Staff Publications

Staff Publications

  • external user (warningwarning)
  • Log in as
  • language uk
  • About

    'Staff publications' is the digital repository of Wageningen University & Research

    'Staff publications' contains references to publications authored by Wageningen University staff from 1976 onward.

    Publications authored by the staff of the Research Institutes are available from 1995 onwards.

    Full text documents are added when available. The database is updated daily and currently holds about 240,000 items, of which 72,000 in open access.

    We have a manual that explains all the features 

    Current refinement(s):

    Records 1 - 71 / 71

    • help
    • print

      Print search results

    • export

      Export search results

    Check title to add to marked list
    Behavioural responses of eel (Anguilla anguilla) approaching a large pumping station with trash rack using an acoustic camera (DIDSON)
    Keeken, Olvin Alior ; Hal, Ralf ; Volken Winter, Hendrik ; Tulp, Ingrid ; Griffioen, Arie Benjamin - \ 2020
    Fisheries Management and Ecology (2020). - ISSN 0969-997X - 8 p.
    conservation - Fish behaviour - fish migration - imaging sonar - migration barriers
    European eel, Anguilla anguilla L., migrating to the sea encounter many man-made structures that can hamper and delay migration or induce mortality. Studying smallscale behavioural movements in front of these man-made structures could provide insight in further mitigating adverse effects. The behaviour of eel approaching a trash rack in front of a large pumping station was investigated using a dual-frequency identification sonar (DIDSON). Eels approaching the trash rack swam through the rack (40.5%) but also showed turning behaviour at (44.7%) or in front of the rack (14.7%). Eels approaching the rack had varying body positions, predominantly head or tail first, but also curled up into a ball or drifted sideways. After turning in front or at the trash rack, eels showed upstream and downwards swimming towards the canal bottom. The results suggest a stepwise response to potential cues, when firstly the body position is changed in such a way that secondly, later on, enhances eventual fast
    upstream escapement when perceived necessary. Implications for management of these behavioural observations are discussed.
    Fish migration river monitoring plan : Monitoring program on the effectiveness of the FMR at Kornwerderzand
    Griffioen, A.B. ; Winter, H.V. - \ 2017
    IJmuiden : Wageningen Marine Research (Wageningen Marine Research report C012/17A) - 50
    fish migration - fishes - habitats - monitoring - afsluitdijk - wadden sea - lake ijssel - vismigratie - vissen - habitats - monitoring - afsluitdijk - waddenzee - ijsselmeer
    This report drafts a monitoring program aiming at determining and optimizing the effectiveness of restoring fish migration at Kornwerderzand with the ‘Fish Migration River’ (FMR.) For an adaptive management of the operation of the FMR, monitoring and evaluation are key aspects. The main research questions underlying the monitoring program will be outlined. The proposed research and monitoring approach describes which monitoring techniques can be applied, what set-up and schedule of different research components involved.
    Kennisinventarisatie paaigebieden en kinderkamers Europese zeebaars (Dicentrarchus labrax)
    Smith, S.R. ; Steenbergen, J. ; Jongbloed, R.H. - \ 2015
    IMARES (Rapport / IMARES C161/15) - 35
    zeebaars - kuitschieten - vismigratie - inventarisaties - visstand - visbestand - visserijbeheer - europese unie - oosterschelde - sea bass - spawning - fish migration - inventories - fish stocks - fishery resources - fishery management - european union - eastern scheldt
    Toepassing van videotechnieken bij monitoring glasaal
    Foekema, E.M. ; Sonneveld, C. ; Burggraaf, D. - \ 2015
    Den Helder : IMARES (Rapport / IMARES C174/15) - 12
    anguilla - anguillidae - monitoring - technieken - videocamera's - vismigratie - anguilla - anguillidae - monitoring - techniques - video cameras - fish migration
    Op dit moment is er onvoldoende kennis over het gedrag van glasalen rond migratieknelpunten zoals schut- en spuisluizen. Vanwege hun geringe formaat zijn glasalen met akoestische camera’s niet goed te onderscheiden van andere kleine vissen. IMARES heeft onderzocht of videotechnieken bruikbaar zijn om het gedrag van glasalen in een veldsituatie te onderzoeken. Voor dit project is een onderwater inzetbare combinatie gebouwd van een infrarood-camera en LED-infrarood belichting. Infrarood licht wordt door vissen als niet/minder storend ervaren en zal gedrag dus weinig of in het geheel niet beïnvloeden, terwijl dit met normaal licht wel het geval zal zijn. Tijdens de veldtesten bleek dat de zichtdiepte van het systeem beperkt was, zeker wanneer het water veel zwevend materiaal bevatte. Desondanks werden naast garnalen en andere kleine vissen toch duidelijk herkenbare glasalen waargenomen. Vanwege de geringe zichtdiepte zal het in de meeste gevallen niet mogelijk zijn om een individuele glasaal gedurende langere tijd te volgen om zo inzicht te krijgen in zoekgedrag rond migratieknelpunten. Het videosysteem kan wel ingezet worden om de aanwezigheid van glasaal op een specifieke plek van geringe omvang zichtbaar te maken en in de tijd te monitoren.
    Helpdeskvraag: Variatie in de uittrek van schieraal
    Keeken, O.A. van; Glorius, S.T. - \ 2015
    IJmuiden : IMARES (Rapport / IMARES Wageningen UR C119/15) - 36
    watertemperatuur - european eels - vismigratie - populatiedynamica - visserijbiologie - monitoring - water temperature - european eels - fish migration - population dynamics - fishery biology - monitoring
    In het Nederlands Aalbeheerplan is een visverbod op aal ingesteld in de maanden september, oktober en november. Dit omdat gedurende deze periode de meeste schieraal uittrekt in Nederland. Vanuit de visserijsector bestaat behoefte aan meer flexibiliteit in het aalbeheerplan om te kunnen inspelen op eventuele veranderende omstandigheden, zoals de veranderende watertemperatuur, welke mogelijk van invloed zouden kunnen zijn op de migratie van schieraal. Naar aanleiding van een Motie in de Tweede Kamer is aan IMARES gevraagd of de periode van uittrek van schieraal in Nederland varieert en of deze afhankelijk is van potentiële verandering in watertemperatuur. Met de beschikbare datasets wordt de invloed van watertemperatuur in het voorjaar en de zomer onderzocht op de timing van de schieraalmigratie.
    Intrek van glasaal in Nederland stuk beter: pieken bij Bath en Nieuw-Statenzijl (interview met Martin de Graaf)
    Graaf, M. de - \ 2014
    Visserijnieuws 34 (2014)42. - ISSN 1380-5061 - p. 5 - 5.
    european eels - visstand - vismigratie - monitoring - european eels - fish stocks - fish migration - monitoring
    De glasaalintrek in 2014 in Nederland is net als in 2013 stukken beter. Dat blijkt uit gegevens van IMARES.
    Verkenning zoet-zout natuur en spuilocatie nabij Pier van Oterdum : Planstudie nieuwe spuilocatie en zoet-zout natuur
    Verhoogt, H. ; Schaafsma, M. ; Ziel, F. van der; Mastrigt, A. van; Baptist, M.J. ; Rippen, A.D. ; Griffioen, A.B. ; Grasmeijer, B.T. - \ 2014
    Ecoshape - 167
    watervoorziening - zoet water - zout water - regionale planning - natuurontwikkeling - vismigratie - groningen - water supply - fresh water - saline water - regional planning - nature development - fish migration - groningen
    Bij ondertekening van de ruimtelijke visie op de maritieme zone van Delfzijl stelden de natuurbeschermingsorganisaties voor om een alternatief spuimiddel bij de Pier van Oterdum te combineren met een zoetzout overgang met vismigratievoorzieningen. Het consortium Ecoshape hebben een verkenning uitgevoerd naar een mogelijke inrichting voor deze nieuwe spuilocatie met zoet-zoutnatuur. Het schetsontwerp maakt onderscheid in: een spuikanaal als verbinding tussen het Oosterhornkanaal en de nieuwe spuilocatie, het spuimiddel en voorziening voor vismigratie, een zoet-zout overgang en kwelder. Het minimale ruimtebeslag dat benodigd is (spuikanaal en spuimiddel met vismigratievoorziening bedraagt: ca.15 ha.
    Verspreidingsdynamiek, gedrag en voorkomen van diadrome vis bij Kornwerderzand t.b.v. de VismigratieRivier
    Griffioen, A.B. ; Winter, H.V. ; Keeken, O.A. van; Chen, C. ; Os-Koomen, E. van; Schoenlau, S. ; Zawadowski, T. - \ 2014
    IJmuiden : IMARES (Rapport / IMARES Wageningen UR C083/14) - 131
    vissen - migratie - vismigratie - sluizen - afsluitdijk - telemetrie - monitoring - fishes - migration - fish migration - sluices - afsluitdijk - telemetry - monitoring
    De sluiting van de 32 km lange Afsluitdijk in 1932 heeft grote gevolgen gehad voor de migratie van vis tussen de Zuiderzee en de aangrenzende rivieren. Waar eerst een natuurlijke overgang bestond van zoet en zout water, is nu een harde scheiding tussen het IJsselmeer en de Waddenzee ontstaan. Jaarlijks bieden zich, afhankelijk van de soort, enkele tientallen tot honderden miljoenen vissen aan bij het spuicomplex bij Kornwerderzand. Deze vissen willen tijdens hun stroomopwaartse migratie het IJsselmeer bereiken richting paai of opgroeigebieden, maar de Afsluitdijk vormt een barrière en veroorzaakt daarmee vertraging en of blokkering tijdens de stroomopwaartse migratie. Om deze reden zijn er plannen om een vispassage of een VismigratieRivier (VMR) te bouwen naast het spuicomplex te Kornwerderzand met als doel om de ecologische barrière, die de Afsluitdijk voor trekvissen vormt, te verzachten. Deze rapportage gaat in op de ruimtelijke verspreidingsdynamiek van kleine vis (driedoornige stekelbaars, spiering, botlarven en glasaal), het zoekgedrag en passagesucces van grotere vis (houting, zeeprik en zeeforel) en de aanwezigheid van diadrome vis buiten de spuikom.
    Inschatting van het aanbod diadrome vis bij Kornwerderzand
    Griffioen, A.B. ; Winter, H.V. ; Hop, J. ; Vriese, F.T. - \ 2014
    IJmuiden : IMARES (Rapport / IMARES Wageningen UR C069/14) - 52
    visbestand - diadrome vissen - vismigratie - aquatische ecologie - sluizen - inventarisaties - waddenzee - fishery resources - diadromous fishes - fish migration - aquatic ecology - sluices - inventories - wadden sea
