nederland is zodoende in een tijdsbestek van slechts enkele jaren met circa 2,5 maand verlengd
Advies aan Faunafonds inzake heropening jacht op kolgans, grauwe gans en smient
Ebbinge, B.S. - \ 2003
Wageningen : Alterra (Alterra-rapport 802) - 30
jagen - beleid - ganzen - anser - anas - wildbeheer - bescherming - natuurbescherming - populatiedynamica - nederland - hunting - policy - geese - wildlife management - protection - nature conservation - population dynamics - netherlands
Ter onderbouwing van het door het Faunafonds aan de minister van LNV uit te brengen advies betreffende het heropenen van jachtmogelijkheden op de kolgans, grauwe gans en smient is een analyse gemaakt van de te verwachten effecten van de voorgestelde maatregelen. Dit betreffen effecten op de aantallen en verspreiding van deze drie vogelsoorten in een internationale context en te verwachten effecten op de kosten die binnen Nederland gemaakt moeten worden voor ganzenopvang en vergoeding van landbouwschade. Deze analyse is gemaakt met gebruikmaking van bestaande gegevens, waarbij geput is uit de gepubliceerde literatuur, de populatieschattingen uit de databank van Wetlands International, ongepubliceerde gegevens van het ringonderzoek aan kolganzen door Alterra, en de door het Faunafonds geleverde gegevens over de wildschade sinds 1990. Er is aangegeven aan welke randvoorwaarden voldaan moet worden om te voorkomen dat de aantallen ganzen opnieuw gedecimeerd worden, zoals voor 1970 het geval was. Na 1970 heeft het twintig jaar geduurd voordat de aantallen ganzen zich weer hersteld hadden. Inmiddels zijn de meeste populaties vertienvoudigd. Gezien de lange tijdsduur van dit herstel is de nodige voorzichtigheid geboden bij heropening van de jachtmogelijkheden. Regulering van de aantallen ganzen en smienten en hun verspreiding door jacht is bij de huidige populatieniveaus een mogelijkheid om toename van de overheidskosten om landbouwschade te beperken die deze populaties niet in hun voortbestaan bedreigd. Door de decentralisatie van het jachtbeleid rust op de provincies de zware taak de internationale verplichtingen ter bescherming van trekvogels die Nederland is aangegaan (African Eurasian Waterbird Agreement) concreet vorm te geven.
Perspectief voor de grauwe gans als broedvogel in het Deltagebied bij verschillende beheermaatregelen
Ebbinge, B.S. ; Klok, T.C. ; Schekkerman, H. ; Turnhout, C. van; Voslamber, B. ; Willems, F. - \ 2002
De Levende Natuur (2002). - ISSN 0024-1520
anser - ganzen - begrazing - weiden - agrarische bedrijfsvoering - oogstverliezen - schadelijke dieren - zuid-holland - zeeland - zuidwest-nederland - broedvogels - ecologie - natuurbeheer - ornithologie - geese - grazing - pastures - farm management - yield losses - noxious animals - south-west netherlands
Onderzoek in opdracht van Zeeland, Zuid-Holland, Noord-Brabant, Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer. Onderzocht is met welke maatregelen de overlast van begrazing door ganzen voor boeren te beperken is
Overzomerende grauwe ganzen in het noordelijk Deltagebied : een modelmatige benadering van de aantalontwikkeling bij verschillende beheersscenario's
Schekkerman, H. ; Klok, T.C. ; Voslamber, B. ; Turnhout, C. van; Willems, F. ; Ebbinge, B.S. - \ 2000
Wageningen : Alterra (SOVON-onderzoeksrapport 2006/06 / Alterra-rapport 139) - 73
anser - ganzen - populatiedynamica - ecologie - dichtheidsafhankelijkheid - nestelen - overleving - voortplanting - bedrijfsvoering - modellen - oogstschade - nederland - zuid-holland - fauna - landbouwschade - ornithologie - trekvogels - Zeeland - Brabant - geese - population dynamics - ecology - density dependence - nesting - survival - reproduction - management - models - crop damage - netherlands
De broedpopulatie van de grauwe gans in het noordelijk Deltagebied neemt sterk toe, en dat leidt in toenemende mate tot landbouwschade in het zomerhalfjaar. In dit rapport wordt, op grond van gegevens over overleving en reproductiesucces, afkomstig uit Zweden en uit Oost-Nederland, een populatiemodel gepresenteerd, waarmee de te verwachten toekomstige populatieontwikkelingen zijn verkend. De modeluitkomsten zijn sterk afhankelijk van het veronderstelde reproductiesucces en indiceren dat de populatie op termijn zou kunnen toenemen tot ruwweg 10 000-20 000 vogels. De effecten van verschillende mogelijke beheersmaatregelen zijn met scenario's doorgerekend.
