Staff Publications

Staff Publications

  • external user (warningwarning)
  • Log in as
  • language uk
  • About

    'Staff publications' is the digital repository of Wageningen University & Research

    'Staff publications' contains references to publications authored by Wageningen University staff from 1976 onward.

    Publications authored by the staff of the Research Institutes are available from 1995 onwards.

    Full text documents are added when available. The database is updated daily and currently holds about 240,000 items, of which 72,000 in open access.

    We have a manual that explains all the features 

Current refinement(s):

Records 1 - 100 / 167

  • help
  • print

    Print search results

  • export

    Export search results

  • alert
    We will mail you new results for this query: keywords==soil fauna
Check title to add to marked list
Earthworms Coordinate Soil Biota to Improve Multiple Ecosystem Functions
Liu, Ting ; Chen, Xiaoyun ; Gong, Xin ; Lubbers, Ingrid M. ; Jiang, Yangyang ; Feng, Wen ; Li, Xianping ; Whalen, Joann K. ; Bonkowski, Michael ; Griffiths, Bryan S. ; Hu, Feng ; Liu, Manqiang - \ 2019
Current Biology 29 (2019)20. - ISSN 0960-9822 - p. 3420 - 3429.
bacterial-dominated channel - earthworm - ecosystem engineer - ecosystem service - soil fauna - soil microbe - sustainable agriculture

Liu et al. study a 13-year-old field experiment to show that earthworms are beneficial to agroecosystems from a multifunctional perspective. This work incorporates the concerns of negative effects of earthworms in recently published syntheses and highlights the potential pathways in which earthworms contribute to sustainable agriculture.

Impact of trophic ecologies on the whereabouts of nematodes in soil
Quist, Casper W. - \ 2017
Wageningen University. Promotor(en): J. Bakker, co-promotor(en): J. Helder. - Wageningen : Wageningen University - ISBN 9789463430814 - 129
nematoda - spatial distribution - soil fauna - biota - trophic levels - food webs - soil ecology - soil biology - farming systems - soil types (ecological) - geostatistics - nematoda - ruimtelijke verdeling - bodemfauna - biota - trofische graden - voedselwebben - bodemecologie - bodembiologie - bedrijfssystemen - bodemtypen (ecologisch) - geostatistiek

Soil life is highly diverse, and ecologically intricate due to myriad of biotic interactions that take place. Terrestrial nematodes have a high potential to serve as an effective and policy-relevant indicator group for ecosystem functioning and soil biodiversity. The work described in this thesis contributed to the robust mapping of nematode communities at scales relevant in both agronomic and environmental contexts. The overarching aim of the work described in this thesis was to contribute to a sound exploration of the potential of nematode communities as an indicator group for the biological condition of soils. Therefore, the distributions of a wide range of nematode taxa were studied, within and between trophic groups and in soils conditioned by various plant species and/or farming systems.

In Chapter 2 nematode taxon-specific qPCR assays were used to pinpoint responses of nematode communities to invasive plant species Solidago gigantea in two invaded ecosystems: semi-natural grasslands and riparian floodplains. Nematode communities and fungal biomass were examined in adjacent invaded and uninvaded patches. The dominant presence of the invasive plant causes a decrease of plant species-richness and diversity, and an about twofold increase of fungal biomass. Only the density of a single group of fungivorous nematodes (Aphelenchoididea) increased, whereas the densities of two other, phylogenetically distinct lineages of fungivorous nematodes, Aphelenchidae and Diphtherophoridae, were unaffected by the local increase in fungal biomass. Apparently S. gigantea induces a local asymmetric boost of the fungal community, and only Aphelenchoididae were able to benefit from this change induced by the invasive plant.

In Chapter 3 the outcome is shown of a test whether farming system effects are mirrored in compositional changes in nematode communities. The long-term impact of three farming systems (conventional, integrated and organic) on nematode communities was investigated at the Vredepeel, an experimental farm in the southeastern part of The Netherlands. The results showed that organic farming causes specific shifts in nematode community composition, exceeding the usually large crop-related assemblage shifts. Strongest effects were observed for the (putative) bacterivore Prismatolaimus, which was relatively common in organic fields and nearly absent in conventional and integrated farming. A reverse effect was observed for Pristionchus; this necromenic bacterivore and facultative predator made up about 7 – 21% of the total nematode community in integrated and conventional farming, whereas it was nearly absent from organic fields. The observed farming system effects suggest that specific nematode taxa might be indicative for the impact of farming practices on soil biota. Knowledge of spatial distribution patterns of soil organisms with distinct trophic preferences will contribute to our understanding of factors that maintain and regulate soil biodiversity, and is essential information to design soil sampling strategies with predictable accuracies.

Chapter 4 deals with microscale patchiness of 45 nematode taxa (at family, genus or species-level) in arable fields and semi-natural grasslands, on marine clay, river clay or sandy soils. Contrary to our expectations, an increase of the number of cores per composite sample above 3, did not result in more accurate detection for any of the taxa under investigation (range of number of cores per composite sample: 3, 6, 12 or 24). Neither system nor soil type did influence microscale distribution. The insights in the spatial distribution of nematodes at microscale presented here, sheds light on the impact of trophic preferences on the spatial distribution of individual nematode taxa, and will allow for the design of statistically sound soil sampling strategies.

Chapter 5 shows belowground distribution patterns of 48 nematode taxa in 12 visually homogeneous fields (each 100 x 100 m) on three soil types (marine clay, river clay and sand) and two land-use types (arable and natural grasslands) across the Netherlands. Over 35,000 nematode-taxon specific qPCR assays allowed us to quantitative analyse nematode taxa at family, genus or species level in over 1,200 soil samples. A sampling scheme was optimized for Bayesian geostatistical analysis (Integrated nested Laplace approximations; INLA). Multivariate analysis show soil type and land-use related differences in the nematode community composition, which underline the effects of environmental filtering and niche partitioning of nematodes. All individual nematode taxa together show a wide range of degrees of spatial variabilities were found (expressed by the range-parameter and the spatial variance parameter (s2spatial). No general effects were detected of soil characteristics or nematode traits (cp-value, trophic group, weight) on the spatial distribution parameters. The relatively high percentages of unexplained spatial variability – 92.5% of the variation for the range-parameter and 74% for spatial variance (s2spatial) – point at a major role of stochasticity for variability of nematode densities within fields. This study adds empirical evidence that distribution patterns of terrestrial nematodes, in areas without noticeable gradients, are driven by neutral / stochastic processes, within the boundaries set by the environment.

In the final Chapter 6, I discuss the opportunities and challenges of the use of molecular tools in soil ecological research, the impact of trophic preferences on the whereabouts of nematodes, the use of nematode communities as indicator for soil condition and how this might be developed and applied to facilitate more sustainable ecosystem management.

De relatie tussen bodemdieren en hydro- en morfodynamiek in het sublitoraal en litoraal van de Westerschelde
Ysebaert, T. ; Craeymeersch, J.A.M. ; Wal, Daphne van der - \ 2016
IMARES (Rapport / IMARES C066/16) - 84 p.
bodemfauna - bodembiologie - hydrodynamica - westerschelde - soil fauna - soil biology - hydrodynamics - western scheldt
Deze studie, in opdracht van Rijkswaterstaat, heeft als doel de relatie tussen bodemdiergemeenschappen en abiotische omgevingsvariabelen nader te onderzoeken en daarmee een betere onderbouwing te verkrijgen van de grens tussen hoog- en laagdynamische gebieden in de sublitorale en litorale gebieden van de Westerschelde.
The soil life cycle : food webs and ecosystem services during soil transformations
Leeuwen, J.P. van - \ 2016
Wageningen University. Promotor(en): Peter de Ruiter; Jaap Bloem; Lia Hemerik. - Wageningen : Wageningen University - ISBN 9789462576261 - 166
soil - food webs - ecosystem services - life cycle - soil biology - soil flora - soil fauna - bodem - voedselwebben - ecosysteemdiensten - levenscyclus - bodembiologie - bodemflora - bodemfauna

Soil is one of the most important natural resource for life on Earth and provides important ecosystem services, such as food production, carbon sequestration, water regulation and contaminant attenuation. Soil quality, defined as the soil’s ability to provide these services, is drastically reduced in many locations and regions worldwide due to human activities. This loss in soil quality ultimately leads to soil degradation, erosion and desertification, imposing a severe and increasing risk for the growing human population. It is therefore essential that we are aware of the importance of protecting soil, and at the same time understand processes that build up and regenerate soil. The key objective of the present study was to obtain a better understanding of soil food web structure and functioning, and how these develop in stages along the soil life cycle. Using field surveys, I investigated the soil food web structure and functioning in different sites along the soil life cycle, including soils developing in glacial chronosequences, productive soils under different land use and management, and soils under risk of degradation.

The soil food web was expected to build up in biomass and structure, be highest in the intermediate soils, and decrease in soils at or nearby degradation. This was indeed the case when comparing developing soils in the chronosequences, and comparing productive soils with degrading soils. But also land use type turned out to be very important for the structure of the soil food web. Biological measures such as biomass, activity and diversity of soil organisms, especially that of soil microarthropods, were found to be indicative for soil quality in all sites.

I also investigated the possible role of soil organisms in the soil ecosystem functioning, in terms of soil structure formation and C and N mineralisation. Although soil organisms are known to have an important role on soil structure formation, no clear indications of such a role were found for that function in the studied sites. However, soil microbial biomass and activity, and the biomass of other trophic groups, did play a crucial role in soil ecosystem process rates, especially the C and N mineralisation rates.

In conclusion, I have found that soil food webs assemble in a directive manner: organism biomass and activity increase with soil productivity. In productive soils, land use type and land management are the main drivers affecting soil food web structure and functioning, although this effect is limited to the topsoil. Under harsh conditions, soil organisms reach a relatively low biomass and are sensitive to aspects of intensive agricultural land use.

Reguleringsmechanismen in het kustecosysteem van de Voordelta
Kooten, T. van; Jansen, H.M. - \ 2015
IJmuiden : IMARES (Rapport / IMARES C095/15) - 66
aquatische ecosystemen - benthos - voordelta - kustwateren - zuidwest-nederland - aquatische gemeenschappen - visserij - bodemfauna - rivieren - aquatic ecosystems - coastal water - south-west netherlands - aquatic communities - fisheries - soil fauna - rivers
Wordt het benthos in het Voordelta kustecosysteem gereguleerd door bottom-up of top-down gerelateerde processen, en hoe zal dit systeem reageren op de maatregelen om de bodemberoerende visserij uit te sluiten in het Bodembeschermingsgebied.
Ontdek de bodemdieren
Korthals, G.W. ; Berg, M.P. ; Goede, R.G.M. de; Baanders, T. ; Beijaert, M. ; Rienks, F. - \ 2015
bodemarthropoden - bodeminvertebraten - bodemfauna - bodem - categorische kenmerken - soorten - soil arthropods - soil invertebrates - soil fauna - soil - categorical traits - species
Zoekkaart voor het ontdekken van bodemdieren in eigen omgeving.
Ontwikkeling bodemfauna op en rond de Zandmotor
Wijsman, J.W.M. - \ 2015
zandsuppletie - monitoring - duingebieden - kustbeheer - bodemfauna - milieueffectrapportage - hoogwaterbeheersing - sand suppletion - duneland - coastal management - soil fauna - environmental impact reporting - flood control
In 2011 is er als experiment een grootschalige (19 miljoen m3) strandsuppletie aangelegd tussen Ter Heijde en Kijkduin, de “Zandmotor”. De golven en stroming moeten het zand van de Zandmotor geleidelijk (periode 20 jaar) naar de kust transporteren. Door in één keer een grote hoeveelheid zand te storten wordt voorkomen dat de zeebodem herhaaldelijk (iedere 3-5 jaar) dient te worden verstoord door reguliere vooroever- en strandsuppleties. Een uitgebreid monitoring- en evaluatieprogramma (2011-2016) is opgezet om te onderzoeken of deze innovatieve manier van kustbescherming ook daadwerkelijk werkt.
PMR Monitoring natuurcompensatie Voordelta - bodemdieren 2004 - 2013
Craeymeersch, J.A.M. ; Escaravage, V. ; Adema, J. ; Asch, M. van; Tulp, I.Y.M. ; Prins, T. - \ 2015
Yerseke : IMARES (Rapport / IMARES C091/15) - 171
bodemfauna - monitoring - natuurcompensatie - zuid-holland - soil fauna - nature compensation
Met de aanleg van Maasvlakte 2 is de haven van Rotterdam uitgebreid. Maasvlakte 2 ligt in de Voordelta, een Natura 2000-gebied. In de Passende Beoordeling die in 2007 is uitgevoerd, is een aantal effecten van de aanwezigheid van Maasvlakte als significant negatief beoordeeld. Ter compensatie van deze effecten is binnen de Voordelta een aantal maatregelen getroffen, onder meer een bodembeschermingsgebied. In het bodembeschermingsgebied worden beperkingen opgelegd aan vormen van visserij die de zeebodem beroeren. De boomkorvisserij met wekkerkettingen door schepen met een motorvermogen groter dan 260 pk (191 kW) (Eurokotters) is niet toegestaan. Om het effect van de instelling van het bodembeschermingsgebied te kunnen evalueren, zijn in de periode 2004-2007 metingen verricht om de nulsituatie vast te leggen, en is vanaf 2009 het monitoringsprogramma voor de natuurcompensatie gestart.
Inventarisatie bodemfauna op projectlocatie Vogelsand
Troost, K. ; Ende, D. van den - \ 2015
Yerseke : IMARES (Rapport / IMARES Wageningen UR C117/15) - 24
natuurbescherming - benthos - bodemfauna - natuurtechniek - ontwerp - eilanden - waddenzee - inventarisaties - natura 2000 - nature conservation - soil fauna - ecological engineering - design - islands - wadden sea - inventories
Vogelbescherming Nederland heeft het voornemen om, samen met andere partijen, een vogeleiland aan te laten leggen nabij Den Oever in de Waddenzee. Omdat de Waddenzee een beschermd natuurgebied is dat deel uitmaakt van het Europese Natura 2000 netwerk, moet hiervoor een NB-wet vergunning aangevraagd worden. Voordat Vogelbescherming Nederland deze vergunning aan kan vragen moet een Passende Beoordeling worden opgesteld, waarin wordt ingeschat welke effecten er mogelijk zijn op de instandhoudingsdoelstellingen voor de verschillende habitattypen en soorten welke bescherming genieten binnen Natura 2000 kader. Zo zal de aanleg van een eiland met een oppervlak van maximaal 100 hectare direct leiden tot een afname in het areaal van habitattype H1110: permanent overstroomde zandplaten. Om in te kunnen schatten of de aanleg van het vogeleiland ook een effect zal hebben op de kwaliteit van het resterende habitattype H1110 heeft Vogelbescherming Nederland meer inzicht nodig in de aanwezige bodemdier gemeenschap, het macrobenthos. Vogelbescherming Nederland heeft daarom aan IMARES gevraagd om in het plangebied voor het vogeleiland (‘Vogelsand’) de aanwezige bodemfauna te inventariseren, en om te onderzoeken of de aanwezige bodemfauna rijker, minder rijk of even rijk is als het overige gebied binnen H1110.
Ecological functions of earthworms in soil
Andriuzzi, W.S. - \ 2015
Wageningen University. Promotor(en): Lijbert Brussaard; T. Bolger, co-promotor(en): O. Schmidt. - Wageningen : Wageningen University - ISBN 9789462574175 - 154
aardwormen - oligochaeta - bodemfauna - bodembiologie - bodemecologie - ecosystemen - bodemstructuur - earthworms - oligochaeta - soil fauna - soil biology - soil ecology - ecosystems - soil structure

Ecological functions of earthworms in soil

Walter S. Andriuzzi


Earthworms are known to play an important role in soil structure and fertility, but there are still big knowledge gaps on the functional ecology of distinct earthworm species, on their own and in interaction with other species. This thesis investigated how earthworms affect soil biochemical and biophysical functioning, and other organisms such as plants and smaller soil organisms.