    Het onderzoek van voorliggende rapportage is bedoeld als aanvulling op de reguliere Wettelijke Onderzoeks Taken (WOT) monitoring diadrome vis bij Kornwerderzand. Dit aanvullende onderzoek is een onderdeel van meerdere onderzoeken voorafgaand aan de besluitvorming van de ‘VismigratieRivier’ te Kornwerderzand. Er is een inschatting gemaakt van het jaarlijkse aanbod voor de soorten: zalm, bot(larve), spiering, driedoornige stekelbaars, glasaal, fint, houting, rivierprik, zeeforel en zeeprik.
    Het voorkomen van diadrome vis in de spuikom van Kornwerderzand 2001 - 2012 en de relatie met spuidebieten
    Griffioen, A.B. ; Winter, H.V. - \ 2014
    IJmuiden : IMARES (Rapport / IMARES Wageningen UR C036/14) - 33
    zoetwaterbaaien - lozing - vis vangen - monitoring - diadrome vissen - diergedrag - vismigratie - aquatische ecologie - ijsselmeer - freshwater bays - disposal - fishing - monitoring - diadromous fishes - animal behaviour - fish migration - aquatic ecology - lake ijssel
    Het doel van deze studie is om een uitgebreide analyse uit te voeren van de fuikvangsten, die sinds 2001 worden uitgevoerd bij Kornwerderzand. Hierbij wordt ook een relatie van de fuikvangsten met de spui-debieten gelegd. Een tweede doel van deze rapportage is om een indruk te krijgen van het optreden van concentraties vis met een link naar de ingang (potentiële ingang) van de VismigratieRivier. Fuikvangsten zijn altijd een onbekende resultante van aanbod en het gedrag van vis. In 2009 heeft er door IMARES een analyse plaatsgevonden van deze fuikvangsten en de afstand tot het spuicomplex. Een relatie met de spui-debieten is hierbij buiten beschouwing gelaten. Deze rapportage geldt als een update en een uitbreiding van die analyse. De gegevens van de fuikenmonitoring en de spuidebieten zijn gebruikt om de volgende vragen te beantwoorden: - In hoeverre heeft het spui-regime bij Kornwerderzand invloed op het voorkomen van diadrome vissen in de spuikom van Kornwerderzand?; - Welke patronen in het visaanbod zijn zichtbaar met betrekking tot de locatie van de fuiken in de spuikom en specifiek ten aanzien van het spuiregime? - Is er een zogenoemd ‘naijl–effect’ in de aanwezigheid van vissen na een spui event?
    De Vismigratierivier: Bronnenonderzoek naar gedrag van vis rond zoet - zout overgangen
    Winter, H.V. ; Griffioen, A.B. ; Keeken, O.A. van - \ 2014
    IJmuiden : IMARES (Rapport / IMARES Wageningen UR C035/14) - 127
    vismigratie - zoet water - zout water - visfauna - afsluitdijk - ijsselmeer - waddenzee - fish migration - fresh water - saline water - fish fauna - afsluitdijk - lake ijssel - wadden sea
    De sluiting van de 32 km lange Afsluitdijk heeft grote gevolgen gehad voor de migratie van vis tussen de Zuiderzee en de aangrenzende rivieren. Waar eerst een natuurlijke overgang bestond van zoet en zout water, is nu een harde scheiding tussen het IJsselmeer en de Waddenzee ontstaan. Zoet water stroomt bij afgaand tij via twee spuicomplexen richting de Waddenzee. Stroomopwaarts migrerende vis wordt - afhankelijk van de timing - geconfronteerd bij de spuicomplexen met dichte deuren, korte migratievensters, grote stroomsnelheden en een harde overgang van zoet naar zout water. Om stroomopwaarts migrerende vis te faciliteren in hun migratie naar het IJsselmeer liggen er ontwerpen voor een vismigratierivier bij het spuicomplex Kornwerderzand. Een kunstmatige ‘rivier’ van 6 km lang, waar getijwerking tussen zoet en zout meer de ruimte krijgt, langere migratie vensters geboden worden en de stroomsnelheden van het water lager zijn. De VisMigratieRivier (VMR) bestaat – in het huidige in de haalbaarheidsstudie gepresenteerde ontwerp - uit een 2 km lang deel aan de Waddenzeezijde, een koker onder de weg door en een deel in het IJsselmeer van 4 km lang. De delen van de VMR worden beheerd door afsluiters die afhankelijk van het getij worden open- of dichtgezet.
    Merk-terugvangst experiment rivierprik (Lampetra fluviatilis) bij Kornwerderzand
    Griffioen, A.B. ; Winter, H.V. - \ 2014
    IJmuiden : IMARES (Rapport / IMARES Wageningen UR C044/14) - 26
    vismigratie - sluizen - vissen - diergedrag - dijken - monitoring - ijsselmeer - fish migration - sluices - fishes - animal behaviour - dykes - monitoring - lake ijssel
    Het doel van dit onderzoek is om de interpretatie van de fuikvangsten die sinds 2001 worden uitgevoerd bij Kornwerderzand te verbeteren. Fuik vangsten zijn altijd een resultante van aanbod van vis en gedrag, met als gevolg dat dezelfde resultaten een verschillend onderliggend patroon in visgedrag en voorkomen van vis kunnen hebben. Voorafgaand aan het onderzoek zijn twee vragen geformuleerd: Worden er in de fuikvangsten terugvangsten gedaan van individuele vissen? Op welke schaal vindt er rondzwem-/zoekgedrag van rivierprik plaats?
    Data rapportage najaar 2013 fuik monitoring Kornwerderzand t.b.v. de VismigratieRivier
    Griffioen, A.B. - \ 2014
    IJmuiden : IMARES (Rapport / IMARES Wageningen UR C034/14) - 37
    dijken - vissen - vismigratie - habitatverbindingszones - afsluitdijk - monitoring - dykes - fishes - fish migration - habitat corridors - afsluitdijk - monitoring
    De “Vismigratierivier Afsluitdijk” is een uniek project om het Nederlandse icoon de Afsluitdijk te vernieuwen. Het project heeft als doel om de ecologische barrière, die de Afsluitdijk voor trekvissen is, te verzachten. De Vismigratierivier (VMR) zorgt er voor dat een brede groep trekvissen, zoals de spiering, houting, aal (paling) en zalm, weer de ruimte krijgt om hun paai-, leef- en opgroeigebieden in het IJsselmeer, de Friese Meren, de Overijsselse Vecht, de IJssel en verder te bereiken. Voordat er een gedetailleerd werkplan voor de uitvoering van de Vismigratierivier bij Kornwerderzand kan worden uitgevoerd, moeten er een aantal cruciale vismigratieprocessen onderzocht worden. Voor dit programma worden zeven fuiken in het voor- en najaar twee keer per week gelicht. Deze monitoring heeft als doel jaarlijkse trends waar te nemen van diadrome vissen.
    Herberekening Streefbeeld Aal: Een analyse van het bestaande Nederlandse streefbeeld in relatie tot de buurlanden. Een advies op verzoek van de minister van Economische Zaken
    Rabbinge, R. ; Meer, J. van der; Quak, J. ; Verreth, J.A.J. ; Waal, A. van der; Nagelkerke, L.A.J. - \ 2013
    www.rijksoverheid.nl - 87
    european eels - populatiedichtheid - monitoring - vismigratie - referentienormen - inventarisaties - nederland - population density - fish migration - reference standards - inventories - netherlands
    Vanuit de Tweede Kamer is gesteld dat het streefbeeld voor uittrek van schieraal te hoog is. In het huidige Nederlandse streefbeeld is te weinig rekening is gehouden met factoren als veranderende voedselrijkdom van de Nederlandse wateren, het uitzetten van glas- en pootaal en de aanleg van migratiebeperkende kunstwerken zoals sluizen en gemalen. In dat kader is ingesteld de commissie ‘Herberekening streefbeeld paling’ o.l.v. Prof. Dr. Rabbinge. De resultaten worden in dit rapport gegeven
    Spoorzoeken naar het Gasterense Diepje
    Winter, Erwin - \ 2013
    fishes - fauna - fish migration - sluices - streams - groningen - drenthe - lampetra fluviatilis
    Vrij baan voor schieraal: wering en geleiding van schieraal bij gemalen
    Kroes, M. ; Schreuders, R. ; Boer, M. de; Bruijs, M. ; Winter, H.V. - \ 2013
    Visionair : het vakblad van sportvisserij Nederland 8 (2013)29. - ISSN 1569-7533 - p. 29 - 33.
    european eels - vismigratie - pompstations - fauna - monitoring - aquatische ecologie - european eels - fish migration - pumping stations - fauna - monitoring - aquatic ecology
    Een belangrijke maatregel uit het Nederlandse Beheerplan Aal is een gesloten tijd van drie maanden gedurende de trek van de schieraal. Het effect van deze maatregel is dat meer schieralen uit de polder en boezemgebieden bij gemalen arriveren en daar niet heelhuids doorheen kunnen. Schieraal weren en geleiden naar een alternatieve ontsnappingsroute is het onderwerp van onderzoek van een samenwerking tussen de Combinatie van Beroepsvissers, vijf waterschappen, Tauw, DNV KEMA, IMARES en de leveranciers van de systemen.
    Een eeste monitoring voor een index voor schieraal in Nederland 2012
    Griffioen, A.B. ; Kuijs, E.K.M. - \ 2013
    IJmuiden : IMARES (Rapport / IMARES Wageningen UR C139/13) - 41
    european eels - visstand - visbestand - monitoring - vismigratie - diadrome vissen - european eels - fish stocks - fishery resources - monitoring - fish migration - diadromous fishes
    De Europese aal (Anguilla anguilla) kent een sterke afname gedurende de afgelopen decennia. Zo is de huidige intrek van glasaal slechts 1-5% van de intrek in de 60-70-er jaren. Door de Europese Unie is vastgesteld dat ten minste 40% van de biomassa moet kunnen ontsnappen naar zee. Deze biomassa is gerelateerd aan de beste raming betreffende de ontsnapping die plaats zou hebben gevonden indien de mens geen invloed had uitgeoefend op het bestand. Een ‘schieraalindex’ is een jaarlijks terugkerende monitoring die op dezelfde wijze en op dezelfde manier wordt uitgevoerd om de relatieve toe- of afname van uitrekkende schieraal waar te nemen. De schieraal index is niet direct gerelateerd aan de evaluatie van deze 40% uitrek van schieraal. Wel geeft een schieraal index, middels een jaarlijkse monitoring, een goede reflectie van een toe of afname van de uittrek van schieraal in Nederland. Deze studie betreft een eerste monitoringsjaar van de schieraalindex. Er is op een zevental locaties gemonitord in de maanden september tot en met november. Hierbij zijn twee intrekpunten: Lobith (Rijn) en Belfeld (Maas) en vijf uittrekpunten: Den Oever, Kornwerderzand, Nieuwe Waterweg, Haringvliet en het Noordzeekanaal, geselecteerd. Er zijn grote fuiken, schietfuiken, stokfuiken en een ankerkuil gebruikt om alen wekelijks te monitoren. Hierbij werd per week een deel van de alen opgemeten zonder selectie, minimaal 75 stuks per week, wanneer de vangsten dat toelieten. De rest van de alen werden geteld. Alle alen zijn door de vissers zelf ingedeeld in rode alen, blinkers en schieralen. Naast schieralen worden diadrome vissen (fint, houting, elft, barbeel, zalm, zeeforel, rivierprik en zeeprik) apart opgemeten. Alle overige visvangsten zijn in categorieën ingedeeld (1-10, 10-100 en >100).
