Staff Publications

Staff Publications

  • external user (warningwarning)
  • Log in as
  • language uk
  • About

    'Staff publications' is the digital repository of Wageningen University & Research

    'Staff publications' contains references to publications authored by Wageningen University staff from 1976 onward.

    Publications authored by the staff of the Research Institutes are available from 1995 onwards.

    Full text documents are added when available. The database is updated daily and currently holds about 240,000 items, of which 72,000 in open access.

    We have a manual that explains all the features 

    Current refinement(s):

    Records 1 - 50 / 476

    • help
    • print

      Print search results

    • export
      A maximum of 250 titles can be exported. Please, refine your queryYou can also select and export up to 30 titles via your marked list.
    Check title to add to marked list
    Europe: the paradox of landscape change : A case-study based contribution to the understanding of landscape transitions
    Sluis, Theo van der - \ 2017
    Wageningen University. Promotor(en): B.J.M. Arts, co-promotor(en): G.B.M. Pedroli. - Wageningen : Wageningen University - ISBN 9789463438094 - 227
    europe - case studies - landscape - change - landscape conservation - land use dynamics - cultural landscape - regions - urbanization - rural areas - policy - ecosystem services - agri-environment schemes - europa - gevalsanalyse - landschap - verandering - landschapsbescherming - dynamiek van het ruimtegebruik - cultuurlandschap - regio's - urbanisatie - platteland - beleid - ecosysteemdiensten - agrarisch natuurbeheer

    This thesis explores the processes of change in European rural landscapes. Landscapes have evolved over millennia as a result of human influence on the physical environment. Europe has a wide variety of landscapes that can alter within a relatively short distance, and which often form part of the national cultural identity of a European country. Central to this thesis, however, are insights into the processes of landscape change.

    In this context, the overall objective of this thesis is: To assess the dynamics of landscape change and increase the scientific understanding of the underlying processes and policies that have shaped the rural landscapes of Europe after establishment of the EU.

    The focus is on the period following the establishment of the European Economic Community in 1965, which is hypothesised as the main driver of landscape change. European policies have an important direct impact on national and regional policies. The way that European policy transposition took place, existing governance structures and policy cultures also defined how ‘European policy’ influenced countries and regions. The object of this study is in particular the changing rural landscape, including the role of European agricultural policies, such as the Common Agricultural Policy (CAP) and conservation policies (for example Natura2000) in these changes.

    The thesis uses an integrated approach to assess the various processes of landscape change: land use transitions, urbanisation of the countryside, land use intensification, extensification or abandonment. These processes are linked to drivers of landscape changes, the role of policies, and how these affect the landscape processes.

    Research questions

    The research objective requires unravelling the correlations between land-related policies and landscape change in the EU, the drivers of landscape change and in particular how policies affect the European landscape. To operationalise this objective, the following research questions are addressed:

    What are the major landscape change processes occurring in different regions of Europe?

    What are the drivers of landscape change in different regions of Europe, and what is the role of EU-policies in particular?

    How do landscape changes affect the provision of landscape services?

    How does the implementation of conservation policies affect processes of landscape change?

    Which effective strategies and future pathways can be followed to conserve valuable cultural landscapes?

    The thesis consists of an introductory chapter, five chapters each addressing one of the research questions, and a concluding synthesis: putting the findings together and indicating their potential significance for research and policy. The first chapter introduces the theoretical framework, which focusses on the benefits (goods and services) that landscapes provide, satisfying human demands directly or indirectly. The framework recognises the institutions, the policies (indirect drivers), as well as natural and anthropogenic drivers of landscape change. The five central chapters have each been submitted to international peer reviewed scientific journals, three of which have been accepted, and one has been revised and resubmitted.

    Research question Q1, ‘What are major landscape changes occurring in different regions of Europe?’ is addressed by interviewing 437 farmers in six selected study areas in Denmark, the Netherlands, Austria, Greece and Romania (Chapter 2). The aim of this survey was to acquire a better understanding of farmer’s decision making, the environmental conditions and the landscape change processes taking place. The focus is on intensification and extensification processes in the case-study areas and regional similarities and differences. A statistical analysis of land use intensity was carried out on the basis of the interviews.

    Research question Q2, ‘What are the drivers of landscape change in different regions of Europe, and what particularly are the role of EU-policies?’, discusses the factors and drivers of change in a meta-study of six countries (Chapter 3). This study is based on stakeholder’s interpretations of change processes, using Fuzzy Cognitive Mapping. Groups of landscape experts participated in five workshops to jointly construct a cognitive map of landscape change processes over the past 25 years. The study examines in particular the storylines of the processes of landscape change. Two cases of Mediterranean and Boreal landscapes, are detailed.

    Question Q3, ‘How do landscape changes affect the provision of landscape services?’ is addressed in Chapter 4, and discusses five European case studies with regard to changes in landscape services. The analysis is based on observed landscape changes by comparing maps for periods of up to 25 years. The changes were interpreted in terms of the consequences for landscape services, and related to European policies of landscape change.

    Question Q4: ‘How does the implementation of conservation policies affect processes of landscape change?’ is discussed in Chapter 5 through focus on landscape governance. The transposition of European policy is assessed using the case of the Habitats Directive in four countries: Denmark, Greece, The Netherlands and Romania. It is assessed how legislation is locally translated and how this ‘fits’ the national governance system.

    The last Question, Q5: ‘Which effective strategies and future pathways can be followed to conserve valuable cultural landscapes?’ is addressed in Chapter 6 on Mediterranean landscape change. Two ‘iconic’ Greek and Italian cultural olive yard landscapes were compared. Both landscapes have a centuries-old farming system. Long-term data sets on landscape change (exceeding 100 years) were combined with map data, interviews and literature, to discuss the characteristics of cultural landscape management, opportunities and potential risks for the future of these cultural landscapes.

    The final chapter, Chapter 7, reflects on the results and presents the conclusions of the previous chapters, and on the scientific and societal significance of the thesis as a whole. It is concluded that the landscape in Europe is permanently changing as a result of complex interacting drivers. Policy has been one of the important drivers, but the landscape changes that have taken place are the outcome of various economic drivers and policies. The paradox is that the intentions of different European and regional spatial policies have been ambitious with regard to rural development, environmental quality, conservation of natural habitats and cultural heritage. In the end however, the complex interactions among direct and indirect drivers led to unintentional changes negatively affecting landscape value, resulting in land degradation, loss of cultural values and biodiversity. In other words, dominant drivers of landscape change (global economy, European policies) resulted in an outcome of landscapes that are preferred by the majority of the agricultural and forest sector, but otherwise no specific stakeholders were targeted, an outcome which was not envisaged by the policies.

    Without efficient allocation of land resources and failing to regulate sustainable use, the landscape services are declining One approach to meet the diverse demands for landscape services is to focus on the provision of multiple benefits, using a multifunctional land use approach. The assumption thereby is that a multifunctional landscape has all aspects of a sustainable, liveable and biodiverse landscape.

    The case studies landscapes in this thesis are characterised by different approaches that differ in multifunctionality: the marginal areas in southern Europe are less embedded in the global economy, and demonstrate high multifunctionality. Denmark and The Netherlands show typical ‘lowland agriculture’, that are weakly multifunctional. The Eastern European landscape cases in Romania and Estonia have higher multifunctionality, but the opportunities for change towards multifunctionality are less than in Western Europe. The opportunities are mostly dictated by environmental conditions, in particular the marginality of land, and the economy. Farming in these regions may have been profitable in the past, but abandonment is looming if no measures are taken to counteract economic driving forces.

    The cultural landscapes such as in Lesvos and Portofino are particularly highly multifunctional. These old social systems are in decline: landscapes have deteriorated and changed since they have not been well maintained. The discontinuance of traditional management has occurred due to ageing populations, a lack of labour, skills and high costs. If iconic cultural landscapes are to be preserved for the future, deterioration must be halted. Traditional knowledge, skills and techniques are key for maintaining valuable cultural landscapes, such as in Italy and Greece, but also cultural landscapes in Western Europe like England or France, or traditional landscapes in Hungary or Poland. Solutions must be found to preserve the knowledge and traditions of landscape management, but also funds and labour are required to maintain these landscapes.

    European landscapes have been permanently changing as a result of complex interacting drivers. Policy is one of the important drivers, but the landscape changes that take place are not the outcome of ‘a’ policy which steers the landscape development, but as the outcome of globalisation, economic drivers and policies; mostly the CAP, Rural Development Plan (RDP) and national forest policies which affect to a large measure the landscapes. There is no European policy for landscapes: landscape is not a prerogative of the EU.

    Therefore, a tailor-made approach is essential for European policies implemented in each member state, taking into account the structure and functioning of existing national institutions, without losing sight of the overall aims of the policy. This requires input from the recipient countries in designing regulations, adapting them to existent institutions and modifying historical and current practices.

    Holmes’ framework for changing modes of occupancy (use of rural space) has been used, whereby landscape transitions are considered the result of a changing balance between societal consumption, conservation and production. Landscapes where (agricultural or forestry) production is less dominant, may allow for more multifunctional policies that counterbalance the dominant position of production. Most countries do not have policies that fill the ‘gap’ of multifunctional landscape management. Gaps exist for landscapes not subject to Natura 2000, high nature value farming areas, outside urban zones, locations not affected by the Water Framework Directive or national forest policies, or those insufficiently covered at present by effective planning for multifunctional land use.

    Existing (sectoral) schemes need to be re-examined with respect to multifunctionality. Potential multifunctional impacts should be considered in policymaking, e.g. payment schemes in the CAP or in Natura 2000, and about appropriate target areas for measures. Making more funds from CAP and RDP available for multifunctional land use could lead to more land sharing.