Two field experiments with stable isotope tracers were performed to investigate how anecic earthworms (which feed on organic matter at the soil surface and dig deep burrows) transfer carbon and nitrogen from fresh plant litter into soil, and how this in turn affects soil organic matter composition, protists and nematodes. Another field experiment tested whether the anecic earthworm Lumbricus terrestris can counteract negative effects of intense rainfall on soil and plants (ryegrass). A greenhouse experiment was carried out to study how co-occurring earthworm species – two anecic and one endogeic (smaller, soil-feeding) – affect transfer of nitrogen from dung to soil and plants, nitrogen retention in soil, and plant growth. For the latter experiment, a method to produce herbivore (rabbit) dung triple-labelled with carbon, nitrogen and sulphur stable isotopes was developed.

Overall, the findings highlight important functions of earthworms in carbon and nitrogen cycling, soil biophysical structure maintenance due to burrow formation, and resulting biotic interactions. A novel finding was that the sphere of influence of anecic earthworms in soil (the ‘drilosphere’) is a much larger biochemical and biological hotspot than hitherto assumed. Rapid movement of carbon and nitrogen from surface to soil thanks to anecic earthworm activity resulted in spatial heterogeneity in soil carbon content, organic matter composition, and density of smaller eukaryotes (e.g. bacterial-feeding protists). Evidence was found that distinct earthworm anecic species may have dissimilar effects on soil biochemistry and plant growth, and that both anecic and endogeic earthworms may feed on surface organic matter (dung). This shows that the validity of earthworm ecological groups depends on the function under study, and suggests that, for some research questions, species identity should not be neglected; other approaches to quantify ecological differences between species (e.g. functional traits) are appraised. Finally, L. terrestris was found to ameliorate the disturbance of intense rain on plants, giving evidence to the idea that some components of soil biodiversity may contribute to ecosystem stability in the face of disturbance.

Predictability of plant-soil feedback
Cortois, R. - \ 2015
Wageningen University. Promotor(en): Wim van der Putten, co-promotor(en): Gerlinde de Deyn. - Wageningen : Wageningen University - ISBN 9789462573406 - 152
bodem-plant relaties - bodem - planten - biodiversiteit - graslanden - bodembiologie - bodemfauna - soil plant relationships - soil - plants - biodiversity - grasslands - soil biology - soil fauna


In my thesis project I studied the role of soil biota as possible drivers of linkages between plant community diversity and plant productivity. My study was carried out in the framework of a large grassland biodiversity experiment in Jena, the so-called Jena Experiment.
In chapter 1 I explain how soil biota may exert control over plant community productivity by recycling organic material and by intimately interacting with plant roots, either acting as antagonists to plants or as plant growth-promoting symbionts. Reciprocal interactions between plant and soil communities are an important component of so-called ‘plant-soil feedbacks’ (PSFs). In the PSF loop, plant community composition drives changes in belowground communities and abiotic conditions, which can subsequently alter plant community composition and productivity. Such PSF interactions have been proposed to play a major role in plant community composition and functioning.
In the second chapter I review studies that use an experimental approach of inoculating live soils into sterilized background soils to study the effects of root symbionts on plant growth. I demonstrate that we make many assumptions when translating results of controlled studies to natural systems. I propose that we should continuously and carefully consider these assumptions and aim for rigid hypothesis testing by cross-talking between different levels of ecological realism.
In chapter 3 I test how plant traits relate to PSF using a 49 grassland plant species of the Jena Experiment. First, I grew individuals of all species for two months in sterilized soil inoculated with field soil. In the subsequent feedback phase, I grew all plant species for 6 weeks in sterilized soil inoculated with (I) species-specific inoculum (conspecific conditioned soil), (II) sterilized species-specific inoculum, or (III) a mixture of all 49 species-specific inoculums (mixed conditioned soil). Subsequently I compared biomass production in conspecific conditioned soil to biomass production in sterilized soil (PSFsterilized) and in mixed conditioned soil (PSFmixed). Species with increasing specific root length (SRL) were increasingly susceptible to antagonistic interactions in conspecific conditioned soil (i.e. they had strong negative PSFsterilized), while thick-rooted plants had both positive PSFsterilized and high colonization rates of arbuscular mycorrhizal fungi (AMF). Finally, I showed that species ranking of PSFmixed was similar to species ranking of PSFsterilized, indicating that plants with increasingly negative net interactions in conspecific conditioned soil increasingly

benefit from growing in mixed conditioned soil. With these findings, I made a first important

step in placing PSFs in plant ecological strategy frameworks: high SRL is typical for plants

that adopt a ‘fast’ growth strategy, characterized by fast resource acquisition but poor defense

against antagonists and little reliance on AMF.
In chapter 4, I test the relation between phylogenetic relatedness and the feedback effect of one (soil conditioning) plant species to another (responding) plant species. This is named indirect PSF. I grew eleven focal plant species, chosen to represent plants that had negative, neutral and positive PSFsterilized, in soils that were conditioned by conspecifics and soils conditioned by three to four other species with a varying degree of phylogenetic relatedness to the focal plant species. I found that plant species with negative PSF had no different or slightly better growth when growing in soil conditioned by plant species with larger phylogenetic distance to the focal plant. In contrast, plant species with neutral PSF grew less well, and species with positive PSF even worse, in soil conditioned by plant species with increasing phylogenetic distance to the focal plant. I conclude that the effect of phylogenetic relatedness on PSF interactions between plant species may depend on the tendency of the focal plant species to develop detrimental or beneficial interactions with soil microbes.
In chapter 5, I use the PSFmixed values of chapter 3 in a correlational analysis to test how short-term PSFs relate to longer-term species’ performances in the field, using established monocultures and species-rich (60 species) plant communities of the Jena Experiment. Based on some recently published studies I expected that plants with more negative PSFmixed would benefit most from growing in mixtures; these plant species were expected to overyield most in mixed plant communities. However, opposite to the expectation, plant species with the most negative PSF produced least biomass in the 60-species plant communities, whereas plant performance in monoculture was not related to its short-term PSF. I conclude that species-specific overyielding was positively related to species-specific PSF, and that community overyielding was mostly driven by plant species with a neutral to positive PSF. Finally, in chapter 6 I examine the role of quality and quantity of plant biomass in driving nematode feeding group abundance and diversity. I found strong positive effects of both plant species- and plant functional group-richness on abundances of plant feeding, bacterial feeding and fungal feeding nematodes, as well as omnivores, but not for predators. Structural equation modeling (SEM) analysis showed that the positive effect of plant diversity on the abundance of microbial feeding nematodes (fungal plus bacterial feeders) could not be explained by increased microbial biomass. Similarly, the abundance of plant feeding nematodes was not driven by the higher plant biomass in species rich plant communities. Instead, increased plant biomass explained the positive relation between plant species richness and the abundance of microbial feeding nematodes, while for plant feeding nematodes, increased C to N ratio of aboveground plant biomass appeared to explain the positive relation between the abundance of plant feeding nematodes and plant species and functional group richness. Importantly, the density of plant feeding nematodes per unit root biomass decreased with increasing plant diversity, indicating a root feeder dilution effect. I conclude that plant diversity does not explain nematode community composition primarily by simple bottom-up relations, but that other aspects, such as quality of resource and microhabitats quality, may play a role as well.

Effecten van garnalenvisserij in Natura 2000 gebieden
Glorius, S.T. ; Craeymeersch, J.A.M. ; Hammen, T. van der; Rippen, A.D. ; Cuperus, J. ; Weide, B.E. van der; Steenbergen, J. ; Tulp, I.Y.M. - \ 2015
Den Helder : IMARES (Rapport / IMARES Wageningen UR C013/15) - 162
garnalen - visserij - kustgebieden - waddenzee - natura 2000 - bodemfauna - nadelige gevolgen - inventarisaties - shrimps - fisheries - coastal areas - wadden sea - soil fauna - adverse effects - inventories
De garnalenvisserij is economisch en in aantallen schepen één van de belangrijkste visserijen in Nederland en opereert vooral binnen Natura 2000 gebieden. Voor zowel de Noordzeekustzone als de Waddenzee is er binnen de Natura 2000 wetgeving een verbeterdoelstelling geformuleerd voor Habitattype 1110 (permanent overstroomde zandbanken). Het effect van het garnalentuig op het ecosysteem is echter niet goed bekend. Om in dit kennishiaat te voorzien, is er in de periode 2012-2014 onderzoek uitgevoerd naar een aantal aspecten van de mogelijke effecten van de garnalenvisserij. Enerzijds is de bijvangst in kaart gebracht, anderzijds is experimenteel onderzoek verricht naar de korte termijneffecten van het garnalentuig op de bodemfauna.
Garnalenvisserij experiment Voordelta
Schellekens, T. ; Escaravage, V. ; Goudswaard, P.C. ; Asch, M. van; Craeymeersch, J.A.M. - \ 2014
IJmuiden : IMARES (Rapport / IMARES Wageningen UR C154/15) - 88
bodemfauna - mariene ecologie - visserij - nadelige gevolgen - garnalen - natura 2000 - noordzee - voordelta - soil fauna - marine ecology - fisheries - adverse effects - shrimps - north sea
Als onderdeel van het Monitoring Programma Natuurcompensatie Voordelta is in de periode 2010-2012 een experiment uitgevoerd waarbij specifiek de mogelijke effecten van de garnalenvisserij op het bodemleven worden onderzocht. Het gaat daarbij zowel om de in, als op de bodem levende ongewervelde dieren (schelpdieren, wormen, krabben en kreeftachtigen, stekelhuidigen)
Natuurwaarden Borkumse Stenen: project aanvullende beschermde gebieden
Bos, O.G. ; Glorius, S.T. ; Coolen, J.W.P. ; Cuperus, J. ; Weide, B.E. van der; Aguera Garcia, A. ; Leeuwen, P.W. van; Lengkeek, W. ; Bouma, S. ; Hoppe, M. van; Pelt-Heerschap, H.M.L. van - \ 2014
IJmuiden : IMARES (Rapport / IMARES Wageningen UR C115.14) - 82
noordzee - natura 2000 - bodemfauna - benthos - zand - natuurwaarde - north sea - soil fauna - sand - natural value
In dit rapport wordt de bodemfauna in het gebied ‘Borkumse Stenen’ beschreven. Het gebied ‘Borkumse Stenen’ ligt ten noorden van Schiermonnikoog en grenst aan de zuidzijde aan het Nederlandse Natura 2000-gebied Noordzeekustzone en aan de oostzijde aan het Duitse Natura 2000-gebied ‘Borkum Riffgrund’, dat o.a. vanwege de aanwezigheid van habitattype H1170 (‘riffen’) is aangewezen.
Bodemkwaliteit Op Zand: T nul meting bodem, Vaststellen uitgangssituatie door waarnemingen aan fysische, biologische- en chemische bodemparameters
Visser, J.H.M. ; Schoot, J.R. van der; Korthals, G.W. ; Haan, J.J. de - \ 2014
Lelystad : PPO AGV (PPO pubnr: 614 614) - 54
zandgronden - bodemfauna - bodemweerbaarheid - bodembeheer - teeltsystemen - proefprojecten - de peel - noord-brabant - sandy soils - soil fauna - soil suppressiveness - soil management - cropping systems - pilot projects
In 2011 is op PPO locatie Vredepeel het project Bodemkwaliteit op Zand (BKZ) gestart. Het project Bodemkwaliteit op Zandgrond richt zich op de ontwikkeling van maatregelen voor een duurzaam bodembeheer op zandgronden op gebied van organisch stofbeheer en grondbewerking.
De ontwikkeling van niet beviste sublitorale mosselbanken 2009 - 2013
Glorius, S.T. ; Rippen, A.D. ; Jong, M.L. de; Weide, B.E. van der; Cuperus, J. ; Bakker, A.G. ; Hoppe, M. van - \ 2014
Den Helder : IMARES (Rapport / IMARES Wageningen UR C109/14) - 57
mosselteelt - biodiversiteit - mariene gebieden - bodemfauna - natuurwaarde - monitoring - noordzee - mussel culture - biodiversity - marine areas - soil fauna - natural value - north sea
In de Nederlandse kustwateren vindt mosselbroedvisserij en mosselkweek plaats. Deze wateren herbergen echter belangrijke natuurwaarden en de meeste wateren zijn derhalve aangewezen als natuurgebied, wat Nederland verplicht om er voor te zorgen dat de natuurwaarden in deze gebieden in stand blijven. Verbetering van de kwaliteit van de natuurwaarden is vooral mogelijk ten aanzien van bodemfauna en de vorming van biogene structuren met mossels (en de daaraan geassocieerde biodiversiteit). Het is in de Waddenzee echter niet goed bekend hoe gesloten (i.e. onbeviste) sublitorale mosselbroedbanken zich ontwikkelen in de tijd en welke specifieke natuurwaarden ze herbergen. Om hier inzicht in te verkrijgen is een monitorprogramma opgesteld waarin gesloten sublitorale mosselbanken gevolgd werden. In dit eindrapport worden de resultaten van dit programma beschreven.
Effects of beam and pulse trawling on the benthic ecosystem
Teal, L.R. ; Depestele, J. ; O'Neill, B. ; Craeymeersch, J.A.M. ; Denderen, P.D. van; Parker, R. ; Perdon, K.J. ; Polet, H. ; Rasenberg, M.M.M. ; Vanelslander, B. ; Rijnsdorp, A.D. - \ 2014
IJmuiden : IMARES (Report / IMARES Wageningen UR C098/14) - 53
visserij - pulsvisserij - vismethoden - nadelige gevolgen - bodemfauna - noordzee - voordelta - fisheries - pulse trawling - fishing methods - adverse effects - soil fauna - north sea
In dit rapport worden de effecten van visserij met sleepnetten op de zeebodem en bodemdieren bestudeerd. Een BACI - ontwerp experiment werd gebruikt om de effecten van een traditionele boomkor en een pulskor te onderzoeken. In de afgelopen jaren is als gevolg van lagere brandstofkosten en goede tong vangsten het gebruik van de pulskor techniek onder Nederlandse vissers toegenomen.
Monitoring VIBEG voor bodemdieren Vlakte van de Raan : T0 in 2013
Troost, K. ; Goudswaard, P.C. ; Asch, M. van - \ 2014
Yerseke : IMARES (Rapport / IMARES Wageningen UR C064/14) - 12
visserij - bodemfauna - monitoring - mariene gebieden - natura 2000 - noordzee - fisheries - soil fauna - marine areas - north sea
In het N2000 gebied Vlakte van de Raan is in 2013 een nulmeting uitgevoerd naar het voorkomen van bodemdieren, middels een bodemschaaf en zuigkor. In voorliggend datarapport wordt een overzicht gegeven van de aangetroffen soorten in de voorgestelde gesloten gebieden en daarbuiten.
Koester de regenworm
Eekeren, N.J.M. van; Deru, J.G.C. ; Poot, N. - \ 2014
V-focus 11 (2014)2. - ISSN 1574-1575 - p. 40 - 41.
melkveehouderij - aardwormen - grondbewerking - voedingsbehoeften - nadelige gevolgen - strooisel - bodemstructuur - bodemfauna - dairy farming - earthworms - tillage - feed requirements - adverse effects - litter (plant) - soil structure - soil fauna
Regenwormen zijn belangrijk op een melkveebedrijf voor de afbraak van organische stof, het beschikbaar maken van nutriënten, behoud van bodemstructuur, waterinfiltratie, beworteling en uiteindelijk gewasopbrengst. Vooral pendelende wormen hebben unieke functies, maar zijn heel gevoelig voor een intensieve en/of kerende grondbewerking door hun levenswijze, in permanente gangen, en hun behoefte aan strooisel als voedsel. Als de melkveehouderij beter gebruikt wil maken van de pendelaars is de vraag wat het belangrijkste knelpunt is: grondbewerking of een gebrek aan voedsel en bescherming. Resultaten van een proef naar het effect op regenwormen wordt besproken.
Monitoring VIBEG voor bodemdieren To in 2013
Goudswaard, P.C. ; Asch, M. van; Troost, K. - \ 2014
Yerseke : IMARES (Rapport / IMARES Wageningen UR C046/14) - 20
bodemfauna - visserij - waterbodems - habitats - fauna - natura 2000 - kustgebieden - mariene gebieden - soil fauna - fisheries - water bottoms - coastal areas - marine areas
Het ‘VIBEG (Visserij in Beschermde Gebieden) akkoord’ betreft twee Habitat- en Vogelrichtlijngebieden: ‘Noordzeekustzone’ en ‘Vlakte van de Raan’. Het doel van dit akkoord is om de instandhoudingsdoelen te realiseren voor habitattype H1110B en schelpdieretende vogels in het kader van Europese Natura-2000, in combinatie met een ecologisch verantwoorde en duurzame visserij in deze gebieden. Om dit doel te bereiken is voor de Noordzee kustzone een zonering ingesteld met verschillende toegangsregelingen voor visserij.
De macrobenthosgemeenschap van de Zeeuwse Banken na zandwinning. Een overzicht van drie T0 jaren en een eerste jaar van rekolonisatie
Wijsman, J.W.M. ; Goudswaard, P.C. ; Escaravage, V. ; Wijnhoven, S. - \ 2014
Yerseke : IMARES (Report / IMARES Wageningen UR C164/13) - 95
bodemfauna - schaaldieren - mariene gebieden - zand - mijnbouw - herstel - nadelige gevolgen - monitoring - kustgebieden - zeeland - soil fauna - shellfish - marine areas - sand - mining - rehabilitation - adverse effects - coastal areas
De hoofdvraag van dit onderzoek is: wat is de ruimtelijke en temporele dynamiek van de bodemdiergemeenschap van de Zeeuwse Banken in relatie tot de zandwinning activiteiten. Na zandwinning zal de bodemdiergemeenschap zich weer herstellen. In theorie is het herstel compleet als er geen significante verschillen zijn in bodemdiersamenstelling en biomassa in het gewonnen gebied en hetzelfde gebied als er niet was gewonnen. In de praktijk wordt het herstel in het gewonnen gebied vergeleken met een referentiegebied in de buurt waar geen zand is gewonnen.
Factsheets Kaderrichtlijn Marien Strategie-indicatoren van het Friese Front en de Centrale Oestergronden
Fey-Hofstede, F.E. ; Witbaard, R. - \ 2013
Den Burg : IMARES (Rapport / IMARES Wageningen UR C185/13) - 26
noordzee - bodemfauna - oesters - wildbescherming - mariene gebieden - north sea - soil fauna - oysters - wildlife conservation - marine areas
Het Friese Front en de Centrale Oestergronden zijn in de Nederlandse Mariene Strategie genoemd als zoekgebieden voor beschermingsmaatregelen voor de bodemfauna. Om de ecologische waarde van deze gebieden en de indicatorsoorten die zijn aangewezen voor het monitoringprogramma voor een breed publiek inzichtelijk te maken, worden de belangrijkste kenmerken en waarden van deze gebieden en soorten in deze rapportage kort en bondig beschreven. Het gaat hierbij om de soorten: Callianassa subterranea, Upogebia stellata, Upogebia deltaura, Brissopsis lyrifera, Corbula gibba, Acanthocardia echinata, Turritella communis, Amphiura filiformis, Thracia convexa, Goneplax rhomboides, Corystes cassivelaunus, Nephtys incisa.
De invloed van het bodemleven op plantengroei en natuurherstel
Brinkman, E.P. ; Putten, W.H. van der - \ 2013
De Levende Natuur 114 (2013)5. - ISSN 0024-1520 - p. 194 - 197.
natuurbeheer - ecologisch herstel - bodemfauna - bodem-plant relaties - nature management - ecological restoration - soil fauna - soil plant relationships
In de jaren zeventig van de vorige eeuw werd aangenomen dat natuurbeheer vooral de abiotische omgeving betrof. Vervolgens is de rol van begrazing uitgebreid onderzocht. Pas daarna ontstond belangstelling voor de invloed van het bodemleven op de groei van planten en de samenstelling van plantengemeenschappen. Het meest recent is het onderzoek naar de wijze waarop het bodemleven kan bijdragen aan natuurherstel (Harris, 2009). Hier presenteren we een overzicht van de bodembewoners, hun functies en effecten op plantengroei en natuurherstel. Naast inzichtvergroting beogen we suggesties te geven voor het toepassen van deze recent ontwikkelde kennis.
Natuurcompensatie op hoop van zegen (interview met Ingrid Tulp)
Wilt, H. de; Tulp, I.Y.M. - \ 2013
Visionair : het vakblad van sportvisserij Nederland 8 (2013)29. - ISSN 1569-7533 - p. 19 - 23.
havens - ontwerp - grondverzet - natuurcompensatie - bodemfauna - bodembescherming - monitoring - noordzee - harbours - design - earth moving - nature compensation - soil fauna - soil conservation - north sea
Met het zand van de tweede Maasvlakte kun je de Amsterdam Arena ruim 223 keer vullen. Het illustreert wat er voor de Zuid-Hollandse kust in zee is veranderd. Om het verlies aan zeebodem te compenseren, is een deel van de Voordelta aangewezen als bodembeschermingsgebied. IMARES onderzoekt of dit werkt voor de bodemfauna.
Disturbance and recovery of litter fauna: a contribution to environmental conservation
Comor, V.N.R. - \ 2013
Wageningen University. Promotor(en): Herbert Prins; Steven Bie, co-promotor(en): Frank van Langevelde. - S.l. : s.n. - ISBN 9789461737496 - 114
bodemfauna - bodemverstoring - ecologische verstoring - gemeenschappen - ecologisch herstel - ecosystemen - bodemecologie - milieubeheer - natuurbescherming - soil fauna - soil disturbance - ecological disturbance - communities - ecological restoration - ecosystems - soil ecology - environmental management - nature conservation