    Knelpunten inventarisatie voor de uittrek van schieraal t.b.v. 'Paling Over De Dijk'
    Winter, H.V. ; Griffioen, A.B. ; Wolfshaar, K.E. van de - \ 2013
    IJmuiden : IMARES (Rapport / IMARES Wageningen UR C134/13) - 20
    palingen - european eels - vismigratie - pompstations - eels - european eels - fish migration - pumping stations
    Deze rapportage is onderdeel van een VIP-project van de Stichting DUPAN dat beoogt met gerichte maatregelen middels ‘paling over de dijk’ (PODD) een bijdrage aan het herstel van de aalstand te leveren. Hierbij worden geslachtsrijpe palingen (schieraal) bij barrières die sterfte veroorzaken, zoals bijvoorbeeld gemalen of waterkrachtcentrales, of blokkering van de migratie van schieraal, weggevangen en achter de barrière weer uitgezet om hun migratie voort te kunnen zetten
    Silver eel behaviour in the vicinity of pumping stations: a telemetry study in Friesland
    Keeken, O.A. van; Winter, H.V. ; Griffioen, A.B. ; Graaf, M. de - \ 2013
    IJmuiden : IMARES (Rapport / IMARES Wageningen UR C120/13) - 44
    palingen - european eels - vismigratie - pompstations - dierecologie - telemetrie - friesland - dierenwelzijn - eels - european eels - fish migration - pumping stations - animal ecology - telemetry - friesland - animal welfare
    Het aandeel van de schieraalpopulatie dat veilig door gemalen naar zee migreert, is afhankelijk van het aandeel aal dat vanuit de polders wegtrekt naar zee en van de overleving bij het passeren van de gemalen. Migrerende aal kan door diverse oorzaken aarzelen om een gemaal te passeren. Hierdoor kan naast sterfte in het gemaal ook barrièrewerking van een gemaal uitgaan. De barrièrewerking door deze aarzeling kan variëren van beperkt blijven tot geringe vertraging in de migratie tot zelfs blokkering van de migratie. In deze studie onderzoeken we in hoeverre barrièrewerking bij gemalen optreedt tijdens de migratie van schieralen. In totaal zijn in 2011 125 alen uitgerust met zenders (transmitters) en uitgezet in de polders. Tevens zijn vier gemalen van zenders voorzien.
    Inventarisatie van de belangrijkste knelpunten voor de uittrek van schieraal in Nederland
    Winter, H.V. ; Griffioen, A.B. ; Wolfshaar, K.E. van de - \ 2013
    IJmuiden : IMARES (Rapport / IMARES Wageningen UR C107/13) - 50
    palingen - european eels - vismigratie - stuwen - pompstations - dierecologie - inventarisaties - dierenwelzijn - eels - european eels - fish migration - weirs - pumping stations - animal ecology - inventories - animal welfare
    Bij de afname van de palingstand spelen migratiebelemmeringen zeker een rol. In de Nederlandse watersystemen zijn veel kunstwerken aanwezig, zoals gemalen, waterkrachtcentrales, stuwen en sluizen. Deze beïnvloeden zowel de intrekmogelijkheden voor de glasaal vanuit zee als ook de uittrekmogelijkheden van schieraal, vanuit het zoete water naar zee. In 2009 is er een overzicht van de belangrijkste migratieknelpunten voor paling in Nederland opgesteld, waarbij geen onderscheid is gemaakt tussen intrekproblemen voor glasaal en uittrekproblemen voor schieraal. Voor de beoordeling van aanvragen voor ontheffing van het gebruik van aalvistuigen voor schieraaloverzet in de gesloten tijd, is er vanuit het Ministerie van EZ behoefte aan een vernieuwde lijst met prioritaire migratieknelpunten voor schieraal. Op basis van de geschatte verliesposten schieraal is een top 58 lijst van knelpunten in Nederland opgesteld. De lijst wordt aangevoerd door beide stuwcomplexen met waterkrachtcentrales in de Maas, bij Lith en Linne. Ook het stuwcomplex met waterkrachtcentrale Amerongen staat in de top 12. Daarnaast bestaat een groot deel van de lijst uit knooppunten met een gemaal, voornamelijk boezemgemalen, die ofwel direct op zee uitkomen of op een rijkswater afwateren.
    Smolts van Roer naar Rotterdam : passage van jonge zalmen langs de ECI waterkrachtcentrale in Roermond
    Roessink, I. ; Ottburg, F.G.W.A. - \ 2013
    Wagenigen : Wageningen UR, Wetenschapswinkel (Alterra-rapport 2430) - ISBN 9789461731821 - 44
    vismigratie - zalm - visziekten - schimmels - saprolegnia parasitica - monitoring - tellingen - energiecentrales - waterkracht - maas - midden-limburg - fish migration - salmon - fish diseases - fungi - saprolegnia parasitica - monitoring - censuses - power industry - water power - river meuse - midden-limburg
    Al jarenlang zetten vrijwilligers van VBC Roerdal en Arbeitsgemeinschaft Lachs und Meerforelle 2020 (ArGe Lachs) zich in voor de herintroductie van zalm op de rivier de Roer. Hierbij worden jonge zalmen uit ei opgekweekt en uitgezet in de bovenloop van de Roer. De vrijwilligers hebben echter tot nu toe geen zicht op de daadwerkelijke aantallen smolts (jonge zalmen) die, vanaf deze bovenstroomse delen, naar de Maas en daarmee uiteindelijk naar zee trekken. De smolts kunnen dit namelijk op vier manieren doen, via de smoltval, de aalpijp (aalfuik), de vispassage van de ECI waterkrachtcentrale of via de vispassage van de Hambeek. Verder worden er tijdens, delen van, de migratieperiode met schimmel geïnfecteerde jonge zalmen aangetroffen en is het niet duidelijk waardoor dit veroorzaakt wordt. In de Roer worden ook nog de nodige exotische rivierkreeften en wolhandkrabben gevangen, die mogelijk een bron van infecties zijn. In deze studie werden twee onderzoeksvragen beantwoord, ten eerste of de schimmels die op sommige smolts werden waargenomen wellicht door de toenemende aanwezigheid van exotische kreeften en krabben veroorzaakt kon worden en ten tweede welk deel van het totale aantal passerende smolts in de smoltval van de ECI centrale gemonitord werden tijdens hun trek naar zee.
    Winterintrek van rivierprik bij Kornwerderzand en het Haringvliet najaar 2012
    Griffioen, A.B. ; Kuijs, E.K.M. - \ 2013
    IJmuiden : IMARES (Rapport / IMARES Wageningen UR C084/13) - 19
    prikvissen - vismigratie - seizoensmigratie - monitoring - ijsselmeer - haringvliet - lampreys - fish migration - seasonal migration - monitoring - lake ijssel - haringvliet
    Met fuikvangsten is op de twee locaties de intrek van rivierprik vastgesteld en uitgedrukt in vangsten per fuiketmaal. Op beide locaties is gebleken dat de maand december grotere vangsten heeft opgeleverd dan de maanden september – november. Aanvullend advies: uitbreiding locaties voor monitoring, namelijk in de Eems, ter hoogte van Delfzijl.
    Evaluatie stroboscooplampen en FishTrack bij gemaal Offerhaus : stroomafwaartse migratie
    Kroes, M.J. ; Boer, M. de; Winter, H.V. - \ 2013
    Utrecht : Tauw, BU Meten, Inspectie & Advies - 63
    vismigratie - european eels - lampen - diergedrag - geleiding - mortaliteit - pompstations - polders - friesland - fish migration - european eels - lamps - animal behaviour - guidance - mortality - pumping stations - polders - friesland
    Het onderzoeksproject heeft de volgende vraagstellingen: - Hoe is de toepassingsefficiëntie van de beide systemen (FishTrack en stroboscoop lampen) ten behoeve van visweren en visgeleiding bij gemalen voor schieraal? - Wat zijn de daarbij behorende waterhuishoudkundige en visecologische uitgangspunten en randvoorwaarden? - Hoe is de technische toepasbaarheid bij bestaande (Nederlandse) grote én kleine gemalen en wat is de kostenefficiëntie per systeem in zowel een grootschalige als kleinschalige toepassing? Doel daarbij is het verbeteren van de passeerbaarheid van gemalen, zodat schade en sterfte onder passerende (trek)vissen, en dan voornamelijk van de met uitsterven bedreigde Aal, aanzienlijk verminderd wordt.
    Telemetry study on migration of river lamprey and silver eel in the Hunze and Aa catchment basin
    Winter, H.V. ; Griffioen, A.B. ; Keeken, O.A. van; Schollema, P.P. - \ 2013
    IJmuiden : IMARES (Report / IMARES Wageningen UR C012/13) - 26
    lampetra fluviatilis - visstand - aquatische ecologie - waterlopen - waterstand - vissen - vismigratie - drenthe - lampetra fluviatilis - fish stocks - aquatic ecology - streams - water level - fishes - fish migration - drenthe
    Rivierprik (Lampetra fluviatilis) is een belangrijke indicatorsoort voor zowel water (kaderrichtlijn) als natuur (habitatrichtlijn). De Drentsche Aa herbergt een van de weinige locaties (Gasterensche Diep) in Nederland waar het paaien van rivierprik is bewezen. Eén van de gestelde doelen voor de Drentsche Aa is om de populatie rivierprikken uit te breiden. Om dit te bereiken is het noodzakelijk inzicht te krijgen in de knelpunten die zich voordoen voor rivierprik. Een van de mogelijke knelpunten zou kunnen zijn dat er dode bomen in het Gasterensche Diep zijn gelegd om de waterstanden in de beek te verhogen. Tijdens de winter van 2009-2010 en 2011-2012 is met behulp van VEMCO telemetrie technieken het succes van de stroomopwaarste migratie van 53 rivierprikken onderzocht
    Onderzoek naar vismigratie en voedsel voor schelpdieren in Green Deal Biodiversiteit Oosterschelde
    Kamermans, P. ; Winter, H.V. ; Schellekens, T. - \ 2013
    Yerseke : IMARES (Rapport / IMARES Wageningen UR C022/13) - 34
    vismigratie - wateraanvoer - volkerak-zoommeer - vissen - zoet water - zout water - schaaldieren - aquatische ecologie - oosterschelde - fish migration - water advance - volkerak-zoommeer - fishes - fresh water - saline water - shellfish - aquatic ecology - eastern scheldt
    Voor het project Green Deal Oosterschelde zijn door IMARES werkzaamheden verricht om tot een onderbouwde probleembeschrijving en een geschikte proefinlaat te komen. Het onderzoek heeft zich gericht op mogelijkheden voor migratie van trekvissen bij een toevoer van extra zoet water (en hiermee nutriënten) vanuit het Volkerak-Zoommeer naar de Kom van de Oosterschelde. Daarnaast heeft het onderzoek zich gericht op verklaringen voor verminderde productie van schelpdieren in de Kom van de Oosterschelde. Gedurende het project werd duidelijk dat er nog veel aanvullende vragen en onduidelijkheden zijn. Daarom is geen definitieve locatie voor de proefinlaat is gekozen. Dientengevolge is geen monitoringsprogramma ontwikkeld en is geen onderbouwing geleverd voor vergunningverlening. In plaats daarvan is een onderzoeksplan opgesteld.