Ganzenvangen voor de wetenschap; ringonderzoek aan wilde ganzen
Ebbinge, B.S. - \ 2000
Wageningen : Alterra (Alterra-rapport 155) - 57
anser - ganzen - inventarisaties - populatiedynamica - monitoring - migratie - identificatie - merken - nederland - vogels kijken - geese - inventories - population dynamics - migration - identification - marking - netherlands - birdwatching
In de winter van 1954-55 startte het ITBON het ringonderzoek aan wilde ganzen in Nederland. Sindsdien zijn ruim 50 000 ganzen geringd met metalen ringen van het Vogeltrekstation Arnhem. Het verzamelen van deze gegevens is voortgezet door RIN, IBN, en nu Alterra. De ganzen worden gevangen door ganzenvangers op traditionele wijze met slagnetten en goed getrainde lokganzen. Terugmeldingen van de geringde ganzen zijn van belang voor het overheidsbeleid op het gebied van deze trekvogels, waarvoor Nederland door het ondertekenen van internationale verdragen zijn verantwoordelijkheid heeft genomen. Nadere analyse van deze langetermijngegevensreeks is gewenst. Sinds 1998-99 werkt Alterra met dit vangprogramma mee aan een onderzoeksproject van de universiteit van Osnabrück, waarbij tot nu toe ruim 1900 kolganzen met halsbanden zijn gemerkt.
Zijn overwinterende ganzen te sturen?; een pilot sudy naar mogelijkheden om de effectiviteit van flankerend jachtbeleid vast te stellen
Ebbinge, B.S. ; Müskens, G.J.D.M. ; Oord, J.G. - \ 1999
Wageningen : IBN-DLO, Instituut voor Bos- en Natuuronderzoek - 30
ganzen - anser - dierecologie - wildbeheer - bescherming - jagen - beleid - nederland - friesland - geese - animal ecology - wildlife management - protection - hunting - policy - netherlands
Dark-bellied Brent Geese Branta bernicla bernicla forego breeding when Arctic Foxes Alopex lagopus are present during nest initiation
Spaans, B. ; Blijleven, H.J. ; Popov, I.U. ; Rykhlikova, M.E. ; Ebbinge, B.S. - \ 1998
Ardea 86 (1998)1. - ISSN 0373-2266 - p. 11 - 20.
nesten - anser - ganzen - predatie - canidae - muridae - muizen - ratten - aziatisch rusland - stroomgebieden - nests - geese - predation - mice - rats - russian far east - watersheds
In an area north of the Pyasina delta in Taimyr (Russia), nest distribution, nest initiation and breeding success of Brent Geese Branta bernicla bernicla were studied in six successive summer seasons from 1990-1995 in relation to lemming and Arctic Fox Alopex lagopus abundance. Lemming abundance conformed to the well-known three-year cycle with peaks in 1991 and 1994. Wandering Arctic Foxes were numerous in 1992, one of the two years following a lemming peak. This was the only year in which foxes visited the small offshore island where Brent Geese used to nest. Although Brent Geese arrived in time that year, the majority did not even start to breed and disappeared. Thus the actual mechanism causing failure in 1992 was disturbance rather than predation and Brent Geese appeared to be able to forego breeding at the very last moment. In the unexpected absence of foxes in the second predator year 1995, Brent Geese incubated successfully on the small islands in our study area. However, they failed to raise their goslings as these were all predated, not by foxes but probably by gulls.
Ganzen en zwanen in Nederland in 1990-95
Koffijberg, K. ; Beekman, J. ; Bergh, L.M.J. van den; Berrevoets, C. ; Ebbinge, B.S. ; Haitjema, T. ; Philippona, J. ; Prop, J. ; Spaans, B. ; Zijlstra, M. - \ 1998
Limosa 71 (1998)1. - ISSN 0024-3620 - p. 7 - 32.
dieren - populatiedichtheid - populatie-ecologie - mortaliteit - populatiegroei - anser - ganzen - cygnus - zwanen - inventarisaties - nederland - veldwerk - observatie - animals - population density - population ecology - mortality - population growth - geese - swans - inventories - netherlands - field work - observation
Ecology of geese wintering at the Lower Rhine area (Germany)
Mooij, J.H. - \ 1996
Agricultural University. Promotor(en): C.W. Stortenbeker; R.H. Drent. - S.l. : Mooij - ISBN 9789090098555 - 192
anser - ganzen - planten - klimaat - seizoenen - fenologie - flora - vegetatie - bescherming - conservering - duitsland - schadelijke dieren - geese - plants - climate - seasons - phenology - vegetation - protection - conservation - germany - noxious animals