Disturbances play a great role in ecosystem functioning and, with the increasing anthropogenic activities, they have more and more influence on ecosystems. They have been studied for several decades but recovery, the ecological phenomenon following a disturbance, has seldom been the focus of research. In this thesis, I studied the impact of disturbances on the structure of soil and litter fauna communities and their ensuing recovery in varying environmental conditions, combined with the effect of productivity, life-history traits and community structure. I combined all the results to draw some conclusions on the main factors involved in recovery, how to improve recovery of ecosystems and how to make better predictions on recovery.

In the second chapter of this thesis, I studied how the structure of soil and litter fauna communities from two climatically contrasting biomes was affected by a similar disturbance and how these communities recovered. I sampled litter macrofauna in a temperate and a boreal forest and, to be able to determine whether the communities had recovered, I created a “recovery index” that took into account the pre- and post-disturbance conditions of the disturbed and the control communities, taking into account natural variations. I hypothesised that the temperate communities would recover more rapidly due to the warmer temperatures and to higher species richness and abundance. Recovery was as fast in both biomes, which also had similar species richness. Contrary to my assumption, higher pre-disturbance species abundance did not favour the resistance of communities to the disturbance; on the contrary, high-abundance communities suffered a proportionally greater loss than other communities. Analyses based on life-history traits revealed that dispersal capabilities were the most relevant traits for species facing a disturbance and also for re-establishing. An unexpected factor that influenced the outcome of the disturbance was the litter layer, which, thick in the temperate forest and almost inexistent in the boreal one, protected the fauna of this former biome.

The aim of my third chapter was to consider the main two theories of species assembly, the niche and neutral theory, in the context of a recovery. I considered these two theories not as mutually exclusive but as if they were at opposite ends of a stochasticity gradient. The neutral theory predicts recovered communities in a similar environment to be dissimilar from one another and the niche theory predicts the opposite, because, in this case, species assembly is driven by deterministic factors inherent to communities and to the environment. I used the same experiments as in the previous chapters and hypothesised that the more constraining environmental conditions of the boreal forest would lead to a species assembly rather driven by deterministic factors, with recovered communities more similar to each other than the temperate ones. These latter ones, from a less constraining environment, would be more dissimilar to each other. I found that the structure of each community before and one year after the disturbance was indeed more similar in the boreal forest. This would mean that, in low-productivity environments, the response of communities being less variable, it could be more easily predictable.

In Chapter 4, I studied the structure of communities from a different perspective, using the density – body mass (DBM) relationship to detect changes in the structure of communities after a disturbance. I hypothesised that the slope of the relationship would be less steep if smaller organisms were mainly impacted or that it would be steeper if larger organisms were mainly impacted. By collecting the soil and litter fauna before, just after and again one and two months after a disturbance, I could establish that the DBM relationship reflected the changes of the structure of communities responding to modifications of the environment. In disturbed conditions, the slope of the DBM relationship of a community was less steep, because mainly the small organisms were impacted by the disturbance. I also showed that, at the very early stage of the recovery, the slope was even less steep, because of the large body mass of the first colonisers. This study confirmed the necessity to sample a broad spectrum of body masses and it was the first time that the DBM relationship was shown to be able to reflect changes of the structure of communities. I concluded by suggesting that it could be used for environmental biomonitoring.

After the satisfying results of Chapter 4, I decided to test the ability of the DBM relationship to reflect different structures of communities living in environments varying by their productivity and subjected or not to a disturbance. I hypothesised that communities from low-productivity areas would have a less steep slope than high-productivity area communities and that disturbed communities would also have a less steep slope. To test this, soil and litter fauna were collected from a salt marsh at four elevation levels (hence subjected to varying sea inundation frequencies, from daily to annually), half of which were subjected to cattle grazing (i.e., the disturbance). I assumed that the least inundated sites were more productive and used the quantity of plant litter to confirm this. The only significant result was between the daily and annually inundated ungrazed areas, confirming that communities from high-productivity areas have a steeper DBM relationship slope. High productivity does not seem to equally affect all the trophic levels, certainly due to inefficient transfers of energy from one level to the other.

In the synthesis, I suggested that recovery should first be properly defined to establish when a community has reached that stage and I advise to use pre- and post-disturbance states of control communities for that purpose. Besides, several environmental factors have to be taken into account instead of only focusing on one species or one ecosystem service, as I have showed that the species richness and abundance of communities, and the productivity and heterogeneity of the environment can influence the resistance and recovery of ecosystems. I also propose, in a first time, to study species assembly in constraining environments, where stochastic factors are limited, in order to obtain a better mechanistic understanding of the processes involved. As there is yet not such understanding, I suggest that managers in charge of environmental conservation rather use a phenomenological approach to quickly estimate outcomes of recovery.