    Onderzoek naar viswering en visgeleiding bij 7 gemalen in Nederland (met bijdragen van M.C.M. Bruijs en H.V. Winter)
    Kroes, M.J. ; Boer, M.B.E. de; Bruijs, M.C.M. ; Winter, H.V. - \ 2013
    Utrecht : Tauw - 55
    vismigratie - pompstations - diergedrag - nadelige gevolgen - monitoring - innovaties - fish migration - pumping stations - animal behaviour - adverse effects - monitoring - innovations
    Gemalen vormen een barrière voor vismigratie van met name schieraal. De vraag is in welke mate schade en sterfte optreedt onder vis die pogingen onderneemt om het opvoerwerk te passeren of juist onvrijwillig door poimpen wordt ingezogen. In opdracht van STOWA is een grootschalig onderzoek uitgevoerd naar de visschade door gemalen bij stroomafwaartse vismigratie
    Gebruik vispassage gemaal Maelstede door schieraal: DIDSON meting
    Keeken, O.A. van; Griffioen, A.B. - \ 2013
    IJmuiden : IMARES (Rapport / IMARES Wageningen UR C025/13) - 27
    european eels - palingen - vismigratie - waterbouwkunde - proefprojecten - evaluatie - nadelige gevolgen - zeeuwse eilanden - dierenwelzijn - european eels - eels - fish migration - hydraulic engineering - pilot projects - evaluation - adverse effects - zeeuwse eilanden - animal welfare
    Door Waterschap Scheldestromen is bij gemaal Maelstede nabij ’s Gravenpolder in de provincie Zeeland een nieuwe vispassage aangelegd ter bevordering van de vismigratie voor zowel de intrek als uittrek van migrerende vissen. De vispassage bestaat uit een buizensysteem, waarbij vissen vanuit de polder tegen een waterstroom in via een buis een opvangbak inzwemmen. Elke twee uur sluit een afsluiter aan de polderzijde en wordt het water in de opvangbak naar de Westerschelde gepompt, zodat vissen met de stroom mee kunnen zwemmen naar de Westerschelde. Op basis van de resultaten concluderen wij dat geen aanwijzingen zijn gevonden dat de vispassage werkt zoals bedoeld is.
    Onderzoek vismigratie via grote sluizen: DIDSON metingen
    Griffioen, A.B. ; Keeken, O.A. van; Burggraaf, D. ; Puts, T.J.A. ; Manshanden, G. - \ 2013
    IJmuiden : IMARES (Rapport / IMARES Wageningen UR C013/13) - 21
    vismigratie - sluizen - monitoring - kanalen - sensors - utrecht - fish migration - sluices - monitoring - canals - sensors - utrecht
    De grote sluiscomplexen in het Amsterdam-Rijnkanaal (Bernardsluizen, Irenesluizen, Beatrixsluizen) worden intensief door de beroepsscheepvaart gebruikt. Omdat vismigratie afhankelijk is van passagemogelijkheden bij het reguliere schutbeheer, is het wenselijk om inzicht te krijgen in de mate waarin vissen bij het reguliere beheer via de schutkolken weten te passeren. Gebruik is gemaakt van een sonar camera, die onderwateropnames kan maken van vismigratie
    Nulmeting visbeheer Houtribdijk spui: DIDSON metingen
    Griffioen, A.B. ; Keeken, O.A. van; Burggraaf, D. ; Winter, H.V. - \ 2013
    IJmuiden : IMARES (Rapport / IMARES Wageningen UR C161/12) - 30
    vismigratie - akoestisch sporen - monitoring - sluizen - ijsselmeer - fish migration - acoustic tracking - monitoring - sluices - lake ijssel
    In het najaar van 2011 en het voor- en najaar van 2012 zijn bij de spuisluizen nabij Lelystad gedurende 11 dagen opnames van vissen gemaakt met een akoestische camera: de DIDSON. De opnames zijn bij geopende stand van de spuisluizen gemaakt om inzicht te krijgen in het migratiegedrag van vis door de spuisluizen. Op basis van de resultaten van deze studie kan worden geconcludeerd dat vissen de spuikokers gebruiken om van het ene naar het andere meer te komen. De resultaten duiden zowel op gerichte migratie als dispersie.
    Vet als een Nederlandse aal: nieuwe inzichten over het vetgehalte van aal in relatie tot het trekgedrag
    Kotterman, M.J.J. ; Bierman, S.M. - \ 2012
    Visionair : het vakblad van sportvisserij Nederland 5 (2012)25. - ISSN 1569-7533 - p. 8 - 11.
    palingen - european eels - vismigratie - vetgehalte - monitoring - voortplanting - eels - european eels - fish migration - fat content - monitoring - reproduction
    De achteruitgang van de aalstand blijft de gemoederen bezighouden. Het dalende vetgehalte in deze bijzondere vissoort zou daarbij een negatief effect op de voortplanting hebben. Recent onderzoek van IMARES en RIKILT laat echter een ander beeld zien.
    Field test for mortality of eel after passage through the newly developed turbine of Pentair Fairbanks Nijhuis and FishFlow Innovations
    Winter, H.V. ; Bierman, S.M. ; Griffioen, A.B. - \ 2012
    IJmuiden : IMARES (Report / IMARES Wageningen UR C111/12) - 14
    pompstations - veldproeven - vismigratie - palingen - mortaliteit - dierenwelzijn - pumping stations - field tests - fish migration - eels - mortality - animal welfare
    Sterfte van vis tijdens het passeren van turbines in waterkrachtcentrales is een wereldwijd probleem, met name voor migrerende vissoorten. In deze studie testen we een nieuw type turbine die is ontwikkeld om visvriendelijk te zijn door Pentair Fairbanks Nijhuis/FishFlow Innovations. In een gecontroleerd experiment zijn groepen Europese paling Anguilla anguilla gedwongen blootgesteld aan passage via deze nieuwe turbine en zijn de directe en vertraagde sterfte van deze groepen vergeleken met controle groepen paling die afgezien van turbine passage een gelijke behandeling hebben gehad.
    Voorraad platte Zeeuwse oester staat er wonderwel bij: Rolls Royce onder de oesters lijkt Bonamia-ziekte te boven (interview met Aad Smaal)
    Smaal, A.C. - \ 2012
    Visserijnieuws 32 (2012)37. - ISSN 1380-5061 - p. 1 - 1.
    european eels - palingen - ladders - trap - vismigratie - european eels - eels - ladders - stairs - fish migration
    Voorzitter Alex Koelewijn van de Stichting Duurzame Palingsector Nederland presenteerde vorige week bij de start van het project ‘Paling over de dijk’ een aalladder. Via zulke kunststoftegels zou paling zelf ook goed stuwen en dijklichamen kunnen passeren. ,,Aal kan wel klimmen, maar niet springen. Het gros van de vistrappen helpt paling dus onvoldoende’’, aldus Koelewijn.
    Rwzi-effluent gebruiken voor vismigratie
    Foekema, E.M. ; Winter, H.V. ; Kleissen, F. ; Slijkerman, D.M.E. - \ 2012
    H2O : tijdschrift voor watervoorziening en afvalwaterbehandeling 45 (2012)1. - ISSN 0166-8439 - p. 34 - 36.
    waterzuivering - zuiveringsinstallaties - lozing - waterverontreiniging - troebelheid - vissen - palingen - vismigratie - water treatment - purification plants - disposal - water pollution - turbidity - fishes - eels - fish migration
    Zeewaarts migrerende schieralen laten een gedragsverandering zien wanneer zij geconfronteerd worden met een lozingspluim van rwzi-effluent. Ruim de helft van de vissen verandert van zwemrichting en tracht langs de rand van de pluim te passeren. Het risico dat een permanente migratiebarrière ontstaat is bij de meeste rwzi's niet groot door het dynamische karakter van de lozingspluim. Bij rwzi's die lozen op wateren met een beperkt afvoerdebiet, kunnen wel migratiebarrières ontstaan, maar met relatief eenvoudige aanpassingen kan de kans daarop worden verkleind. De onderzoeksresultaten geven aan dat rwzi-effluentpluimen potentie hebben om te worden ingezet voor de geleiding van stroomafwaarts migrerende vissen naar een veilige route langs gevaarlijke situaties zoals koelwaterinlaten, gemalen en waterkrachtcentrales.
    Effecten van Gemaal IJmuiden op de uittrek van schieraal: integratie van de onderzoeken tijdens de periode 2007 - 2011
    Winter, H.V. - \ 2011
    IJmuiden : IMARES (Rapport / IMARES Wageningen UR C153/11) - 43
    palingen - european eels - vismigratie - pompstations - sluizen - monitoring - noord-holland - eels - european eels - fish migration - pumping stations - sluices - monitoring - noord-holland
    Het Noordzeekanaal is een belangrijke uittrekroute voor schieraal. Om succesvol de zee te bereiken moet het schutsluizen-, spuisluis- en maalcomplex bij IJmuiden worden gepasseerd. Schieraal die via het gemaal (met 260 m3/s het grootste van Europa) migreert loopt kans op dodelijke schade. Om een inschatting te maken van het schadelijke effect van het gemaal op de uittrek van schieraal en op welke wijze deze verminderd zou kunnen worden, is gedurende 2007-2011 multidisciplinair onderzoek uitgevoerd door verschillende onderzoeksinstellingen. In deze rapportage wordt een integratie en evaluatie van deze onderzoeken uitgevoerd, waarbij de nadruk ligt op beperking van de schade aan schieraal door het gemaal en het identificeren van ontbrekende kennis.
    Vispassage waterkrachtcentrale Linne : Didson metingen
    Keeken, O.A. van; Griffioen, A.B. - \ 2011
    IJmuiden : IMARES (Rapport / IMARES Wageningen UR C138/11) - 17
    vismigratie - diergedrag - waterkracht - krachtcentrales - monitoring - midden-limburg - fish migration - animal behaviour - water power - power stations - monitoring - midden-limburg
    Bij de waterkrachtcentrale in de Maas bij Linne is een visafweer- en geleidingssysteem aangelegd. Het systeem bestaat uit een combinatie van een visafweersysteem in de vorm van lichtschermen voor de pompen van de waterkrachtcentrale en een visgeleidingssysteem in de vorm van omloopriolen. Aan beide oevers zijn inzwemtrechters van de omloopriolen geplaatst, waarbij de openingen op de waterkrachtcentrale zijn gericht. In deze studie werd op twee avonden verdeeld over de maanden augustus en september 2011 gekeken in hoeverre vissen en dan met name schieraal het visgeleidingssysteem benaderden en gebruikten
    Hydraulisch functioneren vispasseerbare cascades
    Boersema, M.P. ; Vermeulen, B. ; Torfs, P.J.J.F. ; Hoitink, A.J.F. ; Roelofs, G.W.M. ; Houten, G.J. van den - \ 2011
    Amersfoort : Stowa (Rapport / STOWA 2011-22) - 67
    vismigratie - hydraulische systemen - stuwen - laboratoriumproeven - modellen - fish migration - hydraulic structures - weirs - laboratory tests - models