    Landscapes, particularly iconic cultural landscapes, can benefit from mechanisms that allow the costs incurred by lower agricultural production to be covered. Payments for regulating and cultural services could be integrated in funding programs, e.g. through better targeting of Agri-Environment Schemes (AES) at smaller farmers in these valuable landscapes. Funding schemes should ensure that small, multifunctional farmers particularly in need support benefit. Better use must also be made of the added value potential of multifunctional effects. Increased multifunctionality would benefit the attractiveness of the countryside for residence, recreation and tourism.

    Countries implement policies differently, but key success factors for multifunctional landscapes are the existence of locally- appropriate institutions that implement multifunctional policies. Building of new institutions can be time consuming and requires staff development.

    Policy instruments on their own may be insufficient to harmonise the different aims of multifunctionality. Despite the AES, biodiversity and landscape quality is declining. The domination of some functions requires interventions and choices about trade-offs to be made (Arts et al. 2017). Given the dominant power of globalisation and European markets, payment for landscape services alone is ineffective, requiring additional incentives for the valorisation of these services, and to stimulate multifunctionality. Regional integrative approaches could be supported, with positive examples provided in the cases of alternative funding schemes, and how obstructions for such experiments can be tackled.

    Finally, stakeholder involvement in landscape governance appears promising as a way to better meet the socio-ecological context within a landscape, provided that stakeholders address different scale levels. This requires a dynamic process to mobilise stakeholders, and flexibility of the government towards negotiations and conflict management at the landscape level. In particular, these last issues can be decisive for successful landscape governance. Different landscape governance arrangements are currently being tested in Europe which demonstrate new avenues. Notwithstanding some successful stakeholder involvement in landscape management, there are also challenges: in all such processes, there is a risk that collaboration results in power inequalities that affect the outcome, or may give certain groups more benefits than others, which may make the process unsustainable. It remains, therefore, important that the concept of multifunctional landscapes is integrated in existing legislation and regulations, and further integrated into land-related policies.

    Kennissysteem agrarisch natuurbeheer: aandacht voor inpasbaarheid en validatie
    Melman, Dick ; Schotman, Alex ; Vanmeulebrouk, Bas ; Staritsky, Igor ; Meeuwsen, Henk - \ 2016
    Wageningen : Wageningen Environmental Research (Wageningen Environmental Research rapport 2791) - 65
    agrarisch natuurbeheer - weidevogels - habitats - kennissystemen - agri-environment schemes - grassland birds - habitats - knowledge systems
    Hens Runhaar | Beheer biodiversiteit in agrarisch landschap
    Runhaar, Hens - \ 2016
    Wageningen University & Research
    biodiversiteit - agrarisch natuurbeheer - biodiversity - agri-environment schemes
    Hens Runhaar vertelt over zijn onderzoek dat zich richt over biodiversiteit in agrarisch landschap. Zijn onderzoek richt zich op de vraag hoe je dit sector nou zo kan sturen en stimuleren dat er weer meer ruimte is voor de natuur.
    Ex-ante-evaluatie ANLb-2016 voor lerend beheer : een eerste blik op de omvang en ruimtelijke kwaliteit van het beheer in het nieuwe stelsel
    Melman, Th.C.P. ; Schotman, A.G.M. ; Meeuwsen, H.A.M. ; Smidt, R.A. ; Vanmeulebrouk, B. ; Sierdsema, H. - \ 2016
    Wageningen : Wageningen Environmental Research (Rapport / Wageningen Environmental Research 2752) - 75
    agrarisch natuurbeheer - natuurbeheer - habitats - weidevogels - natuurbescherming - agri-environment schemes - nature management - habitats - grassland birds - nature conservation
    Een ex-ante-evaluatie is uitgevoerd van het beheer zoals dat in het vernieuwde stelsel voor agrarisch natuur- en landschapsbeheer (ANLb-2016) wordt uitgevoerd. Bekeken zijn omvang, de ligging van de beheerde percelen t.o.v. kansrijke gebieden, de ruimtelijke samenhang en de kwaliteit van weidevogelhabitat. Voor ruimtelijke omvang en ligging is een vergelijking gemaakt met de situatie uit 2010: het eerste jaar van het agrarisch natuurbeheer onder het Subsidiestelsel Natuur en Landschap (SNL). Aandacht is geschonken aan vier agrarische leefgebieden: open grasland, open akker, droge dooradering en natte dooradering. De focus is gelegd op het weidevogelbeheer: daarover is de meeste kennis en is het leeuwendeel van het beheerde areaal. De omvang van het beheer is in absolute zin gedaald van ca. 143.000 naar 90.000 ha (waarvan ca. 23.000ha zgn. doorlopers waarvan op termijn zal blijken welk deel ervan wordt gecontinueerd). Van het weidevogelbeheer ligt ca. 62-64% in kansrijk gebied (was 58% in 2010); 65% ligt redelijk geconcentreerd, 35% verspreid tot zeer verspreid. Met het zware beheer, voor zover binnen kansrijk gebied liggend, wordt voor ca. 50% een redelijke tot goede habitatkwaliteit gerealiseerd. Om tot een verdere verbetering van het beheer te kunnen komen, zijn geobjectiveerde, door alle betrokkenen gedeelde inzichten onontbeerlijk over onder andere kansrijkdom van gebieden, ondergrenzen voor ruimtelijke samenhang en habitatkwaliteit. Hier kan lerend beheer veel betekenen.
    Towards 'nature-inclusive' agriculture
    Runhaar, Hens - \ 2016
    Wageningen : Wageningen University - ISBN 9789462579132 - 36
    biodiversity - agri-environment schemes - agriculture - nature conservation - governance - netherlands - biodiversiteit - agrarisch natuurbeheer - landbouw - natuurbescherming - governance - nederland
    Goed voor elkaar : over omgaan met krachtenvelden en lerend beheren in het nieuwe stelsel ANLB
    Nieuwenhuizen, W. ; Westerink, J. ; Gerritsen, A.L. ; Och, R.A.F. van - \ 2016
    Wageningen : Alterra, Wageningen-UR (Alterra-rapport 2709) - 19
    agrarisch natuurbeheer - natuurbeheer - landschapsbeheer - participatie - samenwerking - agri-environment schemes - nature management - landscape management - participation - cooperation
    Deze brochure is gemaakt ten behoeve van het nieuwe stelsel agrarisch natuur- en landschapsbeheer.
    Kennissysteem agrarisch natuurbeheer : ondersteuning voor lerend beheer in het agrarisch natuurbeheer
    Melman, T.C.P. ; Buij, R. ; Schotman, A.G.M. ; Vos, C.C. ; Verdonschot, R.C.M. ; Sierdsema, H. ; Vanmeulebrouk, B. - \ 2016
    Alterra, Wageningen-UR (Alterra-rapport 2702) - 109
    agrarisch natuurbeheer - kennissystemen - weidevogels - vogels - ecologie - biodiversiteit - agri-environment schemes - knowledge systems - grassland birds - birds - ecology - biodiversity
    In het nieuwe stelsel agrarisch natuurbeheer (ANLb-2016) heeft het collectief dat een beheeraanvraag indient een verantwoordelijkheid voor het realiseren van de natuurresultaten. Kennis over vóórkomen en ecologische vereisten van de soorten krijgen daarin een steeds belangrijker plek. Kennisontsluiting is daarvoor nodig. Voor alle 67 soorten waarvoor ANLb-2016 doelstellingen heeft, zijn al eerder opgestelde fiches aangevuld, met name wat betreft dispersieafstanden en minimumareaal. Er is een format ontwikkeld om deze informatie op handzame wijze te ontsluiten en op een aantrekkelijke manier te presenteren: het kennissysteem ANB. Om er met het beheer gemakkelijker grip op te krijgen, is per leefgebiedtype een poging gedaan de soorten in enkele clusters te groeperen. Het kennissysteem ANB is een topografisch gestuurde, web-based ontsluiting van deze kennis. Voorkomen, ecologische randvoorwaarden en beheer worden daarin opgenomen en zijn interactief benaderbaar. Voor weidevogels is het in voorgaande jaren opgebouwde systeem verder ontwikkeld en kan nu in de praktijk worden beproefd. Voor akkervogels, droge dooradering en natte dooradering is voor enkele voorbeeldsoorten het concept van kennisontsluiting ontwikkeld. Voor elk leefgebiedtype is een Prezipresentatie gemaakt die de gebruiker inleidt in het concept van het kennissysteem. Deze is bedoeld om gebruikers te ondersteunen bij verdere wensen ten aanzien van de ontwikkeling van het kennissysteem.
    PAS: meer milieutechniek bij stal naast natuurgebied : Stikstofdepositie sleutel bij combinatie van natuur, landbouw en stallenbouw
    Dekking, A.J.G. - \ 2015
    Ekoland 2015 (2015)11. - ISSN 0926-9142 - p. 23 - 25.
    veehouderij - emissiereductie - stikstof - ammoniakemissie - landbouw en milieu - agrarisch natuurbeheer - milieubescherming - biologische landbouw - vergunningen - natuurbeschermingsrecht - wetgeving - livestock farming - emission reduction - nitrogen - ammonia emission - agriculture and environment - agri-environment schemes - environmental protection - organic farming - permits - nature conservation law - legislation
    Boeren beheren steeds meer natuurgebieden door natuurbeheer te combineren met landbouw, recreatie of zorg. Tot voor kort zette dreigende ammoniakvervuiling elk plan van deze boeren voor bedrijfsontwikkeling op slot. De overheid bedacht een oplossing: een veehouder mag groeien, mits hij milieuwinst behaalt. Voor stikstofdepositie is dat geregeld via de ‘PAS’. Hoe werkt dat?
    Veldleeuwerik heeft meer nodig dan faunaranden : themanummer Agrarisch natuurbeheer
    Kuiper, M.W. ; Ottens, H.J. - \ 2015
    Vakblad Natuur Bos Landschap 12 (2015)115. - ISSN 1572-7610 - p. 38 - 40.
    vogels - fauna - populatie-ecologie - foerageren - agrarisch natuurbeheer - habitats - broedplaatsen - akkerbouw - birds - fauna - population ecology - foraging - agri-environment schemes - habitats - breeding places - arable farming
    Lange tijd is er weinig aandacht geweest voor akkervogels. Zo is in de afgelopen 50 jaar de populatie veldleeuweriken met 96 procent afgenomen. Het is van belang om de juiste maatregelen uit te voeren om deze negatieve trend stoppen.
    De psychologie van het Nederlandse agrarisch natuurbeheer : themanummer Agrarisch natuurbeheer
    Dijk, W.F.A. van - \ 2015
    Vakblad Natuur Bos Landschap 12 (2015)115. - ISSN 1572-7610 - p. 30 - 31.
    agrarisch natuurbeheer - landschapsbeheer - boeren - psychologie - stimulansen - houding van boeren - burgers - relaties tussen stad en platteland - agri-environment schemes - landscape management - farmers - psychology - incentives - farmers' attitudes - citizens - rural urban relations
    Om boeren te motiveren voor agrarisch natuurbeheer of vrijwillige (ongesubsidieerde) maatregelen zijn er naast een financiële vergoeding alternatieve sturingsmogelijkheden. Uit mijn onderzoek aan Wageningen Universiteit blijkt dat sturing op maat nodig is voor verschillende vormen van agrarisch natuurbeheer. Meer zicht op de psychologie van boeren voor uitvoering van het agrarisch natuur- en landschapsbeheer kan daarbij zeer behulpzaam zijn.
    Op weg naar professioneel Natuurbeheer
    Ham, A. van den; Kortstee, H.J.M. ; Prins, H. ; Veer, G. - \ 2015
    Den Haag : LEI Wageningen UR (Nota / LEI 2015-030) - 51
    agrarisch natuurbeheer - natuurbeheer - boeren - bedrijfseconomie - opleiding - agrarische bedrijfsvoering - nederland - agri-environment schemes - nature management - farmers - business economics - training - farm management - netherlands
    Deze notitie is uitgevoerd in nauwe samenwerking met de praktijk en in het bijzonder met de Stichting Professionele Natuurboeren (werkmaatschappij van de Beroepsvereniging Natuurboeren). De Beroepsvereniging Natuurboeren heeft als doel het ‘vestigen en behouden van de goede naam van professionele natuurboeren’. De ambitie van de vereniging is om ‘de eredivisie’ te vormen van ondernemers die multifunctionele landschappen met natuurwaarden verzorgen. Daartoe heeft het ministerie van Economische zaken opdracht gegeven aan LEI Wageningen UR om de onderdelen businessmodelontwikkeling en de bedrijfseconomische onderbouwing van een nieuwe Groen KWIN uit te werken. Met de resultaten zetten we een fundamentele stap naar een professioneel Natuurbeheer.
    Dossier Functionele Agrobiodiversiteit
    Alebeek, F.A.N. van - \ 2015
    Groen Kennisnet
    agrobiodiversiteit - agrarische productiesystemen - plagenbestrijding - biologische bestrijding - agrarisch natuurbeheer - gewasbescherming - bodemvruchtbaarheid - agro-biodiversity - agricultural production systems - pest control - biological control - agri-environment schemes - plant protection - soil fertility
    De diversiteit aan soorten organismen als planten, dieren, micro-organismen – in een woord biodiversiteit – is een samenhangend geheel. De soorten binnen een systeem kunnen elkaar op verschillende manieren beïnvloeden. Regenwormen en micro-organismen kunnen de bodemstructuur verbeteren, bijen zorgen voor bevruchting van planten en zweefvliegen kunnen de ontwikkeling van luizen onderdrukken.
    Evaluation of effects of agri-environmental measures on rangeland degradation in two less favoured areas in Portugal
    Jones, N.M. - \ 2015
    Wageningen University. Promotor(en): Leo Stroosnijder, co-promotor(en): Jan de Graaff; Luuk Fleskens. - Wageningen : Wageningen University - ISBN 9789462574618 - 154
    agrarisch natuurbeheer - extensieve weiden - landdegradatie - milieuafbraak - landgebruik - bedrijfssystemen - portugal - agri-environment schemes - rangelands - land degradation - environmental degradation - land use - farming systems - portugal