Onderzoek vergelijkend vissen mislukt: onderzoeksvakken toch bevist door garnalenkotters (interview met Ingrid Tulp)
Tulp, I.Y.M. - \ 2013
Visserijnieuws 33 (2013)34. - ISSN 1380-5061 - p. 5 - 5.
garnalen - schaal- en schelpdierenvisserij - bodemfauna - natura 2000 - shrimps - shellfish fisheries - soil fauna
Slechts een van de vijftien vakken voor noodzakelijk onderzoek naar effecten van garnalenvisserij op de bodemfauna blijkt volgens plan onbevist te zijn gebleven. In zes vakken is zeker gevist, en in acht vakken vermoedelijk ook. Onderzoekster Ingrid Tulp van IMARES kan maar een conclusie trekken: "De opzet van het onderzoek met vergelijkend vissen is dusdaning verstoord dat het zinloos is de resultaten nu verder te analyseren. Erg vervelend voor alle partijen."
Bemonstering van de macrofauna op de Zeeuwse Banken in 2011. Data rapport
Wijsman, J.W.M. ; Goudswaard, P.C. ; Escaravage, V. ; Wijnhoven, S. - \ 2013
Yerseke : IMARES (Rapport / IMARES C032/12) - 64
bodemfauna - macrofauna - kustgebieden - schaaldieren - inventarisaties - zeeland - soil fauna - coastal areas - shellfish - inventories
Op de Zeeuwse Banken worden de relatief hogere concentraties aan schelpdieren, gastropoden en bivalven, aangetroffen in de diepere troggen (b.v. Middeldiep) tussen de banken. Deze zijn daarmee niet interessant voor schelpdier etende zeevogels, in het bijzonder zee-eenden die een voorkeur hebben voor ondieper water. De hoogste dichtheid aan schelpdieren (Abra alba) is aangetroffen op de locaties 63 en 35 in het Middeldiep (respectievelijk 122 en 125 individuen m-2). De hoogste dichtheid aan Ensis is aangetroffen aan de noordrand van de Rabsbank (23 individuen per m2). Op alle andere bemonsterde locaties was de dichtheid aan schelpdieren minder dan 6 individuen per m2. Op de toppen van de banken zijn de dichtheden van schelpdieren zeer laag. Gezien de lage dichtheden van schelpdieren en/of de grote dieptes van het gebied is het onwaarschijnlijk dat het gebied van betekenis is als foerageergebied voor schelpdier etende vogels.
Monitoringsplan T0 VHR gebieden Noordzee
Troost, K. ; Asch, M. van; Craeymeersch, J.A.M. ; Duineveld, G. ; Escaravage, V. ; Goudswaard, P.C. ; Lavaleye, M. ; Wijnhoven, S. - \ 2013
Yerseke : IMARES (Rapport / IMARES Wageningen UR C049/13) - 106
bodemfauna - natura 2000 - mariene gebieden - noordzee - onderzoeksprojecten - monitoring - voordelta - soil fauna - marine areas - north sea - research projects
IMARES heeft een monitoringsplan opgesteld voor de begintoestand bepaling (T0) van bodemdieren kenmerkend voor de habitattypen H1110 (subtypen A-C) en H1170 binnen de Natura 2000 gebieden Noordzeekustzone, Voordelta, Vlakte van de Raan, Doggersbank en Klaverbank op het Nederlandse deel van de Noordzee. Statistisch is berekend hoeveel stations er in de verschillende gebieden nodig zijn om met 95% zekerheid te kunnen concluderen of ‘typische’ soorten aan- of afwezig zijn.
Het mosselbestand op de PRODUS - vakken en de effecten van de visserij daarop : Effecten van mosselzaadvisserij op sublitorale natuurwaarden in de westelijke Waddenzee
Stralen, M.R. van; Craeymeersch, J.A.M. ; Drent, J. ; Glorius, S.T. ; Jansen, J.M. ; Smaal, A.C. - \ 2013
Scharendijke : Marinx (Marinx-rapport 2013.54 ÔÇô PR6 ) - 64
mossels - mosselteelt - zaden - zaadbanken - natuurbescherming - visserij - schaal- en schelpdierenvisserij - bodemfauna - waddenzee - mussels - mussel culture - seeds - seed banks - nature conservation - fisheries - shellfish fisheries - soil fauna - wadden sea
The Dutch mussel farming industry is based on the use of young mussels fished from naturally occurring mussel beds as raw material. The Wadden Sea is a designated protected area, and therefore the uptake of this mussel spat needs a permit under the Nature Conservation Act. In order to assess whether the natural values of the area will be affected by the fishery, insight is needed into the effects of mussel fishery on the nature in the Wadden Sea, and more particularly for the conservation objectives set out in the framework of Natura 2000 for the Wadden Sea. Therefore the Ministry of Economic Affairs and the Producer Organisation of Dutch mussel survey initiated the research project ‘PRODUS’ in 2006. Part of PRODUS is a comparative study at 40 sites with paired, adjacent research plots of 4 ha each, one of which was open to fishing the other completely closed to fishing. The sites were positioned in newly developed mussel spat beds. These study sites could not all be established at the same time because there needed to be enough new spat in each area, which depends on natural spat fall, and this varies significantly from year to year. In 2006 the sampling started in 10 sites, then the number of sites increased each year from 2010 to eventually include 40 sites. Mussels are generally fished twice a year; in the autumn on the newly formed spat beds, particularly in beds that are relatively unstable and therefore have a greater chance of disappearing in winter; and a second time following the spring, in the remaining beds in the more stable areas. In the study, the effects of the autumn and the spring fishery were analyzed separately. Parallel to the research in open and closed plots was a Wadden Sea wide survey conducted in 2008 in which the benthic composition in the sublittoral areas of Wadden Sea was determined. In the period 2008 - 2010 a comparison was also made of the benthic composition and environmental characteristics of wild mussel beds and cultured mussel plots. Furthermore, in 2009 and 2010 some of the larger mussel beds were permanently closed to fishing, and a study was conducted to investigate what the consequences for these mussel beds were. The present report deals with the development of the mussel stock in each of the sites, in the mussel beds that were closed in 2009 and 2010 and their backgrounds in relation to fishing.
Soil biota and nitrogen cycling in production grasslands with different fertilisation histories
Rashid, M.I. - \ 2013
Wageningen University. Promotor(en): Lijbert Brussaard, co-promotor(en): Egbert Lantinga; Ron de Goede. - S.l. : s.n. - ISBN 9789461735485 - 192
stikstofkringloop - bodemfauna - mineralisatie - rundveemest - decompositie - bodeminvertebraten - bodem ph - aardwormen - graslanden - bodembiologie - nitrogen cycle - soil fauna - mineralization - cattle manure - decomposition - soil invertebrates - soil ph - earthworms - grasslands - soil biology
Ondergronds onterecht onbemind (interview met Van de Voorde)
Maanen, G. van; Voorde, T.F.J. van de - \ 2012
Bionieuws 22 (2012)9. - ISSN 0924-7734 - p. 8 - 9.
ondergrond - bodemfauna - ecosystemen - begrazing - subsoil - soil fauna - ecosystems - grazing
De schijnwerpers staan vaak op bovengronds leven, terwijl juist bodemleven het ecosysteem aanstuurt. NIOO ecoloog Wim van der Putten ziet echter een ondergrondse inhaalslag. Als we echt iets van begrazingseffect of exotenintroductie willen begrijpen, kunnen we de bodem niet links laten liggen
Onderzoek effecten garnalenvisserij in natura 2000 - gebieden van start: medewerking garnalensector onmisbaar
Tulp, I.Y.M. - \ 2012
Visserijnieuws 32 (2012)26. - ISSN 1380-5061 - p. 7 - 7.
garnalen - schaal- en schelpdierenvisserij - visserij-ecologie - visserijbiologie - natura 2000 - bodemfauna - bijvangst - natuurbeheer - waddenzee - noordzee - boomkorvisserij - shrimps - shellfish fisheries - fisheries ecology - fishery biology - soil fauna - bycatch - nature management - wadden sea - north sea - beam trawling
In 2009 hebben vertegenwoordigers van EL&I, de garnalen aanvoersector (Vissersbond en een aantal PO’s), de Waddenvereniging en stichting De Noordzee afspraken gemaakt voor een gezamenlijk traject naar verduurzaming van de garnalenvisserij. Onderdeel daarvan is het uitvoeren van onderzoek dat kan dienen als basis van het vergunningentraject op basis van de Natuurbeschermingswet. Na een lange voorgeschiedenis is het dan nu eindelijk zover. IMARES heeft opdracht gekregen van het ministerie van EL&I en het Productschap Vis (PVis) dit onderzoek vanaf 2012 uit te gaan voeren. Senior-onderzoeker Ingrid Tulp van IMARES geeft uitleg over het onderzoek.
Ontwikkelingen van vis en visserij in de Nederlandse Waddenzee
Tulp, I.Y.M. ; Walker, P. ; Bolle, L.J. - \ 2012
De Levende Natuur 113 (2012)3. - ISSN 0024-1520 - p. 89 - 95.
visbestand - visserij - demersale visserij - pleuronectiformes - visserijbeleid - garnalen - bodemfauna - waddenzee - fishery resources - fisheries - demersal fisheries - pleuronectiformes - fishery policy - shrimps - soil fauna - wadden sea
Voor veel vissoorten is de Waddenzee een belangrijk opgroeigebied. Voor veel andere soorten vormt de ondiepe, relatief voedselrijke Waddenzee een belangrijk leefgebied. Ze trekken er door heen, brengen er een deel van het jaar of hun hele leven door. Maar hoe is het eigenlijk gesteld met de vis in de Waddenzee? Een gebied dat tevens intensief gebruikt wordt door de visserij.
Bemonstering van de macrofauna op de Zeeuwse Banken in 2010
Goudswaard, P.C. ; Wijsman, J.W.M. ; Escaravage, V. - \ 2012
Yerseke : IMARES (Rapport / IMARES Wageningen UR nr. C046/11) - 74
macrofauna - bodemfauna - zand - monitoring - benthos - mariene ecologie - milieueffect - zeeland - soil fauna - sand - marine ecology - environmental impact
Op de Zeeuwse Banken worden schelpdieren, gastropoden en bivalven, in lage dichtheden aangetroffen in de diepere dalen tussen de banken en zijn daarmee op de grens van of buiten bereik van schelpdier etende zeevogels, in het bijzonder zee-eenden. Op de toppen van de banken zijn de dichtheden van schelpdieren zeer laag waarmee het gebied als foerageergebied niet van betekenis is. Gezien de bestaande natuurlijke dynamiek van de Zeeuwse Banken is de verwachting dat het gebied ook niet van belang is voor schelpdierbanken. De grote overeenkomst in resultaten tussen 2009 en 2010 bevestigen de conclusies in de rapportage van 2009.
Consequences of intra-specific metabolic diversity in plants for soil organisms : a baseline approach for evaluating ecological effects of genetic modifications
Kabouw, P. - \ 2012
Wageningen University. Promotor(en): Wim van der Putten; N.M. van Dam, co-promotor(en): A. Biere. - S.l. : s.n. - ISBN 9789461731197 - 136
brassica oleracea var. capitata - glucosinolaten - exudaten - genetische variatie - genetische modificatie - bodemflora - bodemfauna - niet-doelorganismen - rizosfeer - transgene planten - brassica oleracea var. capitata - glucosinolates - exudates - genetic variation - genetic engineering - soil flora - soil fauna - nontarget organisms - rhizosphere - transgenic plants

Plant intra-specific variation, i.e. variation within a plant species, is known to affect organisms that are directly associated to plants. These effects may be due to for example differences in nutritional quality or defensive metabolites. Plant intra-specific variation can also affect higher trophic level and organisms not directly associated to the plants, i.e. non-target organisms. These effects occur via differences in the quality of herbivores serving as host or prey, due to differences in the rates of attractiveness for higher trophic level organisms, differences in decomposition rates of litter, or differences in root exudates. Intra-specific variation occurs naturally in wild plant populations and humans have used this to select plants for agricultural use. Breeding and artificial selection for plant traits that were desirable for agricultural practices resulted in novel varieties, adding to intra-specific variation in these species.
In addition to natural variation and variation between cultivars, plant genetic modification can result in crop varieties with novel traits such as increased productivity or insect resistance. These traits may also affect non-target organisms. The question is whether these effects fall within or outside the range of non-target effects observed for conventionally bred varieties. To answer this question, one first needs to determine the range of non-target effects caused by conventional varieties, a so-called ‘baseline’.In this thesis, I examined the baseline effects that conventional white cabbage varieties have on soil organisms, the mechanisms behind these effects, and the consequences for interactions between below-and aboveground organisms. The range of effects observed in the conventionally bred varieties can then serve as a baseline for evaluating the effects of genetic modifications.
I started by examining intra-specific variation in glucosinolate concentrations and profiles in white cabbage cultivars. Glucosinolates, a group of circa 120 secondary plant compounds predominantly present in the Brassicaceae, have been shown to affect not only aboveground organisms but also belowground organisms. Glucosinolate profiles in both roots and shoots of white cabbage cultivars showed significant intra-specific variation. The root glucosinolate profiles were more diverse than in the shoots. The variation in root glucosinolate profiles between four of the cultivars was used to evaluate the effects of glucosinolates on a range of soil organisms from different trophic levels, which differ in their degree of association with plant roots. In the field I recorded that plant-parasitic nematodes were affected by the differences in the root glucosinolate profiles, whereas non-target organisms were not. The latter observation might be explained by the reduced intra-specific variation in the glucosinolate profiles of the root exudates compared to those of the roots. Even though total glucosinolate concentrations in roots and root exudates correlated positively, the number of individual glucosinolates that were recorded in the root exudates did not match those found in the roots. My experiments show that this may be due to different degradation rates of the individual glucosinolates in the soil.
By adding different soil communities to sterilized soils I examined whether belowground organisms can affect aboveground organisms via their shared host plant. For this, I used two cabbage cultivars that were highly divergent both in their effects on soil organisms and glucosinolate profiles. Microorganisms added to the soils promoted aphid population growth. The addition of nematodes tended to decrease aphid population growth. However, the effect of the soil organisms on aboveground organisms was similar for both cultivars, indicating that the outcome of below-aboveground interactions was not affected by intra-specific differences.
Genetic modification of plants could also indirectly affect plant growth, for example if the modification would affect the soil communities associated with the plants, which could subsequently affect aerial plant parts and aboveground processes. I explored this possibility by reviewing the recent literature on genetic modified plants, focusing on two case studies; rice plants modified to tolerate drought and salt stress and plants transformed to enhance their capacity to accumulate pollutants. Indeed, feedback loops between plants and the rhizosphere can result in both positive and negative feedback effects of the modified gene on aboveground plant properties. This may have unexpected consequences for the net effect of the genetic modification and eventually annihilate the positive effect of the modification on desired plant properties such as yield.
In this thesis I also showed that when evaluating genetically modified plants in greenhouse studies, effects on soil organisms are limited when compared to the field. I propose that this is due to the fact that greenhouse studies use relatively simple soils that lack the complex plant-soil interactions that can be present in the field. This is an indication that greenhouse studies have a limited predictive value for field effects on soil organisms. Greenhouse studies are nevertheless useful for selecting a suitable and manageable set of varieties that are representative for the range of variation present in the full set of available cultivars. The selection of this sub-set can be made using the appropriate statistical tools, such as multivariate statistics. The selected sub-set can then be used as a baseline for more extensive studies assessing effects on (non-target) organisms in the field. I found that for root glucosinolate profiles this was a useful approach. Whether this holds true for other traits is yet to be assessed.
Before one can evaluate whether effects of genetically modified plants fall within or outside the effects of conventional plants, a good knowledge of the range of effects that can be observed for conventional varieties is required. In this thesis, I have provided the basis for this knowledge for white cabbage, especially for belowground interactions and to some extent on belowground-aboveground interactions. Conventional varieties already differ in their effects on soil organisms and these effects can potentially result in altered below-aboveground interactions, as was simulated by the addition of specific organism groups to the soil. This range of effects can serve as a baseline to determine whether effects of genetically modified white cabbage plants fall inside or outside the range of effects that can be observed for these conventional varieties.

Modeling the future of the North Sea: an evaluation of quantitative tools available to explore policy, space use and planning
Kooten, T. van; Glorius, S.T. - \ 2011
Wageningen : Statutory Research Tasks Unit for Nature & the Environment (WOt-werkdocument 277) - 36
bodemfauna - aquatische ecologie - regionale planning - mariene gebieden - noordzee - kaderrichtlijn water - soil fauna - aquatic ecology - regional planning - marine areas - north sea - water framework directive
The goal of this study is to inventorise and categorise the modeling expertise at IMARES in order to gain insight into the possibilities to use this expertise for studies of policy space use and planning options on the Dutch continental shelf, as well as to identify useful additions to this expertise. An inventory of expertise has been compiled to answer these questions. This has been analysed in a workshop with the relevant experts of IMARES and the commissioner. This document is a report of that workshop. The main conclusion is that the models available within IMARES do not cover the entire spectrum of necessary tools. In particular, for effects of activities which disturb the seafloor on the bottom fauna and the translation of those effects to the fish community, no tools are available. This is a reflection of the situation in Europe in general: this type of models is not available anywhere else. Currently, IMARES is working to develop such tools. Furthermore, there is a great need for a wellposed food web model for higher trophic levels. To provide such a tool, IMARES is currently working to develop the OSMOSE modeling framework for the North Sea.
Bodembreed interreg : deel 1: Duurzaam bodembeheer & Functionele Agrobiodiversiteit in de bodem : deel 2: Bodemleven
Zanen, M. ; Belder, P. ; Cuijpers, W.J.M. ; Bos, M. - \ 2011
[S.l.] : S.n. - 83
bodemkwaliteit - bodembiologie - bodembiodiversiteit - functionele biodiversiteit - agrobiodiversiteit - bodembeheer - bodemfauna - bodemflora - akkerbouw - bodemvruchtbaarheid - bodemecologie - soil quality - soil biology - soil biodiversity - functional biodiversity - agro-biodiversity - soil management - soil fauna - soil flora - arable farming - soil fertility - soil ecology
Deze literatuurstudie is het resultaat van de eerste fase van het project 'Functionele agrobiodiversiteit in de bodem' in het kader van Bodembreed. In deze studie wordt een overzicht gegeven van wat we verstaan onder bodemkwaliteit en de rol van bodemleven daarin. Aan de hand van bedreigingen voor bodemkwaliteit wordt gekeken naar de rol die de landbouwpraktijk speelt in het tegengaan van deze bedreigingen en wederom de rol van bodemleven daarin.
Long-term effects of conservation soil management in Saria, Burkina Faso, West Africa
Zacharie, Z. - \ 2011
Wageningen University. Promotor(en): Leo Stroosnijder, co-promotor(en): A. Mando; B. Ouattara. - [S.l.] : S.n. - ISBN 9789085858362 - 142
bodembeheer - grondbewerking gericht op bodemconservering - bodemfauna - bodemeigenschappen - sorghum - rotaties - veldwaterbalans - afrika ten zuiden van de sahara - soil management - conservation tillage - soil fauna - soil properties - sorghum - rotations - field water balance - africa south of sahara