"Die wilde Ganß hat viel und mancherley Nahmen 1 wird aber auch von etlichen Schnee=Ganß genennet / deweil sie zu Anfang deß Winters 1 wann der Schnee verhanden / sich bey uns aufhält" zo begon Conrad Gesner in de 17e eeuw zijn beschrijving van de ganzen. Ook tegenwoordig hebben ganzen nog weinig van hun fascinatie verloren. Elke winter, als zij in grote zwermen weer in hun wintergebieden aankomen, lokken zij duizenden geinteresseerde toeschouwers.

Tegelijkertijd zien veel boeren hun aankomst met zorg, omdat zij bang zijn voor mogelijke schade aan weiden en gewassen. Overwinterden de meeste ganzen tot in de vorige eeuw nog voornamelijk in natuurlijke en semi-natuurlijke gebieden, zo dwong de toenemende ontginning van deze traditionele voedingsterreinen - voornamelijk ten bate van de landbouw -, de ganzen meer en meer in het cultuurlandschap te overwinteren. Deze verandering bracht hen aanvankelijk waarschijnlijk grote problemen, waardoor de ganzenaantallen in de loop van de tweede helft van de 19e en het begin van de 20e eeuw in West-Europa sterk terugliepen. Sinds het midden van deze eeuw schijnen de ganzen de voordelen van overwinteren op landbouwgronden, namelijk het groter aanbod en de betere kwaliteit van het plantaardig voedsel, te kunnen benutten en hun aantallen in West-Europa namen weer toe. Dit bracht hen in toenemende mate in conflict met de landbouw, omdat de grote ganzenzwerrnen door steeds meer boeren als direkte concurrenten beschouwd worden.

Ook in het traditionele ganzenwinterareaal in het duitse Nederrijn-Gebied in Noordrijn-Westfalen zijn de problemen tussen ganzen (Kol- en Rietgans) en landbouw in de laatste jaren sterk toegenomen. Werd hier nog in de eerste helft van de jaren 70 een door alle zijden geaccepteerd ganzenjachtverbod van kracht, zo werd aan het begin van de jaren 80 niet alleen steeds vaker geëist de veronderstelde ganzenschade te vergoeden, maar ook de jacht van de sterk gestegen ganzenaantallen weer toe te laten (Hoofdstuk 2, 3, 4, 7 & 8).

Met het doel gegevens voor een toekomstig ganzenbeleid in Noordrijn-Westfalen te verzamelen, begon de auteur 1976 met zijn ganzenorderzoek, dat zich in de loop van de jaren 80 ook tot andere ganzengebieden in Duitsland en aan het eind van de jaren 80 en het begin van de jaren 90 tot de siberische broedgebieden uitbreidde. Deze dissertatie is in zekere zin een samenvatting van de resultaten van dit onderzoek zoals die eind 1994 beschikbaar waren.

Op grond van de in de westeuropese wintergebieden doorgevoerde tellingen was men sinds de jaren 60 van mening, dat de bestanden van Riet- en Kolgans in de westelijke Palearctis sterk toenamen. In de broedgebieden werd voor de jaren 80 echter een constant populatieniveau voor de Kolgans en een sterke achteruitgang van de Rietgans vastgesteld. Daar over dezelfde periode niet alleen een sterke toename van beide soorten in het relatief goed getelde westeuropese wintergebied, maar tegelijkertijd een sterke teruggang in de minder goed getelde wintergebieden van Zuidoost-Europa vastgesteld werd, is het waarschijnlijk, dat de toename in West-Europa meer met verschuivingen van overwinterings- zwaartepunten binnen de West-Palearctis, dan met een reële toename der bestanden van beide soorten te maken heeft (Hoofdstuk 2, 4, 5 & 8).
Er is nog verder onderzoek nodig om dit probleem definitief op te lossen.