    Evaluation of effects of agri-environmental measures on rangeland degradation in two less-favoured areas in Portugal

    Nadia Manuela Jones

    In the past decades there have been significant land use changes in Portugal. After the integration of Portugal in the EU, farmers have been able to benefit from EU policy measures, which were initially mainly aimed at supporting farmer’s income. It soon became apparent that these land use changes led to both intensification and abandonment of land, which were detrimental to the environment in various ways, in particular to higher soil erosion hazards and to an increased incidence of wildfire.

    The thesis assesses the impact of agro-environmental policies on agro-ecosystem goods and services and land degradation at farm and regional levels in Portugal. It identifies the main land use changes, provides insight in the role of past policy measures targeting the preservation of extensive grazing in marginal areas, and explores the options for the improvement of future policy measures.

    First an historical review is provided of land use changes in Portugal and their implications for land degradation and conservation. Thereafter an analysis is made of the farming systems in two less favoured areas in Centro and Alentejo regions, which showed an increasing focus on livestock and rangeland activities. Subsequently an assessment is made of the role of two specific EU agri-environmental measures (AEM) that preserve extensive grazing in these two less-favoured areas in Portugal. Thereby attention is paid to the uptake of these AEMs and to their effects on preserving reduced stocking rates and sufficient soil cover. An analysis is also made of the AEM payments and other EU subsidy flows, and their changes over the period 2005-2009, and of the effectiveness of the financial incentives offered through the two specific AEMS for preserving extensive grazing in the two research areas. Finally a normative analysis is made, whereby the impact of agri-environmental policy is targeted. Through scenario analysis of different combinations of policy measures for the two research areas, the impacts on extensive livestock farm production, soil erosion risk and wildfire hazard are assessed. A final discussion about the respective research results is presented in the synthesis of the thesis.