    In diverse stroomgebieden in Nederland worden in beken en kleine rivieren vispasseerbare kunstwerken aangelegd ter vervanging van stuwen. Dit om vismigratie mogelijk te maken en de ecologie van het systeem te verbeteren. Vispasseerbare kunstwerken zijn er in vele soorten en maten. Een veel voorkomende vispassage is de zogenaamde vispasseerbare stortsteenbekkenpassage. Vanwege het uiterlijk van dit type passage wordt in de praktijk ook wel gesproken over een vispasseerbare cascade, of kortweg cascade vistrap. Waterschap Rijn en IJssel heeft in samenwerking met Waterschap De Dommel het initiatief genomen om de stortsteen-bekkenpassage (cascade) in een schaalmodel nader te onderzoeken. Het schaalonderzoek is uitgevoerd in het Kraijenhoff van de Leur Laboratory
    Behavioural response of silver eel to effluent plumes: Telemetry experiments
    Winter, H.V. ; Keeken, O.A. van; Foekema, E.M. ; Kleissen, F. ; Friocourt, Y. ; Beare, D.J. - \ 2011
    IJmuiden : IMARES (Report / IMARES Wageningen UR C081/11) - 57
    palingen - prikvissen - afvoerwater - rioolafvalwater - diergedrag - vismigratie - telemetrie - eels - lampreys - effluents - sewage effluent - animal behaviour - fish migration - telemetry
    Fish migration may be hampered by a range of physical barriers. That non-physical barriers such as sudden changes in water quality may also serve as barriers is often stated, but only very few studies address this issue. This study focusses on linking the behavioural response of silver eel and river lamprey when encountering a waste water plume (effluent) in field situations. Individual fish movements were tracked by means of acoustic telemetry in 2D (in 2009) and in 3D (in 2010) at a location surrounding a waste water outlet in the Eems-canal near Groningen. Plume dynamics were modelled and calibrated by Deltares and used to directly link to individual movement patterns of fish. In both years, 20 silver eels (downstream migration) were tagged and in 2009 also 13 rvier lamprey (upstram migration) were tagged. In total, 37 out of 40 silver eels entered the 2D – 3D study site. Of these, 57 % showed avoidance behaviour when encountering the plume, 43 % were indifferent to the plume and no attraction to the plume was observed. Avoidance behaviour varied from moving away from the plume but continuing the migration, to returning and not be detected again, thereby possibly ceasing their migration (3 out of 37). This indicates that waste water plumes may serve as non-physical barriers to migrating silver eel. Given the very dynamic nature of the plume in Groningen, even if waste water plumes serve as non-physical barriers for some of the migrating eels, numerous migratory windows are available in time and in water depths, when the plume is minimal or limited to one shore. Therefore it is estimated that the barrier effect of waste water plumes might be small, although delays in migration are likely to occur. Our findings may be used for management purposes. The occurrence of a behavioural avoidance response of approximately half of the eels opens up the possibility to manipulate plumes in order to ‘steer’ silver eels to a preferred direction, e.g. away from potential hazardous locations.
    Modellering van lozingspluimen
    Kleissen, F. ; Foekema, E.M. - \ 2011
    Den Helder : IMARES (Rapport / IMARES Wageningen UR C080/11) - 24
    waterverontreiniging - afvoerwater - nadelige gevolgen - ecotoxicologie - vissen - telemetrie - modellen - vismigratie - water pollution - effluents - adverse effects - ecotoxicology - fishes - telemetry - models - fish migration
    Om een goed beeld te krijgen van hoe migrerende vis op een lozingspluim reageert zijn in het kader van het project ‘Een pluim voor vismigratie’ experimenten uitgevoerd, waarbij migrerende vissen (aal en zeeprik) werden voorzien van een zender. Door de signalen van deze zenders op te vangen via strategisch opgestelde ontvangers kan de positie van de vis in de waterweg worden vastgesteld. Om het gedrag van de vissen te kunnen interpreteren is inzicht nodig in de invloedssfeer van de lozingspluim op het moment dat de vissen op de locatie aanwezig zijn. Om dit te bereiken is voor de onderzoekslocaties de verspreiding van de lozingspluim gemodelleerd met behulp van stromingsmodellen die zijn gebaseerd op het 3-dimensionale hydrodynamische model Delft3D-FLOW
    DIDSON observaties van gedrag van vis rond lozingspluimen
    Keeken, O.A. van; Burggraaf, D. ; Winter, H.V. ; Foekema, E.M. - \ 2011
    IJmuiden : IMARES (Rapport / IMARES Wageningen UR C079/11) - 31
    vissen - diergedrag - afvalwaterbehandelingsinstallaties - pompstations - rioolafvalwaterverwijdering - onderwaterakoestiek - nederland - vismigratie - fishes - animal behaviour - waste water treatment plants - pumping stations - sewage effluent disposal - underwater acoustics - netherlands - fish migration
    Binnen het project 'een pluim voor vismigratie’ zijn twee technieken toegepast om het gedrag van vis rond lozingspunten te onderzoeken: telemetrisch en akoestisch. Bij het telemetrisch onderzoek worden (lokaal) gevangen vissen van kleine zenders voorzien en teruggeplaatst in het water. Elke zender zend met regelmaat een uniek signaal uit dat door strategisch onder water opgestelde ontvangers kan worden opgevangen. Wanneer een signaal door meerdere ontvangers wordt opgevangen kan door middel van een kruispeiling de positie van de vis worden bepaald. Het voordeel van deze methode is dat individuele vissen voor een langere periode over een groot gebied kunnen worden gevolgd. Nadelen zijn: dat de te volgen vis vooraf een (beperkte) operatie moet ondergaan; dat het aantal individuele vissen dat kan worden gevolgd beperkt is; en dat te kleine vis niet met een zender kan worden uitgerust. Bovendien zijn de materiaalkosten (m.n. de zenders) van dit type onderzoek erg hoog en is de uitwerking van de data specialistisch en tijdrovend. Voor de akoestische methode wordt gebruikgemaakt van een akoestische camera, waarmee ook in troebel water en ’s nachts onder water opnames gemaakt kunnen worden. De kwaliteit van de beelden is dusdanig dat soorten doorgaans kunnen worden onderscheiden en ook een schatting van de lengte van de vis mogelijk is. Op deze wijze kan een goede indruk worden verkregen van het gedrag van de lokale visgemeenschap, zonder dat de vis daadwerkelijk ‘gehanteerd’ hoeft te worden. Ook kleine vis(soorten) zijn met deze techniek zichtbaar. Na aanschaf van de camera zijn de kosten van het onderzoek beperkt. Het gezichtsveld van de akoestische camera is echter beperkt waardoor het niet mogelijk is individuele vissen gedurende een langere periode te volgen. Dit rapport presenteert de resultaten van het akoestisch onderzoek van visgedrag bij een aantal lozingspluimen (bij drie rioolzuiveringsinstallaties en een poldergemaal) met een akoestische camera (de DIDSON) opgenomen zijn. Het doel van de DIDSON metingen was te onderzoeken of vissen in of nabij een lozingspluim afwijkend/vermijdend gedrag vertonen. In de bijlagen van dit rapport zijn de waarnemingen in tabelvorm opgenomen. Tevens zijn ter illustratie enkele opvallende beelden weergegeven, zoals deze met de DIDSON zijn gemaakt.
    Inventarisatie van lozingspluimen als potientiele migratie-barriere
    Foekema, E.M. ; Rippen, A.D. ; Slijkerman, D.M.E. - \ 2011
    Den Helder : IMARES (Rapport / IMARES Wageningen UR C078/11) - 28
    vissen - waterkwaliteit - rioolafvalwaterverwijdering - afvalwaterbehandelingsinstallaties - koelwater - zout water - vismigratie - fishes - water quality - sewage effluent disposal - waste water treatment plants - cooling water - saline water - fish migration
    Dat niet-fysieke barrières, zoals een plaatselijke verandering in waterkwaliteit of lozingen van verontreinigende stoffen, een potentiële belemmering voor trekkende vis kan vormen wordt vaak geopperd, maar hier zijn echter zeer weinig studies naar uitgevoerd. De meeste studies hebben betrekking op zuurstofarme zones in stroomgebieden of pluimen uit waterkrachtcentrales met oververzadiging aan zuurstof. In veel laboratoriumexperimenten is vastgesteld dat vissen vele chemische en fysische componenten kunnen waarnemen en hierop reageren, maar dergelijk ontwijkgedrag is in de vrije natuur slechts zeer zelden bestudeerd. In hoeverre lozingspluimen vismigratie belemmeren door ontwijkgedrag is momenteel derhalve nog vrijwel onbekend. Het is echter aannemelijk dat (migrerende) vissen in het veld ook reageren op de lozing van water dat qua karakteristiek afwijkt van de omgeving. De confrontatie met dergelijke lozingspluimen zal dan aanleiding kunnen geven tot een aarzeling, zoekgedrag langs gradiënten, of zelfs tot de keuze kunnen leiden om niet door de pluim heen te zwemmen. Afhankelijk van de reactie van de vis en de lokale situatie zal een lozingspluim dan een belemmering of zelfs een barrière voor migrerende vis kunnen vormen. Dit zal vooral het geval zijn wanneer de lozingspluim gedurende een lange periode de totale breedte van de waterweg overbrugd. De waarschijnlijkheid dat dit in de Nederlandse situatie gebeurt is onderzocht voor drie typen lozingen te weten: lozing van koelwater, lozing van zout (kwel)water, lozing van effluent uit een rioolwaterzuiveringsinstallatie (rwzi).
    Vismigratie en lozingspluimen: Samenvattend rapport
    Foekema, E.M. ; Winter, H.V. ; Kleissen, F. ; Keeken, O.A. van; Rippen, A.D. ; Slijkerman, D.M.E. - \ 2011
    Den Helder : IMARES (Rapport / IMARES Wageningen UR C077/11) - 25
    vismigratie - beschermende omgeving - waterverontreiniging - afvalwater - afvoerwater - rampen - fish migration - protective atmospheres - water pollution - waste water - effluents - disasters
    Zeewaarts migrerende schieralen laten een gedragsverandering zien wanneer zij geconfronteerd worden met een lozingspluim van rwzi-effluent. Ruim de helft van de vissen verandert van zwemrichting en tracht langs de rand van de pluim te passeren. Het risico dat een permanente migratie-barrière ontstaat is bij de meeste rwzi’s niet groot door het dynamische karakter van de lozingspluim. Bij rwzi’s die lozen op wateren met een beperkt afvoerdebiet kunnen wel migratie-barrières ontstaan, maar met relatief eenvoudige aanpassingen kan de kans daarop worden verkleind. De onderzoeksresultaten geven aan dat rwzi-effluentpluimen potentie hebben om te worden ingezet voor de geleiding van stroomafwaarts migrerende vissen naar een veilige route langs gevaarlijke situaties zoals koelwaterinlaten, gemalen en waterkrachtcentrales.
