Tuin- en landschapsarchitectuur in Nederland

Tuin- en landschapsarchitectuur in Nederland

  • externe gebruiker (Let opwarning)
  • Log in as
  • language nl
  • Over
    Databank en Collectie TUiN

    De databank biedt informatie over historische en bestaande Nederlandse tuinen, parken, buitenplaatsen en landgoederen, begraafplaatsen, ruilverkavelingen, recreatie- en villaparken en andersoortige 'groene monumenten'. Opgenomen zijn beschrijvingen van objecten van tuinhistorische en landschapsarchitectonische waarde en hun ontwikkeling; van de verschillende opdrachten die tuin- en landschapsarchitecten hebben uitgewerkt en van de bijbehorende documenten met beeldmateriaal. Ook biografische informatie over landschapsarchitecten is in de databank te vinden.

    De databank TUiN maakt de collectie TUiN met ontwerpen van de belangrijkste tuin- en landschapsarchitecten van Nederland voor iedereen beschikbaar.
    De collectie TUiN is een van de Speciale Collecties van Bibliotheek WUR.
    De beschrijvingen en het beeldmateriaal van de vierdelige Gids voor de Nederlandse tuin- en landschapsarchitectuur (1995-2000) zijn ook in de databank TUiN zijn opgenomen.

Mastbos (object)
Variante namen
Landgoed Mastbos
Locatie
Breda (Breda / Noord-Brabant / Nederland)
Ligging
Galderseweg / Huisdreef / Bouvignedreef
Tuintype
(Openbaar) Park / Plantsoen / Recreatieterrein
Oppervlakte
575 ha.
Toegankelijk
ja
Beschrijving
Het Mastbos is een geheel door mensenhand ontstaan bos en behoort tot de oudste naaldbossen van Nederland. In de loop van de zestiende eeuw begon men langzamerhand te beseffen dat de voortdurende kap van natuurlijk bos op den duur tot een schaarste aan hout voor de scheeps- en woningbouw zou leiden. Hendrik III, graaf van Nassau, liet tussen 1514 en 1520 de woeste gronden ten zuiden van Breda, in het dal tussen de riviertjes de Mark en de Aa, beplanten met zaden van de grove den. Aan de lange rechte stammen, die deze boomsoort bij uitstek geschikt maken voor de scheepsbouw, is de naam Mastbos ontleend. Rond 1590, toen er in de Lage Landen een enorme boskap plaatsvond voor de bouw van schepen die het moesten opnemen tegen de als 'onoverwinnelijk' bestempelde Spaanse Armada, werd er onder andere masthout betrokken uit het Mastbos. Ook bij de bouw van het Kasteel van Breda werd hout uit het Mastbos gebruikt. Een zware storm op 9 november 1800, waarbij vele bomen omwaaiden, zorgde voor een ingrijpende dunning. Tussen 1840 en 1881 was het Mastbos eigendom van prins Frederik der Nederlanden, die zich bijzonder interesseerde voor de bosbouw en zich beijverde voor herstel van het bos. Pas in de negentiende eeuw werd bosbouw een serieuze wetenschap. Ook de door ongecontroleerde kap ontstane woeste gronden in Brabant en Drenthe en onvruchtbare stuifzandgebieden op de Veluwe werden naar voorbeeld van het Mastbos ingezaaid met grove den. Na de scheepsbouw was de mijnbouw, die behoefte had aan lange rechte stammen voor stuthout, de grootste afnemer. Gezien de negentiende-eeuwse topografische kaarten, is het bos ontsloten op basis van nut voor de houtkap. Enkele lange lanen in de breedte en in de lengte van het bos, met zijlanen, diagonale lanenen lanen die slechtshet eerste gezicht ongestructureerde eenheid. Bijnadere beschouwing blijkt iedere weg of laan wel op een hoofdlaan uit te komen, zodat het duidelijk wordt dat het wegenpatroon ten dienste staat van het houtvervoer. Tot de dood van prins Frederik in 1881 bleef het Mastbos zijn eigendom. Daarnawerd het Staatseigendom. In 1889 werd door de toenmalige minister van financiën aan A.J. van