    Het nieuwe stelsel agrarisch natuurbeheer: wat mogen we ervan verwachten?
    Melman, T.C.P. - \ 2015
    Vakblad Natuur Bos Landschap 2015 (2015)mei. - ISSN 1572-7610 - p. 4 - 7.
    agrarisch natuurbeheer - natuurbeleid - landschapsbeheer - habitats - soorten - provincies - sociaal kapitaal - samenwerking - agri-environment schemes - nature conservation policy - landscape management - habitats - species - provinces - social capital - cooperation
    Per januari 2016 gaat een vernieuwd stelsel voor agrarisch natuur- en landschapsbeheer van start. Het is bedoeld om het agrarisch natuur- en landschapsbeheer effectiever te maken en formeel alleen gericht op de 67 soorten waarvoor Nederland in EU verband verplichtingen heeft. Agrarische collectieven gaan het beheer doen, de verantwoordelijkheid daarvoor ligt bij de provincies en het rijk is systeemverantwoordelijk.
    Vernieuwing in het provinciaal natuurbeleid : vooronderzoek voor de evaluatie van het Natuurpact
    Kuindersma, W. ; Boonstra, F.G. ; Arnouts, R. ; Folkert, R. ; Fontein, R.J. ; Hinsberg, A. van; Kamphorst, D.A. - \ 2015
    Wageningen : Wettelijke Onderzoekstaken Natuur & Milieu (WOt-technical report 35)
    natuurbeleid - beleidsevaluatie - provincies - decentralisatie - ecologische hoofdstructuur - natura 2000 - natuurontwikkeling - agrarisch natuurbeheer - nature conservation policy - policy evaluation - provinces - decentralization - ecological network - natura 2000 - nature development - agri-environment schemes
    In dit rapport staat het provinciaal natuurbeleid van na de decentralisatie van 2011/2011 centraal. Het natuurbeleid van de twaalf provincies is vergeleken aan de hand van vijf thema’s: (1) Natuurnetwerk Nederland; (2) agrarisch natuurbeheer; (3) soortenbeleid; (4) natuur en economie en (5) maatschappelijke betrokkenheid. Daarbij zijn de belangrijkste overeenkomsten en verschillen in het natuurbeleid van deze provincies in beeld gebracht. Ook zijn de belangrijkste vernieuwingen in dit beleid geïnventariseerd. Dit zijn: (1) de stelselvernieuwing agrarisch natuurbeheer; (2) procesbeheer natuur; (3) natuur op uitnodiging; (4) nieuwe uitvoeringsarrangementen en (5) natuur-inclusieve landbouw. In de evaluatie van het Natuurpact in 2016 zullen deze vernieuwingen nader worden geanalyseerd
    Achtergronddocument Driemeting : Verantwoording van de berekeningen en gemaakte keuzes voor het komen tot de omzet van de multifunctionele landbouw 2013
    Veen, E.J. ; Schoutsen, M.A. ; Meulen, H.A.B. van der; Voskuilen, M.J. ; Vijn, M.P. - \ 2015
    Lelystad : PPO AGV (PPO 654) - 52
    multifunctionele landbouw - neveninkomsten - inkomen van landbouwers - zorgboerderijen - agrarisch natuurbeheer - boerderijwinkels - agrarische bedrijfsvoering - bedrijfsvoering - omzet - vakanties op de boerderij - multifunctional agriculture - supplementary income - farmers' income - social care farms - agri-environment schemes - on-farm sales - farm management - management - turnover - farm holidays
    Neveninkomsten op de boerderij door: Agrarisch natuurbeheer, boerderijeducatie, agrarische kinderopvang, zorglandbouw, recreatie of boerderijverkoop
    Verdienmodellen voor Natuurinclusieve landbouw. Wat ondernemers al doen, en wat de overheid kan doen om opschaling te bevorderen
    Grin, J. ; Polman, N.B.P. ; Dijkshoorn-Dekker, M.W.C. ; Vogelzang, T.A. - \ 2015
    Den Haag : LEI Wageningen UR (LEI Notitie 2015-044) - 19
    landbouw - agrarisch natuurbeheer - ecosysteemdiensten - agrarische productiesystemen - duurzaamheid (sustainability) - agriculture - agri-environment schemes - ecosystem services - agricultural production systems - sustainability
    De Rijksnatuurvisie 2014 breekt een lans voor natuurinclusieve landbouw waarbij veel nadruk ligt op de rol van markt en maatschappij. Zulke landbouw behelst wat de nota noemt ‘natuurcombinaties’ waarbij natuur en economische activiteiten met elkaar vervlochten zijn. Een natuurinclusieve landbouw heeft een wezenlijk andere oriëntatie dan gangbare landbouw. In dit essay gaan we in op de voorwaarden waaronder natuurinclusieve verdienmodellen op middellange termijn op grote schaal kunnen worden gerealiseerd. Dit wordt uiteengezet op basis van de ervaringen van koplopers, die al langer aan natuurinclusieve landbouw doen.
    Samen met collectieven 'lerend beheren'
    Schotman, A.G.M. ; Ottburg, F.G.W.A. ; Poelmans, W. ; Teunissen, A. - \ 2015
    Vakblad Natuur Bos Landschap 2015 (2015)5. - ISSN 1572-7610 - p. 24 - 29.
    agrarisch natuurbeheer - landschapselementen - struiken - ecotypen - stilstaand water - habitats - noord-brabant - agri-environment schemes - landscape elements - shrubs - ecotypes - standing water - habitats - noord-brabant
    In 2014 moesten de provincies een concept ontwerp-Natuurbeheerplan 2016 opstellen. De provincie geeft daarin aan wat ze waar wil bereiken. Alterra heeft de provincie Noord-Brabant hierbij geholpen. In de provincie Noord-Brabant was al enorm veel kennis over agrarisch natuurbeheer. De vraag was vooral hoe je die kennis bij de nieuwe spelers krijgt en hoe je het nieuwe natuurbeheerplan formuleert zodat het voldoet aan de eisen die de stelselherziening stelt. Passend binnen het ‘korset’ van de agrarische natuurtypen en het nationaal doelenkader. Het is een gezamenlijke zoektocht geworden met een handreiking voor de collectieven als resultaat. Dit is ‘maatwerk voor Noord-Brabant’.
    Boeren voor natuur past uitstekend tussen natuurbeheer en agrarisch natuurbeheer
    Westerink, J. ; Stortelder, A.H.F. ; Corporaal, A. ; Ottburg, F.G.W.A. - \ 2015
    Vakblad Natuur Bos Landschap 2015 (2015)5. - ISSN 1572-7610 - p. 16 - 17.
    agrarisch natuurbeheer - landschapsbeheer - boeren - gebiedsgericht beleid - multifunctionele landbouw - agrarische bedrijfsvoering - agri-environment schemes - landscape management - farmers - integrated spatial planning policy - multifunctional agriculture - farm management
    Natuurbeheer kan effectiever door beheer in natuur- en landbouwgebieden beter op elkaar te laten aansluiten. Beide typen beheer vallen binnen dezelfde provinciale natuurbeheerplannen, waardoor boerencollectieven en terreinbeherende organisaties worden gestimuleerd tot afstemming. Landbouwbedrijven die werken volgens het concept Boeren voor Natuur kunnen deze aansluiting en afstemming goed vormgeven. Nu Boeren voor Natuur in de Catalogus Groenblauwe Diensten is opgenomen, is het een serieuze optie geworden voor integrale gebiedsplannen.
    Verdienmodellen Natuurinclusieve landbouw
    Polman, N.B.P. ; Dijkshoorn, M.W.C. ; Doorneweert, R.B. ; Rijk, P.J. ; Vogelzang, T.A. ; Reinhard, A.J. ; Heideveld, A. - \ 2015
    Den Haag : LEI Wageningen UR - 49
    akkerbouw - veehouderij - agrarische bedrijfsvoering - agrarische economie - agrarisch natuurbeheer - extensieve landbouw - economische samenwerking - natuurbeheer - inventarisaties - arable farming - livestock farming - farm management - agricultural economics - agri-environment schemes - extensive farming - economic cooperation - nature management - inventories
    Voor de sectoren akkerbouw en veehouderij zijn voorbeelden uitgewerkt hoe rekening gehouden kan worden met natuur. Bij natuurinclusieve landbouw zijn de negatieve effecten van de agrarische bedrijfsvoering op de natuur minimaal en de positieve effecten van de natuur op de bedrijfsvoering maximaal. Dit nieuwe perspectief op de relatie tussen economie en natuur biedt, zeker in de landbouw met zijn specifieke relatie tot natuur en omgeving, een andere kijk op bedrijfsvoering.
    Natuurlijk kapitaal als bron voor verdere vergroening van het GLB
    Melman, D. ; Doorn, A.M. van; Buij, R. ; Gerritsen, A.L. ; Heide, M. van der; Bos, E.J. ; Martens, S. ; Blanken, H. ; Holt, H. ten - \ 2015
    Wageningen : Alterra, Wageningen-UR (Alterra-rapport 2641) - 178
    agro-ecosystemen - agrarisch natuurbeheer - gebiedsgericht beleid - ecosysteemdiensten - inkomen van landbouwers - gemeenschappelijk landbouwbeleid - salland - veenkolonien - agroecosystems - agri-environment schemes - integrated spatial planning policy - ecosystem services - farmers' income - cap - salland - veenkolonien
    Onderzocht is in hoeverre het waarderen en verzilveren van ecosysteemdiensten, de zogenaamde TEEB-benadering, bruikbaar is voor het genereren van mogelijkheden voor verdere vergroening van het GLB vanaf 2020. Hier zijn twee gebieden bij betrokken: Salland en de Veenkoloniën. In gebiedsbijeenkomsten zijn belangrijke ecosysteemdiensten geïdentificeerd en besproken.
    Beheer op Maat, op weg naar lerend beheer voor weidevogels
    Schotman, A.G.M. ; Melman, T.C.P. ; Ringrose, J. ; Meeuwsen, H.A.M. ; Vanmeulebrouk, B. ; Nieuwenhuizen, W. - \ 2015
    Wageningen : Alterra, Wageningen-UR (Alterra-rapport 2643) - 39
    weidevogels - agrarisch natuurbeheer - coöperatieve landbouw - natuurbeleid - grassland birds - agri-environment schemes - cooperative farming - nature conservation policy