    Uittrek schieraal gesloten gebieden
    Graaf, M. de; Bierman, S.M. ; Wolfshaar, K.E. van de - \ 2011
    IJmuiden : IMARES (Report / IMARES Wageningen UR C121/11) - 40
    palingen - anguilla - vismigratie - european eels - populatie-aanwas - inventarisaties - binnenwateren - eels - anguilla - fish migration - european eels - recruitment - inventories - inland waters
    Schieraal migreert naar de Sargasso Zee om zich voort te planten. De aallarven drijven vervolgens met de stroming de Atlantische oceaan over naar Europa en verspreiden zich over de Nederlandse binnenwateren via b.v. de Nieuwe waterweg of de sluizen in de Afsluitdijk. De aal verblijft als rode aal vijf tot vijftien jaar in Nederland voordat de rode aal een transformatie tot schieraal ondergaat en weer naar de Sargasso Zee trekt om te paaien. De hoeveelheid uittrekkende schieraal vanuit Nederland is dus afhankelijk van de aanwas aan glasaal en de hoeveelheid natuurlijke (predatie, ziekte) en antropogene (gemalen, WKCs, visserij) sterfte gedurende het lange verblijf in de binnenwateren.
    Andere mogelijkheden voor het Besluit beheer Haringvlietsluizen: een verkennende studie naar verbetering van de vismigratie tussen de Noordzee en het Rijn- en Maasstroomgebied bij het intrekken van het Kierbesluit
    Wit, J.A.W. ; Chamuleau, T.P.M. ; Winter, H.V. ; Breukelaar, A.W. ; Beijk, V.A.W. ; Goes, R. - \ 2011
    [Den Haag] : Rijkswaterstaat - 82
    sluizen - vismigratie - wildpassages - haringvliet - sluices - fish migration - wildlife passages - haringvliet
    Naar aanleiding van het kabinetsvoornemen om het Kierbesluit in te trekken heeft Rijkswaterstaat de opdracht gekregen om te verkennen welke andere mogelijkheden er zijn om alsnog te voldoen aan de internationale afspraken over vismigratie. Ondanks het brede zoekgebied en de maatregelen die zijn onderzocht, is tijdens de expertbijeenkomst geen van de routes buiten het Haringvliet, vanuit populatieperspectief van met name de zalm en (in mindere mate) de zeeforel, voldoende sterk gebleken. Het merendeel (tweederde van de jonge zalm) migreert momenteel via het Haringvliet naar de Noordzee
    Gedrag van schieraal rond een viswering met stroboscooplampen bij gemaal IJmuiden. DIDSON metingen
    Keeken, O.A. van; Burggraaf, D. ; Winter, H.V. - \ 2011
    IJmuiden : IMARES (Rapport / IMARES Wageningen UR C072.11) - 45
    vismigratie - pompstations - european eels - palingen - anguilla - sluizen - mortaliteit - diergedrag - kunstmatige verlichting - noord-holland - fish migration - pumping stations - european eels - eels - anguilla - sluices - mortality - animal behaviour - artificial lighting - noord-holland
    Om de sterfte van uittrekkende schieraal in het gemaal van IJmuiden in het Noordzeekanaal te verminderen heeft Rijkswaterstaat Noord-Holland een meerjarig en multidisciplinair onderzoek uitgezet om effectieve maatregelen te kunnen nemen en te testen op effectiviteit.
    Diadrome vissen in de Waddenzee: monitoring bij Kornwerderzand 2001-2009
    Tulp, I.Y.M. ; Boois, I.J. de; Willigen, J.A. van; Westerink, H.J. - \ 2011
    IJmuiden : IMARES (Rapport / Wageningen IMARES C008/11) - 38
    visserij - visbestand - diadrome vissen - monitoring - inventarisaties - vismigratie - hydraulische systemen - drainagesystemen - fisheries - fishery resources - diadromous fishes - monitoring - inventories - fish migration - hydraulic structures - drainage systems
    Sinds 2000 wordt een monitoringprogramma van diadrome vis aan de Waddenzeezijde van de Afsluitdijk uitgevoerd. Het doel van het programma is om trends en ontwikkelingen in de zeldzame diadrome vissoorten (fint, houting, grote marene, rivierprik, zeeprik, zalm en zeeforel) aan de zoute kant van de Afsluitdijk te beschrijven. Deze monitoring levert inzicht in het voorkomen van diadrome vis en kan gebruikt worden voor de evaluatie van het effect van geplande veranderingen in het spuibeheer op de mogelijkheden voor vistrek en de effectiviteit van een vispassage in het nieuwe spuicomplex in de Afsluitdijk.
    Evaluatie van de vistrappen in de Nederrijn-Lek
    Winter, H.V. - \ 2010
    IJmuiden : IMARES (Rapport / Wageningen IMARES C064/10) - 38
    zoetwatervissen - vismigratie - hydraulische systemen - stuwen - rivieren - lek - rijn - monitoring - freshwater fishes - fish migration - hydraulic structures - weirs - rivers - river lek - river rhine - monitoring
    In de periode 2001-2004 zijn er drie stuwen in de Nederrijn-Lek voorzien van een vistrap. Het toegepaste type was een bekkenvistrap met V-vormige overlaten en een 'vertical slot' sleuf in het midden tot op de bodem. Deze vistrappen zijn de eerste van dit type die gebouwd zijn. Het ontwerp is zodanig dat deze vistrappen geacht worden alle vissoorten van alle formaten te faciliteren in het passeren van de stuwen. In deze evaluatie is gekeken of de vistrappen voldoen.
    De uittrekmogelijkheden voor schieraal via de Haringvlietsluizen
    Winter, H.V. ; Bierman, S.M. - \ 2010
    IJmuiden : IMARES (Rapport / Wageningen IMARES C155/10) - 28
    palingen - european eels - vismigratie - sluizen - waterbeheer - haringvliet - eels - european eels - fish migration - sluices - water management - haringvliet
    Schieraal die vanuit het Haringvliet naar zee wil trekken wordt potentieel belemmerd door de Haringvlietdam, omdat de spuisluizen in deze dam slechts gedurende een deel van de tijd open staan en alleen dan vrije migratie naar zee toestaan. In opdracht van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselveiligheid, Directie Agroketens en Visserij (LNV-AKV) worden in deze rapportage de uittrekmogelijkheden van schieraal vanuit het Haringvliet via de spuisluizen onderzocht aan de hand van bestaande gegevensbestanden.
    How climate warming impacts the distribution and abundance of two small flatfish species in the North Sea
    Hal, R. van; Smits, K. ; Rijnsdorp, A.D. - \ 2010
    Journal of Sea Research 64 (2010)1-2. - ISSN 1385-1101 - p. 76 - 84.
    vissen - populatiedichtheid - vismigratie - klimaatverandering - noordzee - fishes - population density - fish migration - climatic change - north sea - arnoglossus-laterna walbaum - solenette buglossidium-luteum - long-term trends - marine fishes - west-coast - plaice - scaldfish - growth - sole - assemblage
    Climate change, specifically temperature, affects the distribution and densities of species in marine and terrestrial ecosystems. Here, we looked at the effect of temperature during winter and spawning period on latitudinal range shifts and changes in abundance of two non-commercial North Sea fish species, solenette (Buglossidium luteum) and scaldfish (Arnoglossus laterna). Both species have increased in abundance and moved to the north since the late 1980s, coinciding with a series of mild winters. In 1996, following a very cold winter, the abundance of both species temporarily decreased as they retracted to the south. The shift in temperature affected adult habitat conditions, allowing them to immigrate into new areas where they subsequently reproduced successfully. We can conclude this because recruitment improved following the increase in abundance. The recruitment relates significantly to the higher adult stock and higher temperatures. The predictions of higher average temperatures and milder winters in the North Sea make it likely that these species will increase further in abundance and move northward. The observed increase in abundance of these small flatfish species will affect the North Sea food web and therefore commercial species, e.g. plaice, by predation on juveniles and competition for benthic food resources
    Gedrag van schieraal rond het krooshek voor gemaal IJmuiden. DIDSON metingen.
    Keeken, O.A. van; Burggraaf, D. ; Tribuhl, S.V. ; Winter, H.V. - \ 2010
    IJmuiden : IMARES (Rapport / IMARES Wageningen UR nr. C049/10) - 34
    waterbeheer - vismigratie - dierenbescherming - beschadigingen - diergedrag - palingen - european eels - pompstations - monitoring - noord-holland - water management - fish migration - animal protection - injuries - animal behaviour - eels - european eels - pumping stations - monitoring - noord-holland
    In opdracht van Rijkswaterstaat wordt door meerdere onderzoeksinstellingen onderzoek gedaan naar de passeerbaarheid van het gemaal in het Noordzeekanaal bij IJmuiden en vermindering van visschade door aangepaste gemaalregimes. In deze rapportage wordt het gedrag van schieraal bij het krooshek voor het gemaal gepresenteerd, wat gemeten is met behulp van de akoestische camera DIDSON. DIDSON staat voor 'Dual frequency IDentification SONar' en is een hoge resolutie sonar die akoestiek (geluid) gebruikt om akoestische beelden te maken met veel meer detail dan de conventionele sonars.
    Trekgedrag van schieraal rondom het Zaangemaal in Zaandam. DIDSON metingen
    Keeken, O.A. van; Winter, H.V. - \ 2010
    IJmuiden : IMARES (Rapport / IMARES Wageningen UR no. C018/10) - 16
    waterbouwkunde - palingen - european eels - vismigratie - pompstations - waterschappen - noord-holland - hydraulic engineering - eels - european eels - fish migration - pumping stations - polder boards - noord-holland
    Het Zaangemaal is één van de twee gemalen, die het belangrijkste boezemsysteem van Hollands Noorderkwartier, de Schermerboezem, bemalen. Parallel aan het gemaal ligt een historisch sluisje, welke mogelijk gebruikt kan worden om aal voor het gemaal op te vangen en door het sluisje langs het gemaal te sturen, om op deze manier schade aan vis te voorkomen. Dit onderzoek maakt onderdeel uit van een proef van het Hoogheemraadschap om te onderzoeken of vismigratie via deze historische sluis kan worden omgeleid langs het gemaal. Met behulp van de akoestische camera DIDSON is tijdens twee dagen gemeten of schieraal intrekt in dit historische sluisje in Zaandam.
    Voorkomen en gedrag van trekvissen nabij kunstwerken en consequenties voor de vangkans met vistuigen
    Winter, H.V. - \ 2009
    IJmuiden : IMARES (Rapport / IMARES Wageningen UR no. C076/09) - 57
    waterbouwkunde - dammen - sluizen - barrières - vismigratie - diergedrag - natuurbescherming - hydraulic engineering - dams - sluices - barriers - fish migration - animal behaviour - nature conservation