The negative degradation spiral that currently leads to deteriorating soil properties in African drylands is a serious problem that limits food production and threatensthe livelihoods of the people. Nutrient depletion and water and wind erosion are the main factors in soil degradation in Africa. This thesis describes field research conducted from 2006 through 2008 to assess how changes in physical and hydrological soil properties, induced by differences in land management and macro-faunal biodiversity determine water and nitrogen use efficiencies in Burkina Faso. The methodology involved systematic soil sampling of selected treatments (including a fallow control) coupled with macro-fauna identification. Measurements were used to generate information on the effect of the long-term land management practices on soil properties and the different terms of the field water balance. Crop sampling (leaves, stem and grains) allowed determination of plant nutrient uptake and calculation of water and nitrogen use efficiency. Differences in soil properties between treatments were smaller than expected after so many years of applying the same soil management practice. Results indicate that long-term permanent cultivation result in a decrease in the quality of most soil properties when compared with the fallow. We also found that there are clear benefits from inclusion of cowpea in a rotation system due to its N fixation and deeper root system. Regarding soil fauna, long-term application of the same soil management practices resulted in specialization of the food type for the macro-fauna leading to less fauna diversity. Also, more diverse and abundant macro-fauna was discovered under superficially tilled plots compared to tractor plowed plots. The contribution of the soil fauna to aggregate building depends on the amount and type of organic material available to the fauna as well as the soil management regime. In spite of the amount of applied organic amendments used in our trials, the C-stock in the soil has decreased at a rate of 0.25 % per year, perhaps limiting macro-fauna activity. The 3-year average of the green water use efficiency (ratio T/P) was only 14% and the crop yield was also low due to less than optimal crop management. Results further suggest that systematic, rather than strategically timed, N applications (organic and/or mineral) are likely to lead to N losses. Synchronizing N fertilizer application with crop-N demand and accounting for residual Nitrogen will lead to higher N fertilizer use efficiency. Soil management practices, crop selection and fertilizer regime can have positive or negative impacts on water and nutrient use efficiency. Practices with positive impact should be encouraged in order to increase crop productivity and improve food security in Burkina Faso.

Climate change induced range-expanding plants : aboveground and belowground interactions
Morriën, W.E. - \ 2011
Wageningen University. Promotor(en): Wim van der Putten. - [S.l.] : S.n. - ISBN 9789085859376 - 144
planten - geïntroduceerde soorten - klimaatverandering - bodemfauna - vrijlevende nematoden - bodembacteriën - rizosfeer - plaagresistentie - ziekteresistentie - herbivoren - interacties - plants - introduced species - climatic change - soil fauna - free living nematodes - soil bacteria - rhizosphere - pest resistance - disease resistance - herbivores - interactions

Burning of fossil fuels has raised the level of atmospheric carbon dioxide, which contributes to global climate warming. As a result the mean earth surface temperature has increased faster in the past decades than in the previous thousands of years before. This rapid climate warming together with habitat fragmentation and other land use changes puts a major pressure on many plants and animals. They should either adapt to the warmer climate conditions or disperse in order to keep up with their optimal climatic conditions. Range expansion brings new interactions within the ecosystem in the new range. This can lead to potential benefits, for example range shifting species that do not encounter natural enemies in the new range might become invasive. Although invasive species are a well-studied phenomenon, there is relatively little known about the general mechanisms of biological invasions under climate change. In this thesis I focus on plant species that expand range due to current climate warming. I examined how these range-expanding plants interact with aboveground herbivorous insects and - mostly - how they establish belowground interactions with components of the soil food web. I examined how these interactions in the new range may play a role in the successful establishment of climate change induced range-expanding plants in plant communities of the new range. The focus of my study was on riverine (riparian) areas along the great rivers in the Netherlands, which are well connected with southern Europe by the Rhine and Rhine-Danube canal.

In the first experiment we examined exotic plant exposure to aboveground and belowground enemies. We used plants that originated from Eurasia (intra-continental range expanders) and plants that originated from other continents (inter-continental range expanders). We compared these exotic plants with phylogenetically related natives. We grew the plants with and without non-coevolved polyphagous (generalist) herbivores, a locust Schistocerca gregaria and an aphid Myzus persicae. We also exposed all plants to a general soil community from the invaded range and compared their plant-soil feedback responses. Then I tested how individual plants responded to aboveground and belowground plant enemies and I compared this to their combined effects. I also tested whether the strength of aboveground control by generalist shoot-feeding insects was indicative of the strength of belowground control by plant-soil feedback.

In the next study I examined how the soil nematode community from the new range responds to exotic plant species compared to related native plants species. As a follow up, I determined the rhizosphere community composition of bacteria, fungi, arbuscular mycorrhizal fungi (AMF) and fusaria. All groups of microbes were analyzed qualitatively and the non-mycorrhizal fungal biomass and fusaria were also analyzed quantitatively. I tested the hypothesis that range-expanding plant species have a different rhizosphere microbial community composition than natives.

Finally, I compared the early establishment of range-expanding exotics and phylogenetically related plant species that are native in the invaded habitats. In a greenhouse I grew five range-expanding plant species and five related natives in sterilized and non-sterile inoculated soils from the new range, both alone and with a background community of plant species present in the invaded habitat. In the field, I grew the same plants species in artificially created sparse and dense plant communities. I tested whether range-expanding exotic plant species establish better under competition with native vegetation than phylogenetically related natives, because exotics may benefit from less negative interactions with the soil community compared to natives.