    Het weidevogelbeheer pakket "beheer-op-maat" is sterk vereenvoudigd om de drempelwaarde voor gebruik in de praktijk te verlagen. Het is nu bovendien mogelijk om naast de grutto ook de tureluur, kievit, scholekster en wulp mee te nemen. Zes agrarische natuurverenigingen zijn benaderd om na te gaan in hoeverre BoM voor hun praktijk een welkom hulpmiddel is en tevens wat randvoorwaarden voor een breder gebruik zijn. Voor zestien gebieden is doorgerekend in hoeverre met het geplande beheer voldoende opgroeimogelijkheden voor de jongen van de verschillende soorten worden aangeboden; tevens is nagegaan of met kleine wijzigingen de effectiviteit van het beheer zou kunnen worden versterkt
    Verkenning meerwaarde vergroening GLB voor doelen agrarisch natuurbeheer
    Doorn, A.M. van; Melman, T.C.P. ; Griffioen, A.J. - \ 2015
    Wageningen : Alterra, Wageningen-UR (Alterra-rapport 2607) - 29
    agrarisch natuurbeheer - gemeenschappelijk landbouwbeleid - houding van boeren - beleidsevaluatie - agri-environment schemes - cap - farmers' attitudes - policy evaluation
    Dit rapport verkent in hoeverre in hoeverre de vergroening van pijler 1 van GLB en het agrarisch natuurbeheer van pijler 2 op elkaar zijn afgestemd, zowel ruimtelijk, inhoudelijk als wat betreft de bereidheid bij boeren om vergroeningsmaatregelen en agrarisch natuurbeheer te combineren op hun bedrijf. Hiertoe worden kansen en bedreigingen voor de optimale afstemming van de vergroeningsmaatregelen (EFA) met agrarisch natuurbeheer(ANB) geïdentificeerd, en verder uitgewerkt tot handvatten voor beleidsimplementatie van zowel 1e pijler vergroeningsmaatregelen als het agrarisch natuurbeheer.
    Nationale monitoring en evaluatie van de vergroening van het GLB : systematiek en nulmeting
    Doorn, A.M. van; Vullings, L.A.E. ; Smidt, R.A. - \ 2015
    Wageningen : Alterra, Wageningen-UR (Alterra-rapport 2606) - 37
    gemeenschappelijk landbouwbeleid - agrarisch natuurbeheer - akkerranden - indicatorsoorten - beleidsevaluatie - cap - agri-environment schemes - field margins - indicator species - policy evaluation
    In 2015 is de vergroening van het GLB geeffectueerd. Effecten en resultaten worden op EU niveau gemonitord. Voorliggend rapport stelt een systematiek voor monitoring en evaluatie voor die op nationaal niveau betekenisvol is. Met het toepassen van de voorgestelde systematiek en de resultaten van de nul meting kan de voortgang en effectiviteit van de vergroening geanalyseerd worden en biedt een basis om te kijken in hoeverre de vergroeningsmaatregelen van het GLB doeltreffend zijn. De resultaten kunnen gebruikt worden voor de EU mid-term review van het GLB in 2017.
    Kom over de brug! Op weg naar boer-burgercollectieven voor natuur- en landschapsbeheer. Tips voor agrarische natuurverenigingen en groene burgergroepen
    Westerink, J. ; Vogelzang, T.A. ; Rooij, S.A.M. van; Holster, H.C. ; Alebeek, F.A.N. van; Schrijver, R.A.M. - \ 2015
    Wageningen : Alterra, Wageningen-UR
    agrarisch natuurbeheer - financieren - landschap - ecosysteemdiensten - burgers - boeren - economische samenwerking - agri-environment schemes - financing - landscape - ecosystem services - citizens - farmers - economic cooperation
    Tot nu toe staat private financiering van agrarisch natuur- en landschapsbeheer nog in de kinderschoenen. Op kleine schaal zijn enkele gebiedsfondsen opgezet waar bedrijven en burgers aan meebetalen, soms ondersteund vanuit goede doelen, of vanuit initiatieven zoals Streekrekeningen. Wat is er nodig voor meer financiering van het landschap door ‘de buurt’? Agrarische natuur- en landschapsbeheerders en de Agrarische Natuurverenigingen (ANV’s) op zoek naar nieuwe verdienmodellen voor agrarisch natuur- en landschapsbeheer. In de zoektocht naar ‘verdienmodellen’ door partnerschap met ‘de buurt’ is snel succes niet te verwachten. Een combinatie van de uitdaging aangaan, lange adem, en weten dat het moeilijk wordt, is nodig voor deze zoektocht.
    Naar nieuwe verdienmodellen op een landgoed met pachters
    Vijn, M.P. ; Borgstein, M.H. ; Alebeek, F.A.N. van; Migchels, G. - \ 2015
    Lelystad : PPO AGV (PPO 630)
    landgoederen - agrarische aanpassing - duurzame landbouw - landschapsbeheer - agrarisch natuurbeheer - agrarische bedrijfsvoering - pachtovereenkomsten - economische ontwikkeling - estates - agricultural adjustment - sustainable agriculture - landscape management - agri-environment schemes - farm management - farm leases - economic development
    De financiering door overheden van het behoud en beheer van natuur en landschap staat onder druk. Dat dwingt landgoedeigenaren om op zoek te gaan naar extra inkomensbronnen om de kwaliteiten van natuur en landschap op hun landgoed op niveau te kunnen houden. Landgoederen hebben behoefte aan nieuwe verdienmodellen die aansluiten bij de specifieke kenmerken van hun landgoed. Voor het beheer van hun gronden zijn landgoederen mede afhankelijk van hun pachters. De gewenste ontwikkelingsrichting kan dan zijn ‘intensivering via extensivering’ waarbij ‘intensivering’ staat voor een hogere efficiëntie.
    The value of field margins for farmland birds
    Kuiper, M.W. - \ 2015
    Wageningen University. Promotor(en): Geert de Snoo; Frank Berendse, co-promotor(en): Jasper van Ruijven. - Wageningen : Wageningen University - ISBN 9789462572393 - 163
    akkerranden - biodiversiteit - habitats - vogels - agrarisch natuurbeheer - natuurwaarde - beleidsevaluatie - landbouwgrond - oost-groningen - field margins - biodiversity - habitats - birds - agri-environment schemes - natural value - policy evaluation - agricultural land - oost-groningen
    De afgelopen 60 jaar is de landbouw sterk geïntensiveerd. Dit bracht veranderingen teweeg in zowel de agrarische werkzaamheden als de samenstelling van het landschap: het gebruik van bestrijdingsmiddelen en (kunst)mest nam toe, percelen werden groter, de diversiteit aan gewassen liep terug en natuurlijke elementen werden uit het landschap verwijderd. Om het nog altijd doorgaande verlies van biodiversiteit te stoppen is het agrarisch natuurbeheer ingevoerd in Nederland en andere Europese landen. In akkerbouwgebieden komt met name de akkerrand veel voor, een strook langs de akker die is ingezaaid met grassen en bloeiende planten. Het doel van deze beheersmaatregel is onder meer het bieden van foerageer- en broedgelegenheid voor vogels. In dit proefschrift wordt de waarde van akkerranden voor vogels geëvalueerd, met speciale aandacht voor de Veldleeuwerik.
    Agrarisch natuurbeheer verdraagt zich niet met marktgerichte bedrijfsvoering
    Berendse, F. - \ 2014
    Vork 1 (2014)1. - ISSN 2352-2925 - p. 68 - 73.
    agrarisch natuurbeheer - biodiversiteit - graslandbeheer - akkerbouw - agrarische bedrijfsvoering - grondwaterstand - bemesting - fungiciden - pesticiden - rentabiliteit - landbouwbedrijven - weidevogels - agri-environment schemes - biodiversity - grassland management - arable farming - farm management - groundwater level - fertilizer application - fungicides - pesticides - profitability - farms - grassland birds
    De sleutelvariabelen voor biodiversiteit in weidegebieden zijn een hoge grondwaterstand en een laag bemestingsniveau. In de akkerbouw is het gebruik van insecticiden en fungiciden bepalend voor biodiversiteit. Diezelfde sleutelvariabelen, maar dan omgekeerd zijn bepalend voor de rentabiliteit van het boerenbedrijf. Volgens Frank Berendse, hoogleraar Natuurbeheer in Wageningen, past agrarisch natuurbeheer daarom slecht in een marktgerichte bedrijfsvoering.
    Sturingskracht van een collectief. Evaluatie GLB-pilot Winterswijk 2011-2013
    Korevaar, H. ; Geerts, R.H.E.M. ; Stronks, J. ; Schoemaker, A. - \ 2014
    Wageningen : Plant Research International (PRI rapport 577) - 48
    gemeenschappelijk landbouwbeleid - landbouwbeleid - agrarisch natuurbeheer - evaluatie - monitoring - achterhoek - cap - agricultural policy - agri-environment schemes - evaluation - monitoring - achterhoek
    De Stichting Waardevol Cultuurlandschap Winterswijk is in oktober 2010 samen met de Agrarische Natuurvereniging Water, Land & Dijken, de Vereniging Noordelijke Friese Wouden en Agrarische Natuurvereniging Oost-Groningen door het Ministerie van EL&I geselecteerd om pilot-projecten uit te voeren in het kader van de hervorming van het Europese Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB). In de pilots wordt geoefend met het uitvoeren van agrarisch natuurbeheer en andere maatschappelijke diensten in collectief verband. Hiermee wordt vooruitgelopen op de hervorming en vergroening van het Europees Landbouwbeleid. Doel van de GLB-pilot was om te onderzoeken hoe in een nieuwe GLB-periode (2014-2020) de vergroening van het Europees Landbouwbeleid gerealiseerd kan worden via overeenkomsten met boerencollectieven.
    Agrarisch natuurbeheer, potenties buiten de Ecologische Hoofdstructuur
    Melman, T.C.P. ; Hammers, M. ; Dekker, J. ; Ottburg, F.G.W.A. ; Cormont, A. ; Jagers Op Akkerhuis, G.A.J.M. ; Ozinga, W.A. ; Clement, J. - \ 2014
    Wageningen : Alterra, Wageningen-UR (Alterra-rapport 2521) - 122