    Het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft IMARES opdracht verleend te onderzoeken of “het instellen van een visserijvrije zone rond kunstwerken (inclusief zoet/zout overgangen) kan bijdragen aan de bescherming van zalm, zeeforel en andere trekvissen zoals paling”. Hiertoe heeft IMARES literatuuronderzoek verricht en een analyse uitgevoerd van reeds beschikbare gegevens.
    De actuele toestand van beekherstel in Nederland
    Didderen, K. ; Verdonschot, P.F.M. - \ 2009
    H2O : tijdschrift voor watervoorziening en afvalwaterbehandeling 42 (2009)8. - ISSN 0166-8439 - p. 4 - 5.
    waterlopen - herstel - waterkwaliteit - monitoring - nederland - aquatische ecologie - vismigratie - maatregelen - beekdalen - streams - rehabilitation - water quality - monitoring - netherlands - aquatic ecology - fish migration - measures - brook valleys
    Onlangs is voor de vierde keer onder regionale water- en terreinbeheerders een enquete over herstelprojecten voor beekdalen gehouden. Hieruit blijkt dat de nadruk ligt op de middenloop, er de laatste jaren meer aandacht is gekomen voor vismigratie en dat monitoring nog steeds slechts bij een klein gedeelte van de projecten plaatsvindt. De effecten van beekherstel zijn vaak pas na enkele jaren zichtbaar. Dat is van belang voor de keuze van evaluatiemomenten, als ook de termijn waarop bijvoorbeeld de doelen van de Kaderrichtlijn Water gehaald moeten worden. Alterra stelde naar aanleiding van de laatste enquete tien belangrijke succes- en faalfactoren voor beekherstel op
    Conditie, herkomst en dieet Spiering Kornwerd 2007/2008
    Leeuw, J.J. de; Wiegerinck, J.A.M. - \ 2008
    IJmuiden : IMARES (Rapport / Wageningen IMARES C101/08) - 20
    visbestand - vis - osmerus - voedselsamenstelling - vismigratie - beperking - afsluitdijk - fishery resources - fish - osmerus - food composition - fish migration - restraint - afsluitdijk
    De sterke achteruitgang van spiering in 2008 in het IJsselmeer en Markermeer is voor een belangrijk deel nog onverklaard. Een verslechterde voedselsituatie en beperkte migratiemogelijkheden bij de Afsluitdijk zijn mogelijke oorzaken. In een studie naar de uitspoeling en intrekmogelijkheden van vis door een spuikoker in de Afsluitdijk bij Kornwerd, uitgevoerd in de periode november 2007 tot en met augustus 2008 door Witteveen en Bos in samenwerking met beroepsvissers Manshanden en van Malsum, zijn spieringen verzameld voor nader onderzoek.
    Vispasseerbaarheid sifons in Overijssel
    Didderen, K. - \ 2008
    Wageningen : Alterra - 32
    vissen - hydraulische systemen - kanalen - overijssel - vismigratie - fishes - hydraulic structures - canals - overijssel - fish migration
    Maken vissen gebruik van de sifons op plaatsen waar watergangen elkaar kruisen? Dit was de vraag die LNV stelde in het kader van ontsnippering in Overijssel. Het betreft hier kruisingen van watergangen met de Twentekanalen en de Hogeveense Vaart. Als vissen bij hun stroomopwaartse migratie geen gebruik maken van deze sifons heeft het weinig zin om op andere bovenstroomse plaatsen vispassages aan te leggen. Bestaande kennis is geïnventariseerd en de kenmerken die van belang zijn voor de vispasseerbaarheid van reeds onderzochte sifons zijn bekeken. Hieruit blijkt dat sifons in principe passeerbaar zijn. Of dit ook daadwerkelijk gebeurt is van een aantal factoren afhankelijk waaronder: het ontwerp van de sifon en het voorkomen van boven- of benedenstroomse barrières
    A fisheye view on fishways
    Winter, H.V. - \ 2007
    Wageningen University. Promotor(en): Johan Verreth; Adriaan Rijnsdorp, co-promotor(en): N. Daan. - [S.l.] : S.n. - ISBN 9789085048671 - 190
    zoetwatervissen - migratie - hydraulische systemen - stroming - hydrologie - rivieren - nederland - visserijbiologie - overijssel - vismigratie - freshwater fishes - migration - hydraulic structures - flow - hydrology - rivers - netherlands - fishery biology - overijssel - fish migration
    Barriers in rivers severely obstruct fish migration. To mitigate the impact, different types of fishways have been developed to facilitate upstream movements of fish. In this PhD-thesis the effect of a series of V-stepped fishways alongside weirs in the regulated River Vecht, the Netherlands, was evaluated.
    Ontwerp van een vispasseerbare kantelstuw: de V-stuw
    Hoitink, A.J.F. ; Dommerholt, A. ; Heuts, P.G.M. ; Ottburg, F.G.W.A. - \ 2007
    Utrecht : Stowa (STOWA rapport 2007 04) - ISBN 9789057733505 - 35
    waterbeheer - stuwen - vissen - vismigratie - hydraulische systemen - ontwerp - waterstand - water management - weirs - fishes - fish migration - hydraulic structures - design - water level
    Waterschappen streven ernaar om het peilbeheer zo optimaal mogelijk te maken. In plaats van overtollig regenwater af te voeren in tijden van te veel water en water in te laten ten tijde van water tekort, streeft men naar het bergen en vasthouden van gebiedseigen en regenwater. Uit ecologisch oogpunt is het gewenst om de inlaat van ‘gebiedsvreemd water’ zo veel mogelijk te voorkomen. Veelal worden stuwen als kunstwerk geplaatst om water ‘vast te kunnen houden’ om de toevoer van water te beperken. Stuwen hebben als nadeel dat deze niet passeerbaar zijn voor vissen met als gevolg dat achterliggende gebieden niet bereikbaar zijn. Om dit te voorkomen is een nieuw soort kunstwerk ontwikkeld, de zogenaamde vispasseerbare kantelstuw, ook wel V-stuw genaamd. Deze stuw bestond alleen nog maar als concept. Het rapport legt verslag van een studie resulterend in een principe ontwerp van een vispasseerbare stuw
    Zender experiment met zalm en zeeforel in de Lek/Nederrijn bij Hagestein gedurende 2005 - 2006
    Winter, H.V. ; Leeuw, J.J. de - \ 2007
    IJmuiden : IMARES (Rapport / Wageningen, Institute for Marine Resources & Ecosystem Studies (IMARES) nr. C053/07) - 17
    vissen - salmonidae - vismigratie - monitoring - zoetwaterconstructies - hydraulische systemen - rijn - fishes - salmonidae - fish migration - monitoring - freshwater structures - hydraulic structures - river rhine
    In het kader van een evaluatie van de effectiviteit van vistrappen in de Rijn (bij Hagestein, Maurik en Driel) voor de optrek van vis is dit een deelonderzoek. Namelijk die van een zender-experiment van zalm en zeeforel bij Hagestein gedurende het najaar van 2005 en 2006
    Datarapportage van de vismigratie via de vistrap bij Hagestein tijdens het najaar van 2006
    Winter, H.V. - \ 2007
    IJmuiden : IMARES (Rapport / Wageningen IMARES C016/07) - 14
    vismigratie - sluizen - rijn - monitoring - fish migration - sluices - river rhine - monitoring
    Doorgaans wordt in Nederland alleen de vismigratie gedurende de paaimigratie van de meeste soorten (voorjaar) gemonitord. Wat er in andere seizoenen via Nederlandse vistrappen optrekt is grotendeels onbekend. In deze rapportage wordt verkend welke vissoorten en in welke levensstadia gebruik maken van de vistrap bij Hagestein gedurende het najaar wanneer zowel paaimigratie voor sommige soorten plaatsvindt maar ook visbewegingen van opgroei-habitats naar overwinterings-habitats
    Vismigratie via de vistrappen bij Hagestein en Maurik tijdens het voorjaar van 2006
    Winter, H.V. - \ 2006
    IJmuiden : IMARES (Rapport / Wageningen IMARES C092/06) - 34
    vissen - stuwen - waterbouwkunde - rivieren - monitoring - petromyzon - vismigratie - rijn - gelderland - fishes - weirs - hydraulic engineering - rivers - monitoring - petromyzon - fish migration - river rhine - gelderland
    De Neder-Rijn/Lek is na het gereedkomen van de vistrappen bij de stuwen van Hagestein en Maurik in 2004 en bij Driel in 2001 nu volledig optrekbaar voor vis. In navolging van het voorjaar van 2005 is er in 2006 de optrek bij Hagestein en Maurik bemonsterd door middel van fuiken geplaatst in het bovenstroomse deel van de vistrap. De gevangen vis werd gedetermineerd, gemeten en daarna bovenstrooms uitgezet om de migratie te hervatten. Daarnaast is er ook een merk-experiment met zeeprik uitgevoerd, omdat er in 2005 werd geconstateerd dat een veel groter aantal zeeprikken bij Hagestein passeerde dan bij Maurik, terwijl deze diadrome riviertrekvis verondersteld werd gemotiveerd te zijn om de heel serie vistrappen in de Neder-Rijn te passeren.
    Diadrome vissen in de Waddenzee: Monitoring bij Kornwerderzand 2000 - 2005
    Tulp, I.Y.M. ; Boois, I.J. de; Willigen, J.A. van; Westerink, H.J. - \ 2006
    IJmuiden : IMARES ([Rapport] / Wageningen IMARES C087/06) - 39
    diadrome vissen - bedreigde soorten - visbestand - vangstsamenstelling - monitoring - tendensen - visstand - vismigratie - waddenzee - diadromous fishes - endangered species - fishery resources - catch composition - monitoring - trends - fish stocks - fish migration - wadden sea
    Sinds 2000 wordt een monitoringprogramma van zeldzame diadrome vis aan de Waddenzeezijde van de Afsluitdijk uitgevoerd. Het doel van het programma is om trends en ontwikkelingen in de zeldzame diadrome vissoorten (fint, houting, grote marene, rivierprik, zeeprik, zalm en zeeforel) aan de zoute kant van de Afsluitdijk te beschrijven en die te vergelijken met bestaande monitoringsprogramma’s op het IJsselmeer en andere zoet?zout overgangen. Deze monitoring levert inzicht in het voorkomen van diadrome vis en kan gebruikt worden voor de evaluatie van het effect van geplande veranderingen in het spuibeheer op de mogelijkheden voor vistrek
    Dispersie van aquatische organismen; verspreidingsmogelijkheden en onderzoeksmethoden
    Nijboer, R.C. ; Verdonschot, P.F.M. - \ 2006
    Wageningen : Alterra (Alterra-rapport 1365) - 82
    vissen - waterdieren - vismigratie - verspreiding - zoöplankton - methodologie - waterorganismen - bibliografieën - macrofauna - fishes - aquatic animals - fish migration - dispersal - zooplankton - methodology - aquatic organisms - bibliographies - macrofauna