Ook de tot nu toe gangbare mening over de migratie van beide soorten schijnen niet houdbaar. Een analyse van de terugmeldingen van geringde en gemarkeerde Kolganzen voert tot de conclusie, dat de contacten tussen de verschillende winterpopulaties in de westelijke Palearctis veel intensiever zijn dan tot nu toe werd aangenomen en dat vogels van één broedgebied in ver uitelkaar gelegen wintergebieden aan te treffen zijn. Hierdoor is niet alleen een regelmatige genetische uitwisseling tussen de broedpopulaties gegarandeerd, maar ontstaat ook de mogelijkheid, dat de overwinterende vogels van een gebied relatief snel op ecologische veranderingen reageren en naar een ander (eventueel ook op grote afstand gelegen) wintergebied verhuizen kunnen (Hoofdstuk 2 & 5).

Ondanks tientallen jaren van onderzoek en discussie is het nog steeds onduidelijk hoeveel ondersoorten de Rietgans heeft, waar deze broeden en waar de grenzen tussen de verschillende ondersoorten liggen. Hierdoor is het trekverloop van de Rietgans uiterst moeilijk te reconstrueren. Zeker is, dat er een regelmatige uitwisseling tussen de wintergebieden in West- en Zuidoost-Europa bestaat, terwijl over een mogelijke uitwisseling tussen de overwinterende Rietganzen van Scandinavië en England enerzijds en die in de rest van Europa anderzijds geen gegevens beschikbaar zijn (Hoofdstuk 2).

Alhoewel zeker nog veel onderzoek nodig is om alle vragen over de trek van beide soorten op te lossen, schijnt zeker, dat zij gedurende het jaar in gebieden verblijven, waar de gemiddelde maandtemperatuur enige graden boven de 0°C ligt, waardoor zij in het algemeen over redelijk vers, en daardoor redelijk goed verteerbaar gras beschikken kunnen (Hoofdstuk 2, 6 & 7).

De toename van de ganzenaantallen in West-Europa ging gepaard met een toenemend aantal ganzen in Duitsland, in het bijzonder in de bondsstaten Brandenburg en Mecklenburg-Voorpommeren in het oosten en in het Dollart-gebied (Nedersaksen) en aan de duitse Nederrijn (Noordrijn-Westfalen). Met meer dan 150 000 Kolganzen en in sommige winters 50 000 Rietganzen werd de duitse Nederrijn in de tweede helft van de jaren 80 een van de belangrijkste ganzenwintergebieden in West-Europa (Hoofdstuk 2, 3, 4 & 8).

Tijdens vluchten over het wintergebied aan de duitse Nederrijn volgen de ganzen bepaalde vliegroutes. De belangrijkste verloopt langs de Rijn en verbindt de zes belangrijkste slaapplaatsen. Alle ganzenslaapplaatsen in dit gebied liggen op de oever van de Rijn, van een oude Rijnstrang of van een uiterwaarden-ontgronding, hebben een lage storingsintensiteit, vlakke oevers en grasvegetatie. De belangrijkste aktiviteit op de slaapplaatsen (oponthoud gemiddeld 13 1/2 uur) is slapen (gemiddeld 6 uur), direct gevolgd door voedselopname (gemiddeld 5 ¼ uur). De ganzen verdelen de voedselopname over de gehele dag: 60% gedurende daglicht en 40% gedurende de nacht.

In de vroege ochtenduren vliegen de ganzenzwermen van de "slaapplaatsen" naar de voedingsterreinen, voor een oponthoud van gemiddeld 10 ½ uur. Hier is voedselopname (gemiddeld 8 uur) ongetwijfeld de belangrijkste aktiviteit, gevolgd door slapen (gemiddeld 1 ¼ uur).

Vanaf een slaapplaats vliegen de meeste ganzen 's morgens naar de voedingsgebieden in de directe omgeving en 's avonds van een voedingsterrein naar de dichstbijzijnde slaapplaats. Op deze wijze ontstaan eenheden, die uit een slaapplaats en een aantal voedingsterreinen bestaan en door de auteur "Complexen" genoemd worden (Hoofdstuk 2, 4 & 6).

De in het gebied van de duitse Nederrijn overwinterende ganzen zijn voornamelijk op grasland aan te treffen, slechts maximaal 15% van de ganzendagen worden op akkers doorgebracht. De voorkeur voor grasland is met meer dan 95% van de ganzendagen bij Kolganzen duidelijk groter dan bij Rietganzen, die ca. 80% van de ganzendagen op grasland doorbrengen.