    natuurbeheer - agrarisch natuurbeheer - natuurbescherming - nature management - agri-environment schemes - nature conservation
    Voor een aantal soortgroepen (vleermuizen, vissen, amfibieën, reptielen, vlinders, zweefvliegen, libellen, sprinkhanen, paddenstoelen) is verkend wat de mogelijkheden voor agrarisch natuurbeheer zijn om het duurzaam voortbestaan in Nederland te versterken. Daarbij is vooral gekeken naar de doelsoorten van natuurdoeltypen, soorten waarvan wordt ingeschat dat agrarisch natuurbeheer relevant kan zijn en soorten waarvoor Nederland een internationale verantwoordelijkheid heeft (VHRsoorten). Als eerste aangrijpingspunt is in beeld gebracht welk deel van de soortengroepen zich buiten de EHS bevindt, welk deel in de randzone en welk deel binnen de EHS. Voor de verschillende soortengroepen is in de vorm van een quick scan een overzicht gemaakt van maatregelen binnen het agrarisch bedrijf die een duurzaam voortbestaan kunnen ondersteunen. De resultaten kunnen worden gebruikt bij de onderbouwing van het nieuwe stelsel voor agrarisch natuurbeheer zoals dat door het ministerie van EZ en de provincies wordt voorbereid. Eerder werd vergelijkbaar onderzoek gedaan aan vogels en plantensoorten (Melman et al., 2013).
    Wat je aan elkaar hebt - Sociaal kapitaal in het agrarisch natuur- en landschapsbeheer
    Nieuwenhuizen, W. ; Westerink, J. ; Gerritsen, A.L. ; Schrijver, R.A.M. ; Salverda, I.E. - \ 2014
    Wageningen : Alterra, Wageningen-UR
    agrarisch natuurbeheer - boeren - burgers - coöperatieve verenigingen - natuurbeleid - agri-environment schemes - farmers - citizens - cooperative societies - nature conservation policy
    Bij de overgang naar een nieuw stelsel voor agrarisch natuur- en landschapsbeheer in 2016 gaat de aandacht vooral uit naar de ecologische uitwerking en het praktisch organiseren van de nieuwe organisatievormen: de collectieven. Minder aandacht is er voor de vraag wat het nieuwe stelsel betekent voor de onderlinge relaties die deelnemers en bestuurders van de agrarische natuurverenigingen (ANV’s) in de loop van de jaren hebben opgebouwd.
    Handboek melkveehouderij 2014
    Remmelink, G.J. ; Dooren, H.J.C. van; Middelkoop, J.C. van; Ouweltjes, W. ; Wemmenhove, H. - \ 2014
    Wageningen : Wageningen UR Livestock Research (Handboek / Wageningen UR Livestock Research 29) - 385
    melkveehouderij - richtlijnen (guidelines) - naslagwerken - bemesting - graslandbeheer - ruwvoer (forage) - veevoeding - dierveredeling - gezondheid - melkproductie - landbouwbedrijfsgebouwen - bodemwater - agrarisch natuurbeheer - dairy farming - guidelines - reference works - fertilizer application - grassland management - forage - livestock feeding - animal breeding - health - milk production - farm buildings - soil water - agri-environment schemes
    Het Handboek Melkveehouderij is hét naslagwerk voor melkveehouder, agrarisch adviseur, docent en student. De opgenomen informatie is bruikbaar voor de ondersteuning van het dagelijks management én voor het management op de lange termijn.
    Naar effectief gebiedsgericht agrarisch natuurbeheer in Noord-Brabant : handreiking voor collectieven in het kader van de stelstelherziening ANLb2016
    Schotman, A.G.M. ; Ottburg, F.G.W.A. ; Poelmans, W.J.C. ; Corporaal, A. - \ 2014
    Wageningen : Alterra, Wageningen-UR (Alterra-rapport 2598) - 49
    agrarisch natuurbeheer - vegetatietypen - fauna - soortendiversiteit - habitats - natuurbeleid - noord-brabant - agri-environment schemes - vegetation types - fauna - species diversity - habitats - nature conservation policy - noord-brabant
    Voor Noord-Brabant zijn zes leefgebieden onderscheiden waarvoor de agrarische collectieven een beheerplan kunnen maken voor behoud van 51 internationale en 50 provinciale doelsoorten door middel van agrarisch natuurbeheer. Per leefgebied zijn selectiecriteria gehanteerd en op hoofdlijnen criteria voor effectiviteit geformuleerd.
    Nieuw stelsel agrarisch natuurbeheer : criteria voor leefgebieden en beheertypen
    Melman, T.C.P. ; Buij, R. ; Hammers, M. ; Verdonschot, R.C.M. ; Riel, M.C. van - \ 2014
    Wageningen : Alterra, Wageningen-UR (Alterra-rapport 2585) - 53
    agrarisch natuurbeheer - habitatrichtlijn - provincies - natuurbeleid - flora - fauna - subsidies - nederland - agri-environment schemes - habitats directive - provinces - nature conservation policy - flora - fauna - subsidies - netherlands
    In het nieuwe stelsel Agrarisch Natuur en Landschapsbeheer (ANLb-2016) worden vier agrarisch leefgebieden onderscheiden en daarbinnen 10 beheertypen. Deze eenheden vormen de basiseenheden van het stelsel waarvan het beheer in zogenaamde gebiedsplannen zal worden uitgewerkt. Voor deze eenheden zijn op basis van ecologische kennis kwalitatieve en kwantitatieve criteria uitgewerkt. De criteria zijn bedoeld als hulpmiddel voor het opstellen en beoordelen van gebiedsplannen. De soortenfiches, soortenmaatregelen en de eerder genoemde leefgebiedenbeschrijving, opgesteld door Wouter van Heusden, zijn gebruikt als uitgangspunt.
    Analyse effectiviteit van het akkervogelbeheer in Provincie Groningen : Evaluatierapport
    Wiersma, P. ; Ottens, H.J. ; Kuiper, M.W. ; Schlaich, A.E. ; Klaassen, R.H.G. ; Vlaanderen, O. ; Postma, M. ; Koks, B.J. - \ 2014
    Scheemda : Stichting Werkgroep Grauwe Kiekendief (2 ) - 222
    bouwland - akkerranden - agrarisch natuurbeheer - vogels - fauna - monitoring - groningen - arable land - field margins - agri-environment schemes - birds - fauna - monitoring - groningen
    De Werkgroep Grauwe Kiekendief en zijn oprichter Ben Koks zijn belangrijke pioniers geweest in het agrarische natuurbeheer. In de loop van de jaren hebben zij – in samenwerking met verschillende universiteiten – onafhankelijk, degelijk en vooral kritisch onderzoek geëntameerd, waarbij niet al van te voren vaststond dat genomen maatregelen wel zouden werken. Dit rapport vat veel van dit belangrijke werk samen
    Een tikkeltje groener : Hervorming gemeenschappelijk landbouwbeleid
    Beintema, N. ; Kleijn, D. ; Doorn, A.M. van - \ 2014
    WageningenWorld (2014)3. - ISSN 2210-7908 - p. 30 - 33.
    gemeenschappelijk landbouwbeleid - graslanden - agrarisch natuurbeheer - subsidies - opinies - nederland - cap - grasslands - agri-environment schemes - subsidies - opinions - netherlands
    Boeren moeten een serie verplichte maatregelen doorvoeren die bedoeld zijn om de Europese landbouw natuur- en milieuvriendelijker te maken. De maatregelen vallen onder drie noemers: gewasrotatie, behoud van permanent grasland, en het inrichten van 5 procent van hun areaal voor ecologische doeleinden, de zogenoemde ecological focus areas (EFA’s). Wat denken experts ervan: gaat de vergroening vruchten afwerpen?
    Uitwerking kerngebieden weidevogels : peiling draagvlak bij provincies, verbreding kenissysteem BoM
    Melman, T.C.P. ; Sierdsema, H. ; Buij, R. ; Roerink, G.J. ; Martens, S. ; Meeuwsen, H.A.M. ; Schotman, A.G.M. - \ 2014
    Wageningen : Alterra, Wageningen-UR (Alterra-rapport 2564) - 81
    weidevogels - agrarisch natuurbeheer - graslanden - provincies - maatschappelijk draagvlak - remote sensing - beoordeling - grassland birds - agri-environment schemes - grasslands - provinces - public support - remote sensing - assessment
    De zogenaamde kerngebebiedbenadering voor weidevogels (Teunissen et al. 2012) is verder verkend en uitgewerkt op drie aspecten: (1) bestuurlijk draagvlak, (2) uitbreiding van het kennissysteem Beheer-op-Maat voor de beoordeling van de kwaliteit van het mozaïekbeheer en ten slotte (3) nadere uitwerking van zoekgebieden voor meerdere weidevogelsoorten. Om het draagvlak te peilen zijn alle provincies benaderd, waarbij zij ondervraagd zijn over het draagvlak (inhoudelijk en beleidsmatig) voor deze benadering. Het kennissysteem BoM is uitgebreid naar enkele andere soorten dan de grutto, waarbij het beoordelingssysteem is vereenvoudigd en waarbij gebruik wordt gemaakt van satellietbeelden om de intensiteit van het grasland te bepalen. De ligging van potentiele zoekgebieden is uitgebreid voor een aantal andere soorten dan de grutto. Voor deze gebieden is de verbeteringsopgave (openheid, drooglegging) berekend voor een viertal scenario's. Deze scenario's verschillen in de mate waarin het weievogelbeheer wordt beperkt tot de huidige reservaten, danwel ook gebruik maakt van agrarisch natuurbeheer binnen en buiten de EHS.
    Nieuw stelsel agrarisch natuurbeheer : voortgang ontwikkeling beoordelingssystematiek
    Hammers, M. ; Sierdsema, H. ; Heusden, W. van; Melman, T.C.P. - \ 2014
    Wageningen : Alterra, Wageningen-UR (Alterra-rapport 2561) - 69
    agrarisch natuurbeheer - landschapsbeheer - habitats - beoordeling - monitoring - subsidies - agri-environment schemes - landscape management - habitats - assessment - monitoring - subsidies