    Dit rapport bevat de resultaten van een literatuuronderzoek naar methoden van dispersie voor aquatische organismen. Het behandelt zowel passieve als actieve vormen van dispersie. Het blijkt dat aquatische organismen zich op veel verschillende manieren kunnen verspreiden, over verschillende afstanden en met verschillende snelheden. Dit hangt af van de omstandigheden, van de morfologie en het gedrag van het organisme. Er zijn verschillende methoden om dispersie te meten. De belangrijkste indeling is die tussen directe methoden waarbij direct de dispersie wordt geobserveerd en indirecte methoden waarbij de dispersie verklaard wordt uit bijvoorbeeld de mate van genetische verschillen tussen populaties op verschillende afstanden van elkaar. Aan iedere methode kleven voor- en nadelen. De keuze voor een bepaalde methode hangt af van de beschikbare tijd, het beschikbare budget, de kenmerken van de te onderzoeken soorten en hun dispersiemethode en het landschap waarin ze voorkomen.
    Uniform ontwerp van de aangepaste De Wit vispassage
    Boiten, W. ; Dommerholt, A. ; Wit, W. de - \ 2005
    H2O : tijdschrift voor watervoorziening en afvalwaterbehandeling 38 (2005)16. - ISSN 0166-8439 - p. 49 - 51.
    vissen - vismigratie - waterwegen - hydraulische systemen - verbetering - ontwerp - fishes - fish migration - waterways - hydraulic structures - improvement - design
    De aanleg van vispassages in Nederland dateert van halverwege de vorige eeuw. Bij een gezond ecologisch watersysteem hoort ook een passende visstand én voor migrerende vis de mogelijkheid om fysieke barrières als stuwen, sluizen, watermolens en gemalen te kunnen passeren. Vooral sinds 1990 groeit de belangstelling voor vispassages. In Nederland wordt de De Wit vispassage veel toegepast door de waterschappen. Het gaat daarbij om de stroomopwaartse migratie van zoetwatervis met een maximale sprintsnelheid van één meter per seconde
    Vismigratie via de vistrappen bij Hagestein en Maurik tijdens het voorjaar van 2005
    Winter, H.V. ; Klop, R.W. ; Klop, W. ; Klop, K. ; Baks, B. - \ 2005
    IJmuiden : RIVO (Rapport / Nederlands Instituut voor Visserij Onderzoek (RIVO) C055/05) - 34
    vismigratie - vissen - sluizen - rivieren - rijn - fish migration - fishes - sluices - rivers - river rhine
    In 2004 zijn om de stuwen in de Neder-Rijn/Lek bij Hagestein en bij Amerongen (op het Eiland van Maurik) bekken-vistrappen aangelegd om de optrek van vis te verbeteren. Hierbij is een nieuw type vistrap toegepast die daarvoor alleen bij Driel is gebouwd. Om een indruk te krijgen van het functioneren van deze vistrappen is van 14 maart tot 8 juni 2005 de optrek bij Hagestein en Maurik bemonsterd. Minimaal 23 vissoorten hebben gebruik gemaakt van de vistrap bij Maurik en 19 van de vistrap bij Hagestein. In totaal zijn 24 vissoorten waargenomen.
    Effecten van maatregelen met betrekking tot stuurvariabelen die van invloed zijn op de doelvariabelen in de deelmaatlatten voor vis in rivieren
    Leeuw, J.J. de; Patberg, W. ; Tien, N.S.H. ; Winter, H.V. - \ 2004
    onbekend : RIVO Biologie en Ecologie (Rapport / Nederlands Instituut voor Visserij Onderzoek (RIVO) C84/04) - 30
    aquatische ecologie - rivieren - watersystemen - visfauna - vismigratie - ecologische beoordeling - waterkwaliteit - habitatgeschiktheid - kaderrichtlijn water - aquatic ecology - rivers - water systems - fish fauna - fish migration - ecological assessment - water quality - habitat suitability - water framework directive
    In het kader van het DGW-project 'Beleidstools KRW' en het stuurboordproject 'Maatregelen Kaderrichtlijn Water' onderzoekt RIZA welke maatregelen mogelijk zijn voor het realiseren van de ecologische doelstellingen van de KRW. In dit specifieke onderdeel van het project wordt gestreefd naar een overzichtelijke set van stuurvariabelen die van invloed zijn op de doelvariabelen in de deelmaatlatten voor vis. Doel van het project is een overzicht te genereren van stuurvariabelen, die in verband kunnen worden gebracht met de doelvariabelen van de deelmaatlatten vis in riviersystemen en het verband tussen stuurvariabelen en doelvariabelen zoveel mogelijk kwantitatief te onderbouwen. Onder doelvariabelen worden specifiek de ontwikkelde (deel)maalatten t.b.v. de KRW bedoeld, waarbij het achterliggende perspectief van het ecologisch functioneren van een systeem voor vis eveneens kan worden betrokken, als blijkt dat de maatlatten hierin nog niet dekkend zijn.
    Uniform ontwerp van de aangepaste De Wit vispassage : afvoerrelatie en snelheidsverdeling
    Boiten, W. ; Dommerholt, A. - \ 2004
    onbekend : Wageningen University (Rapport / Sectie Waterhuishouding 123) - 112
    vissen - waterwegen - vismigratie - hydraulische systemen - verbetering - ontwerp - fishes - migration - fish migration - hydraulic structures - improvement - design
    In Nederland zijn diverse De Wit passages aangelegd; de OVB heeft vervolgens onderzoek gedaan naar de werking; een aantal waterschappen is vanaf circa 1985 actief met het aanleggen van vispassages. Dit alles was aanleiding tot een hernieuwd onderzoek: dit keer naar uniformering. Het hydraulisch onderzoek betreft: de afvoerrelatie van de vispassage; de snelheidsverdeling in de doorzwemvensters; de turbulentiedemping in de bekkens
    Extra spuicapaciteit afsluitdijk; ecologische effecten en gebiedsbescherming in de wet- en regelgeving
    Apeldoorn, R.C. van; Cappelle, H.M.P.M. ; Kistenkas, F.H. - \ 2003
    Wageningen : Alterra (Alterra-rapport 847) - 82
    vismigratie - sluizen - peilbeheer - afvoer - natuurbescherming - waterbeheer - aquatische ecologie - eu regelingen - waterstand - ijsselmeer - afsluitdijk - fish migration - sluices - water level management - discharge - nature conservation - water management - aquatic ecology - eu regulations - water level - lake ijssel - afsluitdijk
    In dit rapport worden de verwachte effecten van de aanleg en het gebruik van de extra spuicapaciteit met een vispassage gerelateerd aan de vigerende wet- en regelgeving. Hiertoe worden de verwachte effecten geanalyseerd en geïnterpreteerd vanuit de wet- en regelgeving die ecologische waarden beschermt in de gebieden die door de voorgenomen activiteit worden beïnvloed. Het betreft de Waddenzee, het IJsselmeer en de onderdelen de Friese IJsselmeerkust, het Zwarte Meer en het Ketel- en Vossemeer. De relevante wet- en regelgeving bestaat uit de Vogel- en Habitatrichtlijnen, de Flora- en Faunawet, de Natuurbeschermingswet, het Structuurschema Groene Ruimte en de Nota Waddenzee. Deze teksten en de daarop gebaseerde aanwijzingsbeschikkingen en toelichtingen bevatten de afwegingskaders en de te beschermen ecologische waarden. Per gebied worden deze waarden, de verwachte effecten en de afwegingskaders met elkaar in verband gebracht
    Een eerste indicatie van mogelijkheden en knelpunten bij het realiseren van een geleidelijke zout-zoet overgang in het Balgzandkanaal
    Wintermans, G. ; Dankers, N.M.J.A. - \ 2003
    Wageningen : Alterra (Alterra-rapport 685) - 31
    waterbeheer - kanalen - zout water - zoet water - brakwater - estuaria - vismigratie - vissen - sluizen - noord-holland - waterstand - water management - canals - saline water - fresh water - brackish water - estuaries - fish migration - fishes - sluices - noord-holland - water level
    In Nederland wordt de overgang tussen het zoete en zoute water op de meeste plaatsen gekenmerkt door een plotselinge verandering in plaats van een gradiënt. Bijna overal liggen dijken, spuisluizen of gemalen. Karakteristieke brakke gebieden en mogelijkheden voor vismigratie zijn daardoor verloren gegaan. Vanuit verschillende ministeries wordt gestreefd naar anders omgaan met water en bij dat beleid neemt het herstel van zoet-zoutgradiënten een belangrijke plaats in. Door de lage ligging, onder het hoogwaterniveau van de zee, van het overgrote deel van het Nederlandse kustgebied zijn natuurlijke overgangen nauwelijks te realiseren. Door slim gebruik te maken van spuimiddelen zijn er wellicht wel mogelijkheden om redelijk natuurlijke situaties te scheppen. In de kop van Noord-Holland lijkt een mogelijkheid aanwezig die nadere uitwerking en studie zou verdienen.
    Visgeleiding Stedelijke Roer te Roermond
    Boiten, W. - \ 2002
    Wageningen : Wageningen Agricultural University (Rapport / Wageningen Universiteit, Omgevingswetenschappen, Sectie Waterhuishouding 113) - 16
    vismigratie - hydraulische systemen - vissen - rivieren - stuwen - stedelijke gebieden - midden-limburg - fish migration - hydraulic structures - fishes - rivers - weirs - urban areas - midden-limburg
    Modelonderzoek van de Venturi-meetdoorlaat : een vispasseerbare debietmeetinrichting
    Dommerholt, A. ; Boiten, W. ; Oosterhoff, R.T. - \ 2002
    Wageningen : Wageningen Universiteit (Rapport / Wageningen Universiteit, Sectie Waterhuishouding 106) - 43
    hydraulische systemen - doorstroommeters - venturibuizen - rivierafvoer - overlaten - vissen - vismigratie - modellen - hydraulic structures - flow meters - venturi tubes - stream flow - spillways - fishes - fish migration - models
    Vis en visserij in het IJsselmeergebied
    Leeuw, J.J. de; Dekker, W. - \ 2001
    Natura 98 (2001). - ISSN 0028-0631 - p. 169 - 172.
    visserij - visbestand - meren - voedselketens - natuurbescherming - visserijbeheer - ecosystemen - zoet water - vissen - vismigratie - ijsselmeer - visstand - aquatische ecosystemen - fisheries - fishery resources - lakes - food chains - nature conservation - fishery management - ecosystems - fresh water - fishes - fish migration - lake ijssel - fish stocks - aquatic ecosystems
    Het visbestand in het IJsselmeer wordt sterk bepaald door de intensieve visserijactiviteiten. Het IJsselmeer biedt goede potenties voor trekkende en (nu nog) zeldzame vissoorten, zeker wanneer de dynamische aspecten van een estuarium meer kunnen worden ontwikkeld
    Afvoerrelatie V-vormige vistrap.
    Boiten, W. - \ 1990
    Wageningen : Landbouwuniversiteit Wageningen (Rapport / Landbouwuniversiteit, Vakgroep Hydrologie, Bodemnatuurkunde en Hydraulica 6) - 37
    vissen - stroming - hydraulische systemen - hydrodynamica - meting - snelheid - vismigratie - fishes - flow - hydraulic structures - hydrodynamics - measurement - velocity - fish migration
    Check title to add to marked list

    Show 20 50 100 records per page

     
    Please log in to use this service. Login as Wageningen University & Research user or guest user in upper right hand corner of this page.