Wormen ploegen akker in drie jaar
Faber, J.H. - \ 2011
Kennis Online 8 (2011)juli. - p. 9 - 9.
aardwormen - ecosysteemdiensten - bodemfauna - earthworms - ecosystem services - soil fauna
Regenwormen en schimmels in de bodem hun werk laten doen in plaats van ploegen verbetert de grond en helpt tegen ziekten. Alleen heb je pas na vijf tot tien jaar profijt van omschakeling van ploegen naar niet-kerende bodembewerking.
Bodemleven koesteren loont
Brussaard, L. - \ 2011
Syscope Magazine 2011 (2011)29. - p. 8 - 9.
bodembiologie - bodemfauna - bodemstructuur - bodemvruchtbaarheid - ecosysteemdiensten - soil biology - soil fauna - soil structure - soil fertility - ecosystem services
Het bodemleven is cruciaal voor de voedselproductie, reiniging van grond en afvlakking van de gevolgen van klimaatverandering. Maar de meeste mensen kennen het belang van de bodem niet, ook onderzoekers hebben nog veel vragen over de invloed van bodemorganismen. Ze proberen te achterhalen wat de bijdrage is aan een gezonde bodem.
Onderzoeksplan: Tussenrapportage vijf jaar na sluiting Referentiegebied Rottum
Fey-Hofstede, F.E. ; Dankers, N.M.J.A. ; Tulp, I.Y.M. ; Meer, J.W. van der - \ 2011
Texel : IMARES (Rapport / IMARES Wageningen UR C060/11) - 38
natuurontwikkeling - bodemfauna - waterbodems - monitoring - waddenzee - nederlandse waddeneilanden - nature development - soil fauna - water bottoms - monitoring - wadden sea - dutch wadden islands
Het referentiegebied Rottum is een voor menselijke activiteiten gesloten gebied in de Nederlandse Waddenzee. In het kader van internationale afspraken wordt de natuurontwikkeling in het gebied gevolgd. In 2011 staat een tussentijdse rapportage gepland om een uitgebreider beeld te krijgen van de korte termijn ontwikkelingen in het gebied. Hiervoor is een uitgebreide bemonstering van het bodemleven, de vissen, biogene structuren en de bodemstructuur noodzakelijk. In dit rapport wordt een plan ontwikkeld voor deze uitgebreidere bemonstering, waarbij gebruik wordt gemaakt van statistische analyse van de gegevens die tot nu toe verzameld zijn.
Het nut van nuttige aaltjes : Interview met Gerard Korthals
Loman, F. ; Korthals, G.W. - \ 2011
Akker magazine 2011 (2011). - ISSN 1875-9688 - p. 24 - 25.
bodemvruchtbaarheid - nematoda - nuttige organismen - bodemfauna - akkerbouw - soil fertility - beneficial organisms - soil fauna - arable farming
Nuttige aaltjes, ze bestaan wel degelijk. Voor het beschikbaar komen van opneembare voedingsstoffen voor de plant zijn ze van wezenlijk belang. Volgens onderzoekers is de populatie zelfs een belangrijk meetinstrument voor de bodemvruchtbaarheid.
To monitoring Zandmotor Delflandse kust: benthos ondiepe kustzone en natte strand
Wijsman, J.W.M. ; Verduin, E. - \ 2011
Yerseke : IMARES (Rapport / IMARES Wageningen UR C039/11) - 75
kustgebieden - versterking - zandsuppletie - bescherming - nadelige gevolgen - bodemfauna - monitoring - zuid-holland - coastal areas - reinforcement - sand suppletion - protection - adverse effects - soil fauna - monitoring - zuid-holland
Aan de Delflandse kust wordt in 2011 een pilot uitgevoerd met de aanleg van een Zandmotor om de Zuidhollandse kust in de komende jaren van zand te voorzien. De Zandmotor verschilt van de reguliere suppletie doordat er eenmalig een grote hoeveelheid zand wordt aangelegd op één locatie tegenover reguliere suppleties, waarbij meerdere kleinere suppleties worden uitgevoerd op verschillende locaties. Een uitgebreid monitoringsplan is opgezet om de doelen te kunnen evalueren. Het doel van dit rapport is: Het vastleggen van de T nul situatie voor de bodemdieren en sedimentsamenstelling; onderzoeken of het referentiegebied geschikt is en optimalisatie van de monitoring strategie.
Doorontwikkelen biologische grondontsmetting, thema: Doorontwikkelen duurzame gewasbescherming BO-12.03-003.01-001.02
Runia, W.T. ; Molendijk, L.P.G. - \ 2011
biologische grondontsmetting - fermentatie - biologische processen - bodemfauna - effecten - biological soil sterilization - fermentation - biological processes - soil fauna - effects
Informatieposter over het doorontwikkelen van duurzame gewasbescherming
Bodemweerbaarheid: hoe krijgen we er grip op?
Os, G.J. van; Postma, J. - \ 2011
Gewasbescherming 42 (2011)1. - ISSN 0166-6495 - p. 11 - 12.
bodemkwaliteit - gezondheid - bodemfauna - fysische gewasbeschermingsmethoden - microbiële ecologie - gewasbescherming - soil quality - health - soil fauna - physical control - microbial ecology - plant protection
Met de afnemende beschikbaarheid van chemische gewasbeschermingsmiddelen, is de land- en tuinbouw steeds meer aangewezen op de natuurlijke, ziekteonderdrukkende eigenschappen van de bodem. In een ziektewerende grond zal, ondanks de aanwezigheid van een ziekteverwekker, geen of weinig schade optreden in een vatbaar gewas. Het microbiële bodemleven is hierbij een belangerijke factor. Een rijk en divers bodemleven kan goede concurrenten of antagonisten tegen ziekteverwekkers bevatten. De samenstelling van het bodemleven is afhankelijk van de fysische en chemische eigenschappen van de bodem. Toevoeging van organische stof kan de fysische- en chemische variatie in de grond verhogen en daarmee ook de bodembiodiversiteit. Maar, zorgt meer organische stof ook altijd voor een hogere bodemweerbaarheid? Dit is onderzocht in het project TopSoil + (2005-2009)
Monitoring Zandmotor Delflandse kust: vaarrapport bemonstering benthos ondiepe kustzone en natte strand
Wijsman, J.W.M. ; Verduin, E. - \ 2010
Yerseke : IMARES (Rapport / IMARES Wageningen UR C166/10) - 31
kustgebieden - kustbeheer - zandsuppletie - bodemfauna - bodemsamenstelling - bemonsteren - monitoring - benthos - mariene sedimenten - mariene ecologie - coastal areas - coastal management - sand suppletion - soil fauna - soil composition - sampling - monitoring - benthos - marine sediments - marine ecology
In het kader van de T0 beschrijving Pilot Zandmotor zijn er in het najaar van 2010 bemonsteringen uitgevoerd van de bodemfauna en bodemsamenstelling van het strand en de ondiepe kustzone. De locaties zijn uitgezet in een twaalftal raaien loodrecht op de kust. Vier van de raaien zijn gelegen in het gebied waar de zandmotor wordt aangelegd. Vier raaien liggen ten noorden van de zandmotor en staan vermoedelijk onder invloed van het effect van de zandmotor. Ten slotte zijn er vier raaien gelegen in het gebied ten zuiden van de zandmotor. Dit gebied wordt vermoedelijk niet beïnvloed door de zandmotor en kan gezien worden als referentiegebied. De ondiepe kustzone is uitgevoerd van 12 tot en met 14 oktober 2010 met een Van Veen happer. In totaal zijn er 112 van de geplande 120 monsters genomen. De overige 8 locaties lagen te ondiep om te kunnen worden bemonsterd. Aanvullend op de bemonstering met de Van Veen happer is er een bemonstering met de bodemschaaf uitgevoerd van 16 tot en met 18 november 2010. In totaal 114 van de geplande 120 locaties zijn bemonsterd. De overige locaties waren te ondiep om te kunnen worden bemonsterd. De eerste resultaten van de bemonstering met de bodemschaaf worden in dit rapport gepresenteerd.
Kanttekeningen bij ontgronden voor natuur
Kemmers, R.H. ; Delft, S.P.J. van - \ 2010
Vakblad Natuur Bos Landschap 7 (2010)9. - ISSN 1572-7610 - p. 30 - 33.
bodemfauna - natuurontwikkeling - ecologisch herstel - grondverzet - soil fauna - nature development - ecological restoration - earth moving
Bij natuurontwikkeling op voormalige landbouwgronden wordt vaak ontgronding toegepast om de fosfaattoestand in de bodem te verlagen en eutrofiering van doelvegetaties te voorkomen, met name in situaties waar tevens wordt vernat. In januari 2009 zijn tijdens een symposium vanuit verschillende invalshoeken de ervaringen met ontgronding op een rij gezet. Ontgronden werd als "de meest kansrijke en innovatieve beheersmaatregel van de laatste 20 jaar" gepresenteerd. Er is echter een aantal fundamentele en maatschappelijke kanttekeningen te plaatsen bij natuurontwikkeling en ontgronden.
De ecologische effecten van de boomkorvisserij in de Noordzee: een beoordeling van een literatuurstudie uitgevoerd door Bureau Waardenburg
Rijnsdorp, A.D. ; Lindeboom, H.J. - \ 2010
IJmuiden : IMARES (Rapport / IMARES Wageningen UR C069/10) - 11
visserij - vistuig - vismethoden - boomkorvisserij - bodemfauna - aquatische ecosystemen - noordzee - fisheries - fishing gear - fishing methods - beam trawling - soil fauna - aquatic ecosystems - north sea
Dit rapport geeft een evaluatie van een literatuurstudie van Lengkeek & Bouma (2010) naar de ecologische effecten van de boomkorvisserij, die in opdracht van de Stichting Noordzee en Greenpeace Nederland is uitgevoerd. Uit de literatuur kan worden geconcludeerd dat de visserij met bodemsleepnetten de biomassa en biodiversiteit van het bodemecosysteem reduceert en de diversiteit aan bodemhabitats nivelleert. De mate waarin dit optreedt hangt af van de bevissingintensiteit, het gebruikte vistuig, de (visserij)historie, het type benthische habitat en de eigenschappen van de bodemdieren. In hoeverre de voedselproductie van kleine opportunistische bodemdieren in de intensief beviste gebieden is toegenomen is nog onzeker. Een dergelijk effect wordt gesuggereerd door modelstudies, en door de waargenomen toename in de groeisnelheid van platvissoorten die voor hun voeding van deze bodemdieren afhankelijk zijn. Met name door het ontbreken van grote onbeviste referentiegebieden is er een duidelijke kennisleemte betreffende de invloed van verschillende niveaus van bevissing op de soortsamenstelling en productiviteit van het benthische systeem in verschillende habitats.
Natuurkwaliteit en biodiversiteit van de Nederlandse zoute wateren
Wortelboer, F.G. ; Arts, F. ; Bos, O.G. ; Brasseur, S.M.J.M. ; Brinkman, A.G. ; Craeymeersch, J.A.M. ; Deerenberg, C.M. ; Dijkman, E.M. ; Lindeboom, H.J. ; Meesters, H.W.G. ; Mesel, I.G. de; Reijnders, P.J.H. ; Quirijns, F.J. ; Hofstede, R. ter; Breukelen, S. van; Densen, W.L.T. van; Duin, W.E. van; Overzee, H.M.J. van; Witbaard, R. - \ 2010
Den Haag/Bilthoven : Planbureau voor de Leefomgeving (Achtergrondstudies / Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) ) - 240
vissen - vogels - bodemfauna - biodiversiteit - mariene gebieden - natuurwaarde - aquatische ecosystemen - noordzee - inventarisaties - waddenzee - voordelta - fishes - birds - soil fauna - biodiversity - marine areas - natural value - aquatic ecosystems - north sea - inventories - wadden sea - voordelta
Van de biodiversiteit in de Nederlandse zoute wateren is momenteel nog ongeveer 40% aanwezig van de biodiversiteit die zou bestaan in een oorspronkelijke, meer natuurlijke situatie. Deze conclusie is gebaseerd op een grote hoeveelheid gegevens over kenmerkende soorten en eigenschappen van de Nederlandse mariene ecosystemen
De bodem onder het leven
Bloem, J. - \ 2010
Natura 107 (2010)5. - ISSN 0028-0631 - p. 144 - 145.
bodembiologie - biodiversiteit - bodemchemie - kooldioxide - graslanden - natuurgebieden - bodemfauna - stikstof - soil biology - biodiversity - soil chemistry - carbon dioxide - grasslands - natural areas - soil fauna - nitrogen
Voor herstel van de biodiversiteit, de stikstofkringloop en de CO2-huishouding speelt de bodem een cruciale rol. Ook natuurgebieden zoals heischrale graslanden en blauwgraslanden kunnen alleen goed functioneren met een divers bodemleven.
Organisch stof en bodemweerbaarheid
Os, G.J. van; Bent, J. van der - \ 2010
bodemfauna - bodembacteriën - bodemschimmels - organische stof - gewasbescherming - bodemweerbaarheid - soil fauna - soil bacteria - soil fungi - organic matter - plant protection - soil suppressiveness
Bacteriën en schimmels in de grond kunnen ziekten en plagen onderdrukken, zgn. bodemweerbaarheid of ziektewering. Organische stof is voedsel voor dit bodemleven. Vraag van het samengevatte onderzoek was of een hoger organische stof gehalte leidt tot een beter bodemleven en betere bodemweerbaarheid.
Duurzaam telen verhoogt bodemweerbaarheid : GoeddoorGrond
Os, G.J. van; Bent, J. van der - \ 2010
duurzaamheid (sustainability) - bodemfauna - organische stof - compost - pythium - rhizoctonia - pratylenchus - duurzaam bodemgebruik - bodemweerbaarheid - sustainability - soil fauna - organic matter - composts - sustainable land use - soil suppressiveness
Bacteriën en schimmels in de grond kunnen ziekten en plagen onderdrukken, de zogenaamde bodemweerbaarheid. Deze poster gaat over het effect van duurzaam telen op de bodemweerbaarheid.
Een kwalitatieve en kwantitatieve bemonstering van de Zeeuwse Banken in 2009 op de macrofauna gemeenschappen
Goudswaard, P.C. ; Escavarage, V. - \ 2010
Yerske : IMARES (Rapport / IMARES Wageningen UR no. C120/09) - 116
macrofauna - bodemfauna - zeeuwse eilanden - zand - monitoring - benthos - mariene ecologie - milieueffect - macrofauna - soil fauna - zeeuwse eilanden - sand - monitoring - benthos - marine ecology - environmental impact
Het gebied van de Zeeuwse Banken is, vergeleken met overige Nederlandse waterlichamen weinig onderzocht op bodemfauna en staat daarnaast al geruime tijd onder exploitatie door visserij en bodemsediment extractie. Gezien de bijzondere geologische structuren en locatie van deze zandbanken werd een buitengewone fauna verwacht aanwezig te zijn. Voor de zandwinning op zee wordt een vergunning afgegeven op basis van een Milieu Effect Rapportage. Deze MER is gekoppeld aan een Evaluatieprogramma waarin op biologische aspect aandacht gevraagd wordt voor verschillende aspecten van rekolonisatie van het gebied na extractie, de benthosgemeenschappen en de aanwezigheid en ontwikkeling van schelpdierbanken. Het is in dit kader dat er in 2009 een verkenning in het gebied naar de aanwezige bodemdieren heeft plaats gevonden. Deze rapportage doet verslag van die bevindingen.