    In 2013 is er begonnen met de ontwikkeling van een nieuw stelsel voor Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLb) welke per 1 januari 2016 operationeel dient te zijn. De kern van dit vernieuwde stelsel is een effectiever agrarisch natuurbeheer door middel van een collectieve benadering en het breder toepassen van ANlb op de meest kansrijke locaties. Een belangrijk onderdeel van de ontwikkeling van het nieuwe stelsel ANlb is een beoordelingssysteem voor gebiedsaanvragen van collectieven. Voortbouwend op een eerste ontwerp van het beoordelingssysteem wordt in dit onderzoek een aanzet gegeven tot verdere ontwikkeling van de set van criteria en normen die bij de beoordeling van gebiedsoffertes kunnen worden gebruikt. Voor vier typen leefgebieden worden soortensets voorgesteld waarvoor Nederland internationaal verantwoordelijkheden heeft en waarvoor het agrarisch natuurbeheer van betekenis kan zijn voor een duurzaam voortbestaan. Dit rapport bevat in de bijlage een eerste beschrijving van deze leefgebieden en beschrijft condities en beheermaatregelen. Ook zijn er kaarten ontwikkeld die door collectieven en provincies gebruikt kunnen worden als indicatie waar kansrijke leefgebieden kunnen liggen. Een en ander is tot stand gekomen in nauwe samenspraak met Rijk en Provincies en met input van vele deskundigen.
    The ecology and psychology of agri-environment schemes
    Dijk, W.F.A. van - \ 2014
    Wageningen University. Promotor(en): Geert de Snoo; Frank Berendse, co-promotor(en): Anne Marike Lokhorst; Jasper van Ruijven. - Wageningen : Wageningen University - ISBN 9789462570078 - 110
    slootkanten - oevervegetatie - vegetatiebeheer - soortenrijkdom - agrarisch natuurbeheer - subsidies - houding van boeren - ecologie - psychologie - ditch banks - riparian vegetation - vegetation management - species richness - agri-environment schemes - subsidies - farmers' attitudes - ecology - psychology
    Het agrarisch natuurbeheer in slootkanten staat centraal, met als doel de diversiteit aan plantensoorten langs slootkanten toe te laten nemen. De afgelopen tien jaar hebben namelijk verschillende onderzoeken aangetoond dat tot nu toe de effectiviteit van agrarisch natuurbeheer beperkt is geweest. In dit proefschrift is zowel vanuit ecologisch als psychologisch perspectief onderzocht welke factoren het resultaat van het agrarisch natuurbeheer hebben beperkt.
    Wintervoedselgewassen als sleutel tot het herstel van akkervogelpopulaties?
    Kleijn, D. ; Teunissen, W. ; Müskens, G.J.D.M. ; Kats, R.J.M. van; Majoor, F.A. ; Hammers, M. - \ 2014
    Wageningen : Alterra, Wageningen-UR (Alterra-rapport 2551) - 73
    agrarisch natuurbeheer - broedvogels - akkerbouw - foerageren - winter - beschikbaarheid - agri-environment schemes - breeding birds - arable farming - foraging - winter - availability
    Deze studie onderzocht of de achteruitgang van akkervogels in kleinschalige Nederlandse landbouwgebieden tegengegaan kan worden door het vergroten van de voedselbeschikbaarheid voor deze soorten in de winterperiode. De voedselbeschikbaarheid werd experimenteel vergroot in 10 gebieden van ongeveer 100 ha door inzaai van gewasmensgels die niet werden geoogst. Tien gepaarde gebieden met vergelijkbare landschapsstructuur waarin voedselbeschikbaarheid niet werd gemanipuleerd fungeerden als controles. De beschikbaarheid aan zaden, het gebruik van de mengsels door akkervogels, het effect van de mengsels op vogels in de winter en in het broedseizoen werden vervolgens gekwantificeerd om het effect van het vergroten van de voedselbeschikbaarheid vast te stellen.
    Kerngebieden voor weidevogels in Zuid-Holland : betekenis daarvan voor internationale verplichtingen overige vogelsoorten
    Melman, T.C.P. ; Sierdsema, H. ; Hammers, M. ; Oosterveld, E. ; Schotman, A.G.M. - \ 2014
    Wageningen : Alterra, Wageningen-UR (Sovon 2014/32) - 49
    weidevogels - agrarisch natuurbeheer - natuurbeleid - peilbeheer - hydrologie - bodemwater - zuid-holland - grassland birds - agri-environment schemes - nature conservation policy - water level management - hydrology - soil water - zuid-holland
    Voor Zuid-Holland worden kerngebieden voor de gruttogroep onder de weidevogels voorgesteld met een totale oppervlakte van 21.190 ha. De hoofd-criteria voor selectie zijn graslanden met actueel hoge weidevogeldichtheden en of gunstige omstandigheden in de vorm van een niet ongunstige doorlegging en weinig verstoring van de openheid van het landschap. De kerngebieden bestaan voor 1745 ha uit reservaat en voor de rest (92%) uit agrarisch gebied. Daarvan wordt op dit moment 1481 ha beheerd via zwaardere pakketten agrarisch natuurbeheer en een belangrijk deel met legselbeheer. Met een aandeel van 15% reservaat of zwaar beheer is het actuele beheer van de voorgestelde gebieden onvoldoende om de achteruitgang van weidevogels te stoppen. Van de kerngebieden heeft het merendeel een verbeteropgave door een ongunstige drooglegging of de aanwezigheid van verstorende elementen in de vorm van bomen of riet. Voorgesteld wordt om eenmalig over 5924 ha het waterpeil te verhogen tot optimaal, om 237 ha bomen of bosjes te verwijderen en jaarlijks 50 riet te maaien om lokaal de openheid te bevorderen. De eenmalige kosten daarvan worden geschat op ca. €15 miljoen. De jaarlijkse kosten, bestaande uit graslandbeheer, maaien van het riet en vergoeding opbrengstderving door een aangepaste ontwatering, bedragen ca. €5,7 miljoen. Andere soorten doelsoorten van het beleid dan weidevogels kunnen in beperkte mate meeliften.
    Evaluatie van gewassen als mogelijke equivalente maatregel voor ecologische aandachtsgebieden in het nieuwe GLB
    Belder, E. den; Korevaar, H. ; Geerts, R.H.E.M. ; Schaap, B.F. - \ 2014
    Wageningen : Plant Research International, Business Unit Agrosysteemkunde (Rapport / Plant Research International 547) - 72
    gewassen - ecologie - agrobiodiversiteit - gemeenschappelijk landbouwbeleid - inventarisaties - agrarisch natuurbeheer - vergelijkingen - akkerbouw - vollegrondsgroenten - crops - ecology - agro-biodiversity - cap - inventories - agri-environment schemes - comparisons - arable farming - field vegetables
    Om voorbereid te zijn op mogelijke verzoeken vanuit de landbouwsector om bepaalde gewassen aan te melden als equivalente maatregel voor EFA's (Ecological Focus Area's) heeft het Ministerie van Economische Zaken gevraagd om een inventarisatie uit te voeren naar de ecologische waarde van die gewassen. De basis van deze inventarisatie wordt gevormd door wetenschappelijke publicaties en teelthandleidingen over deze gewassen, aangevuld met informatie die via internet beschikbaar is en expertise van gewasdeskundigen en biologen, eigen veldkennis en ongepubliceerde resultaten.
    Pilot Natuur- & Landschapsnorm. Resultaten uit de pilot Natuur-& landschapsnorm: 3 jaar ervaring op 19 bedrijven.
    Visser, A.J. ; Alebeek, F.A.N. van; Dekking, A.J.G. ; Kloen, H. ; Lommen, J. ; Stortelder, A.H.F. - \ 2014
    Lelystad : PPO AGV (Rapporten PPO 600) - 85
    agrarisch natuurbeheer - akkerbouw - graslanden - agrarische bedrijfsvoering - landschapsbeheer - financieren - gemeenschappelijk landbouwbeleid - evaluatie - agri-environment schemes - arable farming - grasslands - farm management - landscape management - financing - cap - evaluation
    Het basisidee van de Natuur- en LandschapsNorm (NLN) voor landbouwbedrijven is om een eenvoudig uitvoeringsen financieringssysteem te ontwikkelen voor een aantrekkelijke, streekeigen natuur- en landschapskwaliteit. De natuur- en landschapsnorm gaat om een eenvoudige set van zes voorwaarden waaraan deelnemende bedrijven zouden moeten voldoen. De motivatie om aan de NLN deel te nemen varieert per regio en bedrijf. De pilot was voor veel deelnemers een motief om te kunnen anticiperen op de nieuwe vergroeningseisen van het GLB, en om kennis over natuurbeheer op te doen. De deelnemers vinden een sterk punt van de NLN dat de boer zelf de invulling van de 5% mag bepalen, passend bij de streek en passend bij de bedrijfsvoering. In een bijlage komen de deelnemende agrariërs uitvoerig zelf aan het woord over hun motivatie, ervaringen met de NLN eisen en uitvoering daarvan, zaken waar ze trots op zijn, reacties vanuit de omgeving op hun inspanningen en hun visie op hoe het verder zou moeten met de natuur- en landschapsnorm.
    Ontwerp beoordelingskader nieuwe stelsel agrarisch natuurbeheer
    Melman, T.C.P. ; Hammers, M. ; Clement, J. ; Schmidt, A.M. - \ 2014
    Wageningen : Alterra, Wageningen-UR (Alterra-rapport 2503) - 44
    agrarisch natuurbeheer - samenwerking - regio's - beoordeling - monitoring - agri-environment schemes - cooperation - regions - assessment - monitoring