Schermbeek, houtvester bij het boswezen in Nederlands-Indië, opgedragen een inventarisatie te maken van het Mastbos met een nieuw bedrijfsplan. Van Schermbeek bracht belangrijke technische vernieuwingen aan, met name schrapte hij een aantal lanen om stormschade te voorkomen. In 1899 werd Staatsbosbeheer opgericht met als belangrijkste taak de houtvesterij in Nederland tot economische bloei te brengen. De Staatsbossen rond Breda werden op hun beurt weer ondergebracht bij de houtvesterij Breda. Natuurontwikkeling had geen prioriteit en de nieuwe bossen waren, evenals het Mastbos, ware monocultures: beplant met één boomsoort, voornamelijk de grove den. Deze eentonige bossen met hun lange rechte lanen waren niet alleen vatbaar voor ziektes en plagen, maar boden ook de recreant weinig afwisseling. Toch werd het Mastbos rond het einde van de negentiende eeuw al druk voor recreatie gebruikt. Bezoekers konden aan het eind van de wandeling bij de boswachterswoning melk, limonade, bier, spuitwater en zelfs port en andere wijnen nuttigen in het lommer van de lindebomen. Deze boswachterswoning groeide uit tot een uitspanning van formaat met een kleine speeltuin. Op een kaart uit 1911 zijn zelfs enkele slingerlanen te zien speciaal aangelegd voor de wandelaar, zoals bij het terrein van de Zeven Heuveltjes. Tegenwoordig heeft Staatsbosbeheer ook de taak bossen voor het toerisme aantrekkelijk te maken en de natuurontwikkeling te bevorderen. Daartoe worden de bossen minder monotoon onderhouden. Er wordt onder meer een variatie in de leeftijdsopbouw aangebracht, waardoor een rijke onderbegroeiingen een gevarieerdere fauna ontstaat. In het Mastbos is het sortiment van grove den inmiddels uitgebreid met Corsicaanse den, Douglasspar, lariks en fijnspar. Voor de houtproductie worden geen grote oppervlakten meer gekapt, maar worden kleine open plekken gecreëerd, waar spontane groei van loofsoorten als berk en eik mogelijk is. Dode bomen blijven deels liggen om de ontwikkeling van paddestoelen te bevorderen. Het mastbos kent een vijftigtal vogelsoorten; vooral de bosuil voelt zich er thuis. Het van oudsher voor de bosbouw doelmatige padenpatroon is tegenwoordig naast natuurbehoud vooral afgestemd op de extensieve recreatie, waarvoor wandel-, ruiter- en fietsroutes zijn uitgezet. Van noord naar zuid lopen de Torendreef (oorspronkelijk gericht op de toren van Princenhage), de Lange Dreef, de Verlengde Dreef, de Zevenlindendreef, de Goordreef, de Huisdreef, de Stouwdreef, het Mastenlaantje, de Schapendreef en het Duellaantje. Min of meer van oost naar west lopen de Franse Dreef (de huidige Burgemeester De Manlaan), de Heldreef, de Frederiksdreef en de Oude Postbaan. Een fraai begin van de wandeling is de oude, met beuken beplante Bouvignedreef die vanaf het kasteel Bouvigne ver het bos inloopt. Aan deze dreef ligt ook het Informatiecentrum van Staatsbosbeheer 'De Oudhof' met educatieve tentoonstellingen over het Mastbos. Diagonaal door het patroon van dreven loopt het Eeuwig Laantje of Eeuwigheidslaantje.
toon 1 project(en)...
Inventarisatie landgoed Mastbos (project)
Projectnummer
01.139.
Opdracht
Inventarisatie
Tuinarchitect
toon 1 document(en)...
Terreininventarisatie, plattegrond (document)
Inventarisnr.
01.139.01
Type document
Ontwerp / Plattegrond
Vervaardiger
Springer, L.A.
Materiaal
Pen / aquarel op calque, geplakt op linnen
Schaal
Formaat
44 x 61,5 cm.
Herkomst
Springer
Vindplaats
map B16
Negatiefnr.
S 1043
 
U moet eerst inloggen om gebruik te maken van deze service. Login als Wageningen University & Research user of guest user rechtsboven op deze pagina.