De voedselopname is de belangrijkste aktiviteit van de aan de duitse Nederrijn overwinterende ganzen, die gemiddeld ca. 55% van een 24-uurs dag (13 ¼ uur) nodig hebben om de dagelijks benodigde grashoeveelheid van gemiddeld 1 500 g versgewicht (= 300 g drooggewicht) voor een Kolgans en van gemiddeld 1950 g versgewicht (= 390 g drooggewicht) voor een Rietgans op te nemen. Als gevolg van het relatief weinig effektieve spijsverteringssysteem, verlaat - afhankelijk van het gehalte aan ballaststoffen in het opgenomen gras - 70% (of meer) van het opgenomen voedsel na een darmpassage van ¼ - 1 ½ uur het lichaam in de vorm van ganzenkeutels. Uit het voor de vogels bruikbare gedeelte van het opgenomen voedsel, winnen zij per dag ca. 2 100 kJ aan energie (Kolgans: 1780 kJ/dag; Rietgans: 2 360 kJ/dag), waarmee zij hun dagelijkse energiebehoefte dekken Door de snelle darmpassage zijn de darmen van de ganzen bij voeding op gras na maximaal 2 uur zonder voedselopname leeg en zou de vogel op zijn vetreserves moeten terugvallen. Daar het fysiologisch weinig zinvol is, iedere nacht op de in de winter zo dringend nodige vetreserves te teren, terwijl aan de oever voedsel in overvloed staat, brengen de aan de duitse Nederrijn overwinterende ganzen het grootste deel van de nacht aan land door en verdelen de voedselopname over het hele etmaal (Hoofdstuk 2, 4 & 6).

Hun relatief hoge voedselbehoefte dekken de ganzen van de duitse Nederrijn bijna uitsluitend op landbouwgronden. Hieruit af te leiden, dat zij daarom automatisch een belasting voor de landbouw zijn, is niet juist. Er bestaat geen directe relatie tussen het optreden en de hoogte van ganzenschade enerzijds en het aantal ganzen, dat in het gebied overwintert, of de voedselbehoefte van de individueëIe gans anderzijds. Ganzenschade ontstaat veelal op plaatsen, waar een overbeweiding van de vegetatie plaatsvindt.

Beweidingsproeven met ganzen in kooien toonden, dat na een begrazing met een intensiteit van 3 000 ganzendagen/ha op grasland opbrengstverliezen van ca. 10% in de eerste snede (begin Mei) en van ca. 3% van de jaar-opbrengst optreden kunnen. Op de percelen met wintergranen trad bij deze beweidingsintensiteit een oogstderving van 10-15% op. Bij hogere beweidingsintensiteiten kunnen de oogstverliezen nog beduidend hoger liggen. Op grond van de onderzoeksresuitaten werd duidelijk, dat op de landbouwgronden van de duitse Nederrijn ganzenschade op grasland bij het overschrijden van een beweidingsintensiteit van 2 000 ganzendagen/ha (vergelijkbaar met een keuteldichtte van ca. 20 ganzenkeutels/m 2) verwacht kan worden. Voor granen ligt deze grenswaarde lager, zodat ganzenschade op graanvelden bij het overschrijden van een beweidingsintensiteit van 1 500 ganzendagen/ha (vergelijkbaar met een keuteldichtte van ca. 15 ganzenkeutels/m 2) verwacht kan worden (Hoofdstuk 7).

Ganzen schijnen echter over natuurlijke mechanismen te beschikken, om een overbeweiding van hun voedingsgebieden te vermijden en zich optimaal over hun voedingsterreinen te verdelen. Aan de duitse Nederrijn wordt grasland door de ganzen meestal niet meer opgezocht als de vegetatiehoogte tot op een gemiddeld niveau van 2 - 4 cm afgevreten is. Dit is meestal na een begrazing met een intensiteit van ca. 2 000 ganzendagen/ha het geval.

Vanaf dat moment wordt waarschijnlijk de hoeveelheid energie, die nodig is om de dagelijkse voedselbehoefte op te nemen, groter dan de hoeveelheid energie die hier gedurende de dag opgenomen kan worden.

De duitse Nederrijn beschikt echter over een dicht wegennet en de storingsintensiteit is relatief hoog. Regelmatig worden de voedselzoekende ganzen door menselijke aktiviteiten gestoord. Iedere storing echter, die de ganzen laat opvliegen, zorgt voor een concentratie van de vogels in enige weinig gestoorde gebieden, waar het dan tot een veel hogere beweidingsintensiteit komt als zonder storingen het geval zou zijn geweest. Hier komt het dan tot een overbeweiding van de vegetatie, die ganzenschade tot gevolg kan hebben. De storingen van voedselzoekende ganzen heeft niet alleen tot gevolg dat de vogels tijd voor voedselzoeken verliezen en een hogere energiebehoefte hebben door het vliegen, maar beperkt ook de grootte van het beschikbare voedselgebied, omdat terreinen met een hoge storingsintensiteit gemeden worden. Storingen verhogen zo het risiko van ganzenschade door een sterkere concentratie en een verhoogde energiebehoefte van de gestoorde ganzen (Hoofdstuk 2, 4, 6 & 7).