    In het nieuwe stelsel agrarisch natuurbeheer dat per 2016 operationeel moet zijn, worden door streekcollectieven gebiedsaanvragen ingediend die door de overheid beoordeeld moeten worden. Hiervoor is een beoordelingskader ontworpen. Ecologische effectiviteit en economische efficiëntie zijn hiervan belangrijke aspecten. Het beoordelingskader begint bij het benoemen van doelen, het identificeren van gebieden die hiervoor potenties hebben, kennis die nodig is over ecologische randvoorwaarden en loopt tot het beoordelen van de plannen voor het realiseren van omstandigheden waarmee die doelen gerealiseerd kunnen worden. Een schets van het beoordelingsproces wordt gegeven en aandachtspunten worden geformuleerd voor het verder doorontwikkelen van de beoordelingssystematiek. Omdat de overheid veel ruimte aan initiatieven van de collectieven wil geven is belangrijk dat de beoordelingssystematiek breed wordt gedragen en zowel door beoordelaars als de opstellers van de gebiedsaanvragen kan worden benaderd. Daartoe is ook een ontwerpschets gemaakt van een online kennis- en beoordelingssysteem.
    Kerngebieden voor weidevogels in de praktijk : methodiek gebruikt voor maken voorstel kerngebieden Noord-Holland
    Schotman, A.G.M. ; Sierdsema, H. ; Melman, T.C.P. - \ 2014
    Wageningen : Alterra, Wageningen-UR (Alterra-rapport 2509) - 51
    weidevogels - graslanden - agrarisch natuurbeheer - bodemwater - landgebruik - inventarisaties - natuurgebieden - noord-holland - grassland birds - grasslands - agri-environment schemes - soil water - land use - inventories - natural areas - noord-holland
    Voor de provincie Noord-Holland zijn op basis van de verspreiding van weidevogels en randvoorwaarden voor effectief beheer 46 kerngebieden geselecteerd met een gezamenlijke oppervlakte van 16906 ha, waarin 16-38% van de weidevogelpopulatie terecht kan. Dit zijn de meest kansrijke gebieden om vitale weidevogelpopulaties duurzaam te behouden. Voor een kwart bestaan deze gebieden nu al uit reservaten. In 57% van de oppervlakte is de drooglegging al optimaal voor behoud van weidevogels. De aanname is, in eerste instantie, dat daar agrarisch natuurbeheer gaat plaatsvinden dat voor tenminste een kwart uit zware beheerpakketten bestaat, liefst zo veel mogelijk kruidenrijk grasland op percelen die al nat genoeg zijn (5555 ha.). Een andere (dure) optie is particulier natuurbeheer of verwerving voor uitbreiding van reservaten. Het gevolg van deze optie is een nog kleiner areaal, althans bij gelijkblijvend budget. In de voorgestelde gebieden ligt een geschatte jaarlijkse beheeropgave van €1,6 miljoen voor reservaatbeheer en €3,4 miljoen voor agrarisch natuurbeheer. Uitgangspunt is dat in het hele areaal de drooglegging optimaal wordt. Dit is een geschatte eenmalige inrichtsopgave van €10 miljoen. Waar dit moet gebeuren in reservaten (1380 ha) is dat de meest kosteneffectieve investering. Het rapport beschrijft de stappen waarmee de voorgestelde kerngebieden zijn geselecteerd. Door onnauwkeurigheden op details is het voorstel een hulpmiddel om, na een proces waarbij lokale actoren betrokken zijn, te komen tot een bestuurlijke begrenzing.
    Kerngebieden weidevogels en agrarische natuur : Ronde langs de provincies en het Rijk
    Holt, H. ten; Martens, S. ; Melman, T.C.P. - \ 2013
    Wageningen : Alterra, Wageningen-UR (Alterra-rapport 2465)
    weidevogels - agrarisch natuurbeheer - natuurbeleid - beleidsevaluatie - gemeenschappelijk landbouwbeleid - subsidies - opinies - provincies - grassland birds - agri-environment schemes - nature conservation policy - policy evaluation - cap - subsidies - opinions - provinces
    Verkennend en inventariserend onderzoek onder provincies en Rijk gericht op het in beeld brengen van het draagvlak voor de kerngebiedenbenadering voor weidevogels en agrarisch natuur en de behoeften ten aanzien van de verdere ontwikkeling van de benadering. Het onderzoek is geplaatst binnen de bredere context van de discussie over de effectiviteit van agrarisch natuurbeheer en de herziening van het subsidiestelsel.
    Akkerrandenbeheer niet de sleutel tot succes voor de Veldleeuwerik in Oost-Groningen
    Ottens, H.J. ; Kuiper, M.W. ; Scharenburg, C.W.M. ; Koks, B.J. - \ 2013
    Limosa 86 (2013)3. - ISSN 0024-3620 - p. 140 - 152.
    bouwland - akkerranden - vogels - fauna - foerageren - populatiedichtheid - agrarisch natuurbeheer - evaluatie - oost-groningen - arable land - field margins - birds - fauna - foraging - population density - agri-environment schemes - evaluation - oost-groningen
    De Veldleeuwerik, ooit een van de meest verbreide en talrijkste vogels van het boerenland, holt in aantallen achteruit. We staan er bij en kijken er naar, want goed broedbiologisch onderzoek naar de achteruitgang van de Veldleeuwerik in Nederland is schaars, laat staan pogingen om de achteruitgang te keren. Een uitzondering hierop is het langdurige veldleeuwerikenonderzoek in Oost- Groningen. Naast monitoring en onderzoek wordt hier ook agrarisch natuurbeheer getest. Akkerranden, stukjes extensieve ruigte die intensief boerenland omzomen, lijken de succesformule voor bijvoorbeeld de Grauwe Kiekendief te zijn, maar is deze maatregel ook het ei van Columbus voor de Veldleeuwerik?
    Agrarisch natuurbeheer: wat kost het, wat levert het op en hoe kan het beter
    Kleijn, D. - \ 2013
    De Levende Natuur 114 (2013)2. - ISSN 0024-1520 - p. 51 - 55.
    agrarisch natuurbeheer - weidevogels - bouwland - vogels - flora - fauna - evaluatie - natuurbeleid - beleidsevaluatie - agri-environment schemes - grassland birds - arable land - birds - flora - fauna - evaluation - nature conservation policy - policy evaluation
    Het grote oppervlak dat de landbouw inneemt maakt dat zelfs beperkte positieve effecten van agrarisch natuurbeheer een grote impact kunnen hebben. Anderzijds komen slechts weinig zeldzame soorten voor op landbouwgronden. De financiële middelen voor natuurbeheer staan momenteel onder druk. Er is behoefte aan inzicvhten die kunnen leiden tot een efficiëntere inzet van het beschikbare budget. Dit artikel geeft een overzicht van de (kosten)effectiviteit van agrarisch natuurbeheer en doet op basis daarvan aanbevelingen voor aanpassingen die kunnen leiden tot een slagvaardiger agrarisch natuurbeheer.
    Factsheets. Netwerken Multifunctioneel Ondernemerschap
    Vijn, M.P. ; Vrolijk, M. ; Zaalmink, W. ; Herten, C. van; Koulil, M. van; Meester, H. ; Raaij, C. van - \ 2013
    Lelystad : PPO AGV
    multifunctionele landbouw - kinderverzorging - plattelandstoerisme - agrarisch natuurbeheer - boerderijeducatie - boerderijwinkels - streekgebonden producten - zorgboerderijen - professionaliteit - ondernemerschap - projecten - multifunctional agriculture - child care - rural tourism - agri-environment schemes - farm education - on-farm sales - regional specialty products - social care farms - professionalism - entrepreneurship - projects
    Zo’n 400 ondernemers werkten in 2012 en 2013 aan een krachtige koers voor hun eigen bedrijf en de sector binnen het project 'Netwerken Multifunctioneel Ondernemerschap'. Verdeeld over 20 netwerken zorgden deze ondernemers voor ontwikkeling en professionalisering op individueel en sectoraal niveau. Elk netwerk stelde hierbij eigen doelen waardoor een brede variatie aan onderwerpen aan de orde is gekomen binnen de sectoren zorglandbouw, plattelandstoerisme, agrarisch natuurbeheer, boerderijeducatie, agrarische kinderopvang of boerderijwinkels/afzet streekproducten. De netwerkbegeleiders hebben de ontwikkeling met de deelnemers doorlopen vanuit eigen expertise en door externen in te zetten. De gedrevenheid van de deelnemers, begeleiders en het projectteam resulteren in aansprekende resultaten. Dit boekje presenteert per netwerk een factsheet met de leerpunten en resultaten. Iets waar we met elkaar als sector trots op mogen zijn.
    Boeren voor Natuur : hoe werkt het en wat levert het op?
    Westerink - Petersen, J. ; Stortelder, A.H.F. ; Ottburg, F.G.W.A. ; Boer, T.A. de; Schrijver, R.A.M. ; Vries, C.K. de; Plomp, M. ; Smolders, E.A.A. ; Eysink, A.T.W. ; Bulten, G.H. - \ 2013
    Wageningen : Alterra, Wageningen-UR (Alterra-rapport 2472) - 144
    multifunctionele landbouw - agrarisch natuurbeheer - grondwaterstand - agrarische bedrijfsvoering - monitoring - twente - zuid-holland - multifunctional agriculture - agri-environment schemes - groundwater level - farm management - monitoring - twente - zuid-holland
    Boeren voor Natuur is een visie over het samengaan van natuur en landbouw door middel van een extensief bedrijfssysteem (natuurgericht bedrijf). De boer wordt zelfvoorzienend in voer en mest en werkt met hogere waterstanden en meer landschapselementen. Hij krijgt hiervoor een vergoeding op basis van een langjarige overeenkomst. Het concept wordt uitgeprobeerd op een melkveehouderij in de polder van Biesland (Zuid-Holland) en op twee schapenhouderijen en een zoogkoeienbedrijf op landgoed Twickel (Overijssel). Dit rapport doet verslag van monitoring en evaluatie van de eerste vijf jaar op de thema’s bedrijf & economie, ecologie & water, en maatschappij & proces. Het rapport bevat aanbevelingen voor de pilots in beide gebieden en voor bredere toepassing van Boeren voor Natuur.
    Check title to add to marked list
    << previous | next >>

    Show 20 50 100 records per page

    Please log in to use this service. Login as Wageningen University & Research user or guest user in upper right hand corner of this page.