Meerjarige effectmetingen aan MZI's in de Westelijke Waddenzee en Oosterschelde, Deelproject 2: Depositie van organisch materiaal van MZI-mosselen op de bodem in Waddenzee en Oosterschelde 2009
Kamermans, P. ; Mesel, I.G. de - \ 2010
Yerseke : IMARES (Rapport / IMARES Wageningen UR C081/10) - 24
schaal- en schelpdierenvisserij - mosselteelt - mossels - zaden - zaadbanken - nadelige gevolgen - bodemfauna - bodemstructuur - monsters - shellfish fisheries - mussel culture - mussels - seeds - seed banks - adverse effects - soil fauna - soil structure - samples
In de Nederlandse kustwateren vindt mosselzaadvisserij plaats. Deze wateren herbergen ook belangrijke natuurwaarden en de meeste wateren zijn derhalve aangewezen als natuurgebied in het kader van de Natuurbeschermingswet of de Europese Vogel( en Habitatrichtlijn. Op 21 oktober 2008 sloten het Ministerie van LNV, de mosselsector en natuurbeschermingsorganisaties het convenant ‘Transitie mosselsector en natuurherstel in de Waddenzee’, waarin de partijen overeenkomen dat zij gezamenlijk toewerken naar een mosselsector die onafhankelijk is van de bodemzaadvisserij in 2020. De mosselsector maakt daartoe gebruik van een nieuwe manier van zaadwinning met mosselzaadinvangsystemen (MZI). Het opschalen van het areaal MZI’s in de Westelijke Waddenzee en Oosterschelde, in combinatie met mosselpercelen en toenemend areaal wilde mosselbanken heeft mogelijk ecologische gevolgen. Een van de kennislacunes is wat het effect is op de bodemstructuur en bodemdieren onder en bij MZI’s door uitzinking van mosselfeces.
Weerbaarheid van substraten tegen ziekten en plagen - visie vanuit de biotech en bodemkunde
Wurff, Andre van der - \ 2010
soil fauna - soilless culture - plant protection - physical control - biological control - biological activity in soil - disease prevention - rooting depth - buffers
Bodem en bemesting : regelgeving, knelpunten en kansen voor de biologische glastuinbouw
Anonymous, - \ 2010
organic farming - innovations - supply balance - demand - composts - dressings - soil fauna - emission - standards - fertilizer application - greenhouse horticulture
Bodemindicatoren voor het meten van bodemgezondheid, Thema: Innovaties duurzame gewasbescherming BO-12.03-003.02-017
Bonants, P.J.M. ; Gent-Pelzer, M.P.E. van; Hoof, R.A. van; Mendes, O. ; Vos, O.J. de; Overbeek, L.S. van; Schoen, C.D. - \ 2009
bodemkwaliteit - biologische indicatoren - bodemfauna - meting - duurzaamheid (sustainability) - gezondheid - bodem - soil quality - biological indicators - soil fauna - measurement - sustainability - health - soil
Presentatie getiteld "Bodemindicatoren voor het meten van bodemgezondheid", thema "Innovaties duurzame gewasbescherming".
Workshop Bodemweerbaarheid Café
Os, Gera van - \ 2009
soil fauna - resistance - soil - health - pathogens - soil quality - soil suppressiveness
Kwantitatieve bemonstering van benthos en bodem voorafgaand aan zandsuppleties bij Texel (nulmeting)
Bos, O.G. ; Meesters, H.W.G. ; Wal, J.T. van der; Lewis, W.E. ; Cuperus, J. ; Bakker, A.G. ; Leeuwen, P.W. van - \ 2009
Texel : IMARES (Rapport / IMARES Wageningen UR C134/09) - 45
bodem - benthos - sediment - bodemfauna - inventarisaties - nederlandse waddeneilanden - noord-holland - soil - soil fauna - inventories - dutch wadden islands
Dit rapport beschrijft een kwantitatieve inventarisatie (nulmeting) van de bodemfauna (benthos) en de bodemsamenstelling (sediment) nabij de noordwest punt van Texel, voorafgaand aan suppletiewerken van Rijkswaterstaat in 2009. Dit betreft een vooroeversuppletie van 1.300.000 kubieke meter zand bij de Eierlandse dam bij Texel
BIO-vitaalkas: Het ontwerpen van een stuurbaar bodemziekte- en plaag bodemweerbaar teeltsysteem (35)
Wurff, Andre van der - \ 2009
organic farming - greenhouse horticulture - soil suppressiveness - cropping systems - soil fauna - biodiversity - functional biodiversity - natural enemies - greenhouse vegetables
Hoogwatergeul Veessen-Wapenveld : inschatting van de gevolgen van tijdelijke inundaties op bodemstructuur, bodemleven en grasland
Bakker, G. ; Jagers op Akkerhuis, G.A.J.M. ; Hoving, I.E. - \ 2009
Wageningen : Alterra (Alterra-rapport 1890) - 47
hoogwaterbeheersing - wateropslag - regionale planning - klimaatverandering - waterbeheer - bodemstructuur - bodembiologie - bodemfauna - graslanden - uiterwaarden - veluwe - ijssel - flood control - water storage - regional planning - climatic change - water management - soil structure - soil biology - soil fauna - grasslands - river forelands - river ijssel
In het kader van "Ruimte voor de rivier" is in de gemeente Heerde een hoogwatergeul gepland die in 2015 gereed moet zijn. De geul zal naar verwachting eens in een mensenleven gedurende 3 weken 'meestromen' met de IJssel. Het overgrote gedeelte van de geul is in gebruik als grasland. Op basis van het uitgevoerde literatuuronderzoek verwachten we weinig effecten ten aanzien van sedimentatie, verslemping en bodemverdichting
Beschrijving macrofaunagemeenschap Verdiepte Loswal 2008
Dalfsen, J.A. van - \ 2009
Den Helder : IMARES (Rapport / Wageningen IMARES nr. C018/09) - 35
baggerspeciedepots - havens - bodemecologie - macrofauna - benthos - bodemfauna - bemonsteren - sediment - rijnmondgebied - spoil banks - harbours - soil ecology - soil fauna - sampling
Het Havenbedrijf Rotterdam N.V. en Rijkswaterstaat Zuid-Holland hebben een ontheffing voor het verspreiden van schone en licht verontreinigde baggerspecie uit de Rotterdamse havens en vaargeulen op de Noordzee. Het onderzoek is uitgevoerd om de huidige ecologische situatie in Put 6 van de Verdiepte Loswal te beschrijven en hiermee kennis te ontwikkelen over het verloop van de kolonisatie en herstel van de put na afloop van het storten van slib. Voor de beschrijving van de samenstelling van het macrobenthos is in oktober 2008 op twee locaties binnen Put 6 de samenstelling en biomassa van het bodemleven bemonsterd. Als referentie zijn drie locaties ten zuidoosten van Put 6 bemonsterd. De bodemfaunagemeenschap is beschreven aan de hand van het aantal soorten, de dichtheid en de biomassa. De Shannon-Wiener index H' en Pielou’s index of Evenness J' zijn berekend als parameters voor de diversiteit van de bodemfauna. De structuur van de benthische gemeenschap in en rondom de Verdiepte Loswal is verder beschreven door middel van clusteranalyse en non-metric multidimensional scaling (MDS). Bij de interpretatie van de resultaten is tevens gebruik gemaakt van gegevens die verkregen zijn uit het onderzoek uitgevoerd door Deltares naar de ontwikkeling van het sediment in en rondom de putten van de Verdiepte Loswal.
Vruchtbare bodem bevat veel schimmels
Westerink - Petersen, J. - \ 2008
Kennis Online 2008 (2008)nov. - p. 9 - 9.
bodemdaling - bodemfauna - bodemschimmels - bodemvruchtbaarheid - bodemecologie - overijssel - subsidence - soil fauna - soil fungi - soil fertility - soil ecology
Om een landelijk beeld te krijgen van het bodemleven worden sinds 1997 metingen gedaan aan grondsoorten en bodemgebruik. Onderzoek op één van de meetpunten maakte al het belang van bodemschimmels duidelijk voor de bodemvruchtbaarheid
'Stop met ploegen'
Faber, J.H. - \ 2008
Kennis Online 2008 (2008)nov. - p. 5 - 5.
grondbewerking - grondbewerking gericht op bodemconservering - bodemfauna - bodembiologie - minimale grondbewerking - duurzame landbouw - tillage - conservation tillage - soil fauna - soil biology - minimum tillage - sustainable agriculture
In andere landen doen boeren het al: hun land bewerken zonder ploeg. Goed voor het milieu, voor duurzame landbouw, en zeker goed voor het bodemleven. Het ministerie van LNV zou in Nederland experimenten met niet-kerende grondbewerking moeten stimuleren, vindt bodemonderzoeker Jack Faber
Verduurzaming van de visvangst door besparing op brandstof
Noorduyn, L. - \ 2008
Syscope Magazine 2008 (2008)18. - p. 10 - 11.
visserij - duurzaamheid (sustainability) - bodemfauna - brandstofverbruik - bodembiologie - fisheries - sustainability - soil fauna - fuel consumption - soil biology
Vissers zijn op zoek naar innovaties die de visserij verduurzamen. Nieuwe methoden als de sumwing en het outriggen leiden niet alleen tot brandstof - besparing maar zijn ook minder schadelijk voor het bodemleven.
Plants on the move: plant-soil interactions in poleward shifting plant species
Grunsven, R.H.A. van - \ 2008
Wageningen University. Promotor(en): Frank Berendse; Wim van der Putten, co-promotor(en): Elmar Veenendaal. - [S.l.] : S.n. - ISBN 9789085852513 - 140
planten - plantenecologie - plantensuccessie - invasies - soorten - bodem - interacties - rizosfeer - bodemflora - bodemfauna - klimaatverandering - bodem-plant relaties - plants - plant ecology - plant succession - invasions - species - soil - interactions - rhizosphere - soil flora - soil fauna - climatic change - soil plant relationships
As a result of recent global climate change, areas that have previously been climatically unsuitable for species have now become suitable new habitats. Many plant-species are expanding their range polewards, colonizing these newly available areas. If these species are able to expand their range faster than their natural enemies they can become released from these limiting factors. A similar mechanism has been reported for invasive plant species, introduced into foreign continent, which are often found to be released from natural enemies.
An example of an invasive plant species that is introduced into a foreing contintinent is Carpobrotus edulis. This species was found to be negatively affected by the soil community collected in the native range, while the soil communities from the invaded range did not have an effect on plant performance compared to a sterilized control. I hypothesized that a similar reduction of the negative effects of the soil community can occur when plant species shift their range. This hypothesis was tested in a greenhouse experiment. I compared plant-soil feedbacks of three plant species that have recently expanded their range into The Netherlands, with three related native species. The non-native species experienced a significantly less negative effect of plant-soil feedback than the native plant species.
Concurrently with these range shifts local climate is changing and this might affect plant-soil feedback as well. In order to test this plant-soil feedbacks of six range expanding and six related native species were compared at two temperatures, 20°C and 25°C daytime temperature. While again native species showed a more negative plant-soil feedback than the non-native species, temperature did not affect the strength or direction of plant-soil feedback.
Besides pair wise comparisons between native and non-native species in the invaded range, comparisons between the native and non-native range of a range expanding plant can be used to test for effects of range shifts on plant-soil interactions. Rhizosphere soil was collected from populations of Tragopogon dubius in both the native and the recently colonized range. The soil communities from the native range had a more negative effect on plant performance than the soil communities from the invaded range as compared to sterilized controls. T. pratensis, which is native to the entire studied range, did not show this pattern.
As plant-soil interactions are the net effect of many positive and negative factors the less negative effect of plant-soil feedback can be either a result of more positive or less negative effects of the soil community. One of the mutualistic groups of organisms, the arbuscular mycorrhizal fungi (AMF) are known to be a major factor contributing to ecosystem functioning and to the maintenance of plant biodiversity and the most important soil-borne mutualists for many plants. I therefore focus on this group of soil organisms. I compared the association of T.dubius with AMF in the new part of its range with T. pratensis native to this area. Three measures for plant-fungal affinity were compared between these two plant species; the density of AMF propagules able to colonize the plant, the percentage of root length colonized by arbuscular mycorrhiza, and the composition of the resulting AMF community in the roots. This was done for four replicate soil inocula from different sites in The Netherlands. The two plant species did not differ in any of the tested factors. As there are no differences in the association with the most important mutualist the observed differences in plant-soil interaction are likely an effect of release from negative components in the soil community, e.g. soil pathogens, but further studies are needed to test this.
Alterations in biotic interactions, through climate change and range shifts, such as a release of soil-borne natural enemies, can have significant effects on the performance of plants. Predictions of future ranges and impact of range expanding plant species on invaded ecosystems can therefore not be accurately made without a thorough understanding of its biotic interactions and the way these interactions are changed by the range shifts.