Omdat er geen directe relatie bestaat tussen het optreden en de hoogte van ganzenschade enerzijds en het aantal ganzen, dat in het gebied overwintert anderzijds, is het weinig zinvol een algemene reductie van het aantal ganzen door middel van de jacht door te voeren om de ganzenschade te verminderen. De voor de ganzen optimale gebieden worden ook dan door grote ganzenconcentraties bezocht, terwijl hoogstens enige suboptimale terreinen door een geringer aantal ganzen bezocht worden. Verder bestaat het gevaar, dat de overlevingskans van hele ganzenpopulaties in gevaar gebracht wordt. Omdat er geen betrouwbare gegevens bekend zijn over de aantallen ganzen, die in andere landen langs de trekroute jaarlijks geschoten worden en het voortplantingssucces van de ganzen van jaar tot jaar grote verschillen vertoont, bestaat - vooral bij intensief bejaagde soorten als Kol- en Rietgans - het gevaar, dat de ongekoördineerde jacht op deze trekvogels binnen de westelijke Palearctis zich tot een akute bedreiging voor de bejaagde soorten ontwikkelt. Uit een aantal landen langs de trekroute van beide soorten zijn voorzichtige schattingen van de in de jaren 80 jaarlijks geschoten ganzenaantallen beschikbaar. Uitgaand van deze schattingen blijkt, dat in die periode jaarlijks ca. 150 000 - 200 000 Kolen ca. 70 000 - 95 000 Rietganzen (ca. 20% van de westpalearctische populaties van beide soorten) geschoten werden. Hierbij komen nog ca. 5-6% van de populaties, die stierven door indirekte bijwerkingen van de jacht (b.v. aangeschoten vogels, loodvergiftiging), zodat gedurende de jaren 80 door de jacht jaarlijks minstens ca. 25% van het bestand van beide populaties onttrokken werd. Bij een jaarlijks voortplantingssucces van gemiddeld 39% voor de Kol- en 34% voor de Rietgans blijft voor de natuurlijke mortaliteit en een eventueel jaarlijks reproductie-overschot niet veel speelruimte meer over. Het feit, dat russische onderzoekers in de broedgebieden voor de jaren 80 een constant populatieniveau voor de Kolgans en een sterke achteruitgang van de Rietgans hebben vastgesteld, is mogelijkerwijze op de hoge jachtdruk terug te voeren.

Het gevaar van overbejaging bij Kol- en Rietgans is in de laatste jaren sterk gestegen, omdat de veranderingen in Oost-Europa in verscheidene staten een kontrole van de jachtwetten niet meer mogelijk en ganzenjacht voor de bevolking een welkome bron van voedsel en deviezen geworden is. Totdat een kontroleerbaar jachtsysteem voor de gehele trekroute mogelijk is, moet de (voornamelijk recreatieve) ganzenjacht in West-Europa sterk beperkt worden.

Ook een doelgerichte jacht op ganzen op terreinen waar regelmatig ganzenschade optreedt is niet aanvaardbaar vanwege de onkontroleerbare negatieve uitwerkingen die deze heeft op zowel de ganzenpopulaties als op het milieu, te weten: loodbelasting voor de ganzen en het milieu, verhoogde schuwheid waardoor de grootte van het voedselareaal verminderd wordt, onnodig grootschalige storing van voedselzoekende ganzen en concentratie van ganzen in gebieden met een geringe storingsfrequentie.

De beste manier om ganzenschade te voorkomen enlof te verminderen is het inrichten van ganzenreservaten, die groot genoeg zijn om alle daar overwinterende ganzen te voeden zonder dat het tot een overbegrazing van delen van het gebied behoeft te komen. Buiten deze reservaten kunnen de ganzen dan van voor schade gevoelige gewassen verjaagd worden, echter zonder jacht (Hoofdstuk 2, 4, 6, 7 & 8).

Check title to add to marked list
<< previous | next >>

Show 20 50 100 records per page

 
Please log in to use this service. Login as Wageningen University & Research user or guest user in upper right hand corner of this page.