Monitoring kustsuppleties
Wal, J.T. van der; Dalfsen, J.A. van - \ 2008
Den Helder : IMARES (Rapport / Wageningen IMARES C014/08) - 114
kustbeheer - kustgronden - bodemfauna - benthos - vastleggen van zand - inventarisaties - bescherming - sedimentatie - zandsuppletie - coastal management - coastal soils - soil fauna - sand stabilization - inventories - protection - sedimentation - sand suppletion
In dit rapport wordt gerapporteerd over onderzoek naar het bodemleven (benthos) in een viertal gebieden voor de Noord-Hollandse kust. Het doel van de studie is om in vier suppletievakken een inventarisatie uit te voeren van de aanwezige bodemfauna. Hierbij wordt vooral aandacht gegeven aan het voorkomen van concentraties (banken) van de schelpdiersoorten Halfgeknotte strandschelp, Spisula subtruncata en mesheften, Ensis spec. Daarnaast wordt ook specifiek aandacht gegeven aan het voorkomen van kokerwormen, waaronder de Schelpkokerworm, Lanice conchilega, die mogelijk een stabiliserende werking hebben op de bodem en indien voorkomend in hoge dichtheden (banken) tevens een habitatstructurerende rol kunnen spelen voor andere soorten. De inventarisatie dient inzicht te geven in de verspreiding van de bodemfauna in de suppletiegebieden en vooral van de genoemde specifieke aandachtssoorten. Deze beschrijving kan gebruikt worden in de toetsing van de suppletieactiviteit aan de Flora- en Faunawet en de Natuurbeschermingswet.
Biodiversidade do solo em ecossistemas brasileiros
Moreira, F.M.S. ; Siqueira, J.O. ; Brussaard, L. - \ 2008
Lavras : Universidade Federal de Lavras - ISBN 9788587692504 - 768
bodembiologie - bodemfauna - bodemflora - biodiversiteit - ecosystemen - micro-organismen - amazonia - brazilië - bodemecologie - bodembiodiversiteit - soil biology - soil fauna - soil flora - biodiversity - ecosystems - microorganisms - amazonia - brazil - soil ecology - soil biodiversity
Biodiversidade do Solo em Ecossistemas Brasileiros R,00 O solo é considerado o ecossistema mais complexo e dinâmico do planeta, cuja heterogeneidade de habitats, que varia na escala de nanômetros até quilômetros, abriga enorme biodiversidade que desempenha papel essencial para a continuida¬de dos processos da biosfera e para a existência da vida. Apesar do grande volume de informações já acumuladas, que nos permite fazer tais inferências, nosso real co¬nhecimento sobre a dimensão, diversidade e papel da pedobiota ainda é incipien¬te, principalmente em se tratando da região tropical que abriga, reconhecidamente, cerca de 50 % de todas as espécies do planeta. Editar e escrever esta obra em parceria com 45 pesquisadores de diferentes instituições do Brasil e também do exterior, foi uma tarefa instigante e valiosa que nos permitiu conhecer e integrar diversas facetas da biodiversidade do solo, e assim contribuir para diversas ações e pesquisas futuras. Parte desta obra é a tradução para a língua portuguesa do livro: "Soil biodiversity in Amazonian and other ecosystems" publicado em 2006 pela CABI, cujos direitos para publicação em português foram garantidos no contrato com esta editora, pois pretendíamos atingir um público mais amplo e diverso no Brasil, visando a contribuir para a conscientização sobre este assunto tão importante e atual e que diz respeito a todos nós, detentores da maior megadiversidade entre as nações tropicais. Os onze capítulos publicados na versão em inglês foram atualizados e oito novos capítulos foram adicionados, ampliando as informações sobre um maior número de grupos de organismos relevantes. Apesar de a Biologia do Solo ser muito antiga no mundo, ela é bastante recente no Brasil, e esta obra representa a primeira publicação que aborda de forma abrangente a diversidade e função de diversos grupos chave que compõem a biota do solo. Convidamos o leitor a visitar as páginas seguintes, e esperamos que descobrindo e se conscientizando sobre a diversidade e o importante papel destes seres nos ecossistemas, ajude a conservá los.
Termites and mulch work together to rehabilitate soils
Ouédraogo, E. ; Mando, A. ; Brussaard, L. - \ 2008
LEISA : ILEIA newsletter for low-external-input and sustainable agriculture 24 (2008)2. - ISSN 1569-8424 - p. 28 - 28.
bodemvruchtbaarheid - bodemstructuur - bodemfauna - isoptera - mulchen - grondbewerking - burkina faso - soil fertility - soil structure - soil fauna - mulching - tillage
In semi-arid areas such as the Sahelian zone of Africa, many soils have become severely degraded. One extreme form is the bare and crused soil, which is virtually productively "dead". In Burkina Faso, farmers have responded by applying mulch to attract termites that then help to rehabilitate the soil. A research project shows the importance of termites in breaking up hardened soil and increasing water infiltration. The land became productive enough to farm within months.
Soil biodiversity and nitrogen cycling under agricultural (de-)intensification
Postma-Blaauw, M.B. - \ 2008
Wageningen University. Promotor(en): Lijbert Brussaard, co-promotor(en): Ron de Goede; Jaap Bloem; Jack Faber. - [S.l.] : S.n. - ISBN 9789085048909 - 198
bodemfauna - biodiversiteit - aardwormen - nematoda - stikstof - kringlopen - intensivering - mineralisatie - agrarische bedrijfsvoering - nederland - bodembiodiversiteit - agro-ecosystemen - agrobiodiversiteit - soil fauna - biodiversity - earthworms - nematoda - nitrogen - cycling - intensification - mineralization - farm management - netherlands - soil biodiversity - agroecosystems - agro-biodiversity
Bodemorganismen spelen een sleutelrol in de recycling van nutriënten door hun bijdrage aan de afbraak van organisch materiaal (decompositie), het beschikbaar maken van voedingstoffen (mineralisatie) die benut kunnen worden voor plantengroei en bioturbatie van de bodem. In de intensieve landbouw wordt deze rol ten dele overgenomen door het gebruik van kunstmest en grondbewerking. Deze landbouwpraktijken hebben het nadelige gevolg dat onder andere de diversiteit aan bodemorganismen afneemt, en nutrientenverliezen, met name stikstof, naar het milieu toenemen. Daarom hebben wetenschappers zich recentelijk in toenemende mate gericht op het creëren en ondersteunen van vormen van landbouw die op de lange termijn duurzaam zijn. Een efficiëntere benutting van nutrienten in agro-ecosystemen kan wellicht bereikt worden wanneer de bodemgemeenschap een grotere rol in de nutriëntencyclus gaat spelen.
Van schraal naar rijk zand : beoordeling van en maatregelen voor verbetering van zandgrond op melkveebedrijven
Eekeren, N.J.M. van; Bokhorst, J.G. ; Boer, H.C. de; Hanegraaf, M.C. - \ 2008
Driebergen : Louis Bolk Instituut - 21
biologische landbouw - organische stof - graslanden - maïs - zuurgraad - bodem ph - stikstofgehalte - zandgronden - bodemfauna - bodemstructuur - dierhouderij - geiten - rundvee - schapen - bodemkwaliteit - maatregelen - organic farming - organic matter - grasslands - maize - acidity - soil ph - nitrogen content - sandy soils - soil fauna - soil structure - animal husbandry - goats - cattle - sheep - soil quality - measures
De bodemkwaliteit van een perceel is sterk bepalend voor de benutting van meststoffen en uiteindelijk de gras- en maïsproductie. Een schrale of een rijke zandgrond is dus ook bepalend voor de portemonnee. Voor een veehouder is het belangrijk de bodemkwaliteit van zijn percelen op waarde te kunnen beoordelen. Dit om aan de ene kant de bemesting strategisch te kunnen inzetten maar ook met gerichte maatregelen de bodemkwaliteit te kunnen verbeteren. Deze brochure (van NMI, WUR en Louis Bolk Instituut) geeft handvatten in het beoordelen van bodemkwaliteit voor de melkveehouderij en draagt maatregelen aan voor verbetering.
Scratching the Surface
Franeker, J.A. van; Florentino De Souza Silva, A.P. ; Fijn, R.C. ; Wolff, W. - \ 2007
ijs - flora - vegetatie - fauna - bodemfauna - ice - flora - vegetation - fauna - soil fauna
Beknopt overzicht van een onderzoek naar het leven in het water onder het ijs. Er is door middel van een speciale methode onderzoek gedaan naar de flora en fauna onder het ijs
Quiz "Wat zijn Natuurlijke Vijanden?"
Alebeek, Frans van - \ 2007
natural enemies - soil insects - insects - soil fauna
Beinvloeding bodemfauna en organisch koolstof door mosselzaadinvanginstallaties en transport van slib
Meesters, H.W.G. ; Brinkman, A.G. ; Meijboom, A. ; Fey-Hofstede, F.E. ; Jong, M.L. de; Leeuwen, P.W. van; Niemeijer, C.M. ; Verdaat, J.P. ; Lewis, W. - \ 2007
Texel : IMARES (Rapport / Wageningen IMARES C135/07) - 71
mossels - mosselteelt - vangmethoden - schaal- en schelpdierenvisserij - bodemfauna - mariene gebieden - mussels - mussel culture - trapping - shellfish fisheries - soil fauna - marine areas
In dit rapport worden de resultaten beschreven van een onderzoek naar de samenstelling van de bodemfauna op verschillende afstanden van mosselzaadinvanginstallaties (MZI’s). Modelresultaten en bemonsteringsresultaten tonen dat de effecten van MZI’s op de bodem in de directe nabijheid vooral beïnvloed worden door het stromings en golfregime ter plekke en in het algemeen klein zijn. Echter, het onderzoek toont ook aan dat het zeer wel mogelijk is dat onder omstandigheden met lage stroomsnelheden de bodemfauna vlak bij de MZI verandert in een gemeenschap met minder soorten en meer wormen.
The effect of pulse stimulation on biota - Research in relation to ICES advice - progress report with preliminary results
Marlen, B. van; Vis, J.W. van de; Haan, D. de; Burggraaf, D. ; Heul, J.W. van der; Terlouw, A. - \ 2007
IJmuiden : IMARES (Report / Wageningen IMARES C098/07) - 24
pulsatie - elektrische stimulatie - bodemfauna - vistuig - visserij - monitoring - diergezondheid - pulsvisserij - pulsation - electrical stimulation - soil fauna - fishing gear - fisheries - animal health - pulse trawling
In response to questions asked by ICES on the effects of pulse stimulation in commercial beam trawling on components of the marine ecosystem a number of preliminary studies were undertaken in the period between 31 May and 5 October 2007. These activities involved: 1. Measurements on the detailed stimulus applied in the pulse trawling system developed by the company Verburg-Holland Ltd., i.e. the amplitude, pulse width, rise and fall times, repetition rate and field strength along the electrodes. These measurements were done onboard of the commercial fishing vessel MFV “Lub Senior” (UK153), and in tank facilities of the manufacturer of the pulse beam trawl. 2. Simulation of this stimulus in the recirculated aquaculture system available at IMARES 3. Development of a protocol for keeping small-spotted catsharks alive and well, including dietary requirements. 4. The exposure of catsharks to a simulated pulse under laboratory conditions and observation of behaviour, including foraging, and monitoring mortality 5. Investigation of possible spinal damage of cod caught by a commercial vessel using pulse beam trawls by X-ray photography.
Bodemvruchtbaarheid : bemestingsstrategie voor vruchtbare en levende bodem - Biokas Verslag 2005
Cuijpers, W.J.M. ; Burgt, G.J.H.M. van der; Voogt, W. ; Winkel, A. van - \ 2007
Wageningen : Wageningen UR Louis Bolk Instituut (Verslag bodem en bemesting / Biokas 2005) - 80
bodemvruchtbaarheid - bodemchemie - bodemstructuur - bodemfauna - ziekteresistentie - biologische landbouw - glastuinbouw - bemesting - glasgroenten - soil fertility - soil chemistry - soil structure - soil fauna - disease resistance - organic farming - greenhouse horticulture - fertilizer application - greenhouse vegetables
Van 2002 tot eind 2005 is door het Louis Bolk Instituut onderzoek verricht op zeven biologische glasgroente bedrijven. Dit verslag heeft betrekking op met name 2005, maar waar nodig zijn ook eerdere onderzoeksresultaten in dit verslag verwerkt. Aan de orde komen: bemesting, mineralenbalansen en de toepassing van de nieuwe bemestingsrichtlijn. Daarnaast is er aandacht voor de bodemstructuur (toplaag 0-25 cm en onderlaag 25-50cm), voedselwebben, en ziektewerendheid van kasgronden (Fusarium als toets)
Plant and soil community assembly in secondary succession on ex-arable land. Fundamental and applied approaches
Kardol, P. - \ 2007
Wageningen University. Promotor(en): Wim van der Putten, co-promotor(en): T.M. Bezemer. - [S.l.] : S.n. - ISBN 9789085046127 - 203
bouwland - conversie - plantengemeenschappen - bodembiologie - graslanden - plantensuccessie - bodemfauna - nematoda - arable land - conversion - plant communities - soil biology - grasslands - plant succession - soil fauna - nematoda
Het omvormen van landbouwgronden tot half-natuurlijke ecosystemen kan het huidige verlies aan soortenrijke graslanden en heidevelden tegen gaan. Pogingen tot herstel van soortenrijke graslanden en heidevelden door landbouwgronden uit productie te nemen, zijn niet altijd succesvol gebleken. Dergelijke omvorming is een vorm van secundaire successie: de opeenvolging van soorten (planten of andere organismen) met als startpunt een ‘biologische’ nalatenschap na een initiële verstoring. Er is nog steeds veel onbekend omtrent de ontwikkeling van ecosystemen gedurende secundaire successie, met name als het gaat om interacties tussen planten en bodemorganismen. Bodemorganismen kunnen een belangrijke rol spelen in de opbouw en samenstelling van plantengemeenschappen
Ontwormingsmiddelen in de natuur
Lahr, J. ; Kats, R.J.M. van; Crum, S.J.H. - \ 2007
Vakblad Natuur Bos Landschap 4 (2007)2. - ISSN 1572-7610 - p. 22 - 23.
natuurbescherming - begrazing - excreten - rundvee - chemische samenstelling - bodemfauna - ecosystemen - veterinaire producten - nature conservation - grazing - cattle - veterinary products - excreta - chemical composition - soil fauna - ecosystems
Leidt het gebruik van ontwormingsmiddelen bij grote grazers nu wel of niet tot `dode koeienflatsen¿? De deskundigen zijn het er niet over eens. Opvallend is dat de discussie altijd plaatsvond op basis van losse observaties en meningen. Er was in Nederland tot op heden nauwelijks echt onderzoek gedaan naar deze problematiek. Daar is nu verandering in gekomen. Een enquête onder terreinbeheerders door het Wageningse onderzoeksinstituut Alterra toont aan dat de toediening van ontwormingsmiddelen aan grote grazers in natuurgebieden wijdverspreid is. En de eerste metingen in mest van behandelde dieren laten zien dat dit gebruik ook daadwerkelijk leidt tot niveaus van dit soort stoffen die schadelijk zijn voor mestfauna.
Rendement en effecten van verzaaien kokkels in de Westerschelde (REKWES)
Smaal, A.C. ; Kesteloo-Hendrikse, J.J. - \ 2007
Yerseke : IMARES (Rapport / Wageningen IMARES C007/07) - 13
schaal- en schelpdierenvisserij - kokkels - visbestand - visproductie - visgronden - westerschelde - bodemfauna - bemonsteren - shellfish fisheries - clams - fishery resources - fish production - fishing grounds - western scheldt - soil fauna - sampling
In opdracht van het ministerie van LNV en PO Kokkels is een onderzoek uitgevoerd naar rendement en effecten van het verzaaien van kokkels (Cerastoderma edule) in de Westerschelde (Produs deelproject 4a (REKWES)). De monitoring van de schelpdierbestanden is uitgevoerd door Wageningen IMARES te Yerseke (voorheen RIVO-CSO), de samenstelling van de bodem en benthos door het NIOO-CEMO. Het doel van het onderzoek is na te gaan of op deze manier een hogere productie kan worden bereikt dan bij natuurlijke ontwikkeling, en welke effecten dit heeft op het sediment en het bodemleven.
Belang van bodemleven bij de aanleg van natuurgras sportvelden
Postma, J. ; Moonen, B. ; Nijhuis, E.H. ; Pastoor, R. - \ 2006
Wageningen [etc.] : Plant Research International [etc.] (Nota / Plant Research International 388) - 58
bodemfauna - sportveldgronden - sportterreinen - bodemkwaliteit - constructie - soil fauna - sports turf soils - sports grounds - soil quality - construction
De diverse groepen organismen in de bodem reageren op elkaar, maar ook op het gewas en op de fysische en chemische bodemeigenschappen van de bodem. Ten aanzien van bodemleven in sportvelden is echter betrekkelijk weinig kennis aanwezig. Nader onderzocht is de welke bodemorganismen bij de aanleg van sportvelden van belang kunnen zijn ter bevordering van de bodemkwaliteit.
Wormenland en vliegjesland : voedselaanbod voor grutto’s en gruttojongen
Weijden, L. van der; Guldemond, A. ; Dijkstra, J. ; Oosterveld, E. ; Hoofwijk, H. ; Swagemakers, P. - \ 2006
[S.l.] : CLM [etc.] - 11
limosa limosa - onvolwassenheid - foerageren - bodemfauna - graslanden - agrarisch natuurbeheer - limosa limosa - juvenility - foraging - soil fauna - grasslands - agri-environment schemes
Omdat de grutto op termijn kan verdwijnen, is er in Nederland toenemende aandacht voor de grutto. Voor zijn voortbestaan is de grutto aangewezen op boerenland. Die toenemende aandacht maakt dat het verstandig is om als boer betrokken te zijn bij de plannen die er gemaakt worden om de grutto te redden. Nestbescherming en mozaïekbeheer zijn nodig om grutto’s in de nestperiode te helpen overleven. Daarnaast is een zoektocht op gang aan het komen naar hoe gruttojongen ‘vliegvlug’ kunnen worden.
Zorg voor een gezonde bodem
Os, G.J. van - \ 2006
bodembiologie - bodemtextuur - bodemfauna - bodemvruchtbaarheid - bodembiodiversiteit - bodemvruchtbaarheidsbeheer - soil biology - soil texture - soil fauna - soil fertility - soil biodiversity - soil fertility management
Een rijk bodemleven is de basis voor een gezonde teelt, omdat het bodemleven zorgt voor een betere bodemvruchtbaarheid, betere bodemstructuur en zorgt voor onderdrukking van ziekteverwekkers. Er worden tips gegeven hoe voor een rijk bodemleven gezorgd kan worden.
Soil biodiversity in amazonian and other Brazilian ecosystems
Moreira, F.M.S. ; Siqueira, J.O. ; Brussaard, L. - \ 2006
Wallingford UK : CABI Publishing - ISBN 1845930320 - 280
bodembiologie - bodemflora - bodemfauna - rizosfeer - micro-organismen - biodiversiteit - amazonia - brazilië - soil biology - soil flora - soil fauna - rhizosphere - microorganisms - biodiversity - amazonia - brazil
This book reviews soil biodiversity and related ecological processes in one of the key biodiversity hotspots of the world, the Amazon, and nearby regions of Brazil. It covers both the tropical savannah and rainforests. Chapters describe the biology, ecology, taxonomy, geographic distribution and sampling methods for the most important soil functional groups.
Natuurlijke vijanden in akkerranden : bodemfauna (2)
PPO Praktijkonderzoek Plant en Omgeving, - \ 2006
Lelystad : Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V.
akkergronden - natuurlijke vijanden - insecten - bodem - bodemfauna - akkerranden - arable soils - natural enemies - insects - soil - soil fauna - field margins
Poster met informatie over bodemdieren in akkerranden. Behandeld worden: duizendpoten en hooiwagens
Natuurlijke vijanden in akkerranden : bodemfauna (1)
PPO Praktijkonderzoek Plant en Omgeving, - \ 2006
Lelystad : Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V.
akkergronden - bodemfauna - natuurlijke vijanden - bodeminsecten - insecten - akkerranden - arable soils - soil fauna - natural enemies - soil insects - insects - field margins
Akkerranden vormen ’s winters een schuilplaats voor bodemdieren die in de kale akker weinig voedsel en beschutting vinden. Onder deze bodemdieren zitten belangrijke natuurlijke vijanden van insectenplagen. Deze rovers zijn niet gespecialiseerd en jagen op allerlei prooien op de grond en in planten. Zij kunnen enorm opruiming houden onder plagen zoals slakken, bladluizen en rupsen. De meeste rovers zijn ’s nachts actief, waardoor ze niet opvallen
Vaarrapport Maasvlakte 2 (nulmeting zandwinning). Periode van bemonstering: 18 april 2006 - 22 juni 2006
Perdon, K.J. ; Kaag, K. - \ 2006
IJmuiden : IMARES (Rapport / Wageningen IMARES nr. C076/06) - 12
referentienormen - zandafgravingen - monitoring - programma-evaluatie - effecten - slib - bodemfauna - effectvoorspelling - reference standards - sand pits - program evaluation - effects - sludges - soil fauna - impact prediction
De nulmeting bodemdieren en epifauna heeft tot doel het beschrijven van de uitgangssituatie in het voorkomen van bodemdieren ter plaatse en in de omgeving van de toekomstige zandwinlocaties voor de Tweede Maasvlakte (MV2) en in gebieden waarvoor de verwachting is uitgesproken dat deze niet beïnvloed zullen worden (referentielocaties). De studie maakt onderdeel uit van het Monitoring en Evaluatie Programma (MEP) van de zandwinning ten behoeve van het project Maasvlakte 2. De nulmeting is onderdeel van een ‘BACI-analyse’ (Before After Control Impact analysis) waarin de effecten van de zandwinning op aandachtsoorten bodemdieren en de natuurlijkheid van het voedselweb ter plaatse en in de directe omgeving worden onderzocht. Deze analyse dient als basis voor een (latere) analyse van de eventuele effecten van verhoogde slibgehalten in de waterkolom en de bodem op bodemdieren.
Dynamiek versluiert; veldeffecten van metalen in dynamische ecosystemen
Klok, C. - \ 2006
Bodem 16 (2006)3. - ISSN 0925-1650 - p. 120 - 121.
ecosystemen - toxicologie - aardwormen - bodemfauna - overstromingen - stroomvlakten - zware metalen - ecotoxicologie - ecosystems - toxicology - earthworms - soil fauna - floods - floodplains - heavy metals - ecotoxicology
Deze bijdrage richt zich op de invloed van overstroming op de kans dat effecten van vervuiling zichtbaar worden op regenwormpopulaties
Bekalking en toevoegen van nutriënten; evaluatie van de effecten op het bosecosysteem; een veldonderzoek naar vegetatie, humus en bodemfauna
Wolf, R.J.A.M. ; Dimmers, W.J. ; Hommel, P.W.F.M. ; Jagers op Akkerhuis, G.A.J.M. ; Vrielink, J.G. ; Waal, R.W. de - \ 2006
Wageningen : Alterra (Alterra rapport 1337.5) - 37
bossen - bosecologie - vegetatie - bodemfauna - bekalking - kunstmeststoffen - humus - mycorrhizae - forests - forest ecology - vegetation - soil fauna - liming - fertilizers - humus - mycorrhizas
Dit rapport doet verslag van een deelonderzoek uit de Evaluatie van effectgerichte maatregelen in multifunctionele bossen 2004-2005 en is gericht op de effecten van de maatregelen bemesting en bekalking in bossen als overbruggingsmaatregel in het ka-der van het Overlevingsplan Bos en Natuur (OBN). In dit rapport worden de effecten besproken van de uitgevoerde maatregelen bekalking en mineralengiften (`bemesting¿) op de vegetatie, het humusprofiel en de bodemfauna in een veldonderzoek. Bemesting en bekalking leiden beide tot een significante (sterke) toename van het aantal planten-soorten en tot hogere indicatiewaarden voor vocht, zuur en stikstof. Ook is een duide-lijk toename zichtbaar van de verjonging van struiken en ¿ alleen bij bemesting - ook van loofbomen. Bekalking en bemesting hebben beide effect op de dikte van de ver-schillende humuslagen. Beide maatregelen leiden dus tot een snellere omzetting van strooisel en tot accumulatie van humus bovenin de Hr-laag. De aard van de humusla-gen is niet veranderd. De maatregelen bemesting en bekalking verschillen sterk van elkaar in het effect dat ze hebben op de bodemfauna. Bemesting laat enkele jaren na uitvoering geen aantoonbare veranderingen zien ten opzichte van de onbemeste situa-tie. Bekalking heeft enkele jaren na uitvoering van de maatregel wèl geleid tot aan-toonbare veranderingen in de bodemfauna. Het is mogelijk dat de veranderingen in de bodemfauna die na bekalking zijn opgetreden slechts tijdelijk zijn.
Bekalking en toevoegen van nutriënten; evaluatie van de effecten op flora en bodemfauna; een literatuurstudie
Wolf, R.J.A.M. ; Olsthoorn, A.F.M. - \ 2006
Wageningen : Alterra (Alterra rapport 1337.4) - 27
bossen - bodemflora - bodemfauna - kunstmeststoffen - bekalking - humus - mycorrhizae - forests - soil flora - soil fauna - fertilizers - liming - mycorrhizas
Dit rapport doet verslag van een deelonderzoek uit de Evaluatie van effectgerichte maatregelen in multifunctionele bossen 2004-2005 en is gericht op de effecten van de maatregelen bemesting en bekalking in bossen als overbruggingsmaatregel in het ka-der van het Overlevingsplan Bos en Natuur (OBN). In dit rapport worden de effecten van bekalking en mineralengiften besproken op bodem, flora en bodemfauna aan de hand van literatuurgegevens. Hierbij is gekeken naar bodemontwikkeling, humuspro-fiel, kruidlaag, mossen, mycoflora, mycorrhiza, bodemfauna. Ondanks dat veel onder-zoek gedaan is, is het nog altijd moeilijk om, zeker voor de lange termijn, voor een concrete opstand een betrouwbare prognose te geven van het effect dat een bekalking en/of een nutriëntengift zal hebben op de flora en de bodemfauna. Dit heeft te maken met de grote complexiteit van het bodemkundige systeem. Aanvullend Nederlands ex-perimenteel onderzoek zou beter inzicht kunnen geven in de lange termijn effecten. Dit zou goed kunnen in oude bemestings- en bekalkingsproefvelden. Daarnaast wordt een extensieve vorm van monitoring aanbevolen na uitvoering van maatregelen in OBN-kader.
Ecologie, visserij en monitoring van mesheften in de Voordelta
Wijsman, J.W.M. ; Kesteloo-Hendrikse, J.J. ; Craeymeersch, J.A.M. - \ 2006
IJmuiden : RIVO (Rapport / Nederlands Instituut voor Visserij Onderzoek (RIVO) C009/06) - 37
aquatische ecologie - bodemfauna - geïntroduceerde soorten - ensis - voordelta - monitoring - ecologische beoordeling - aquatic ecology - soil fauna - introduced species - ecological assessment
De Amerikaanse zwaardschede (Ensis directus) is een exoot in de Nederlandse wateren. De soort is in 1979 voor het eerst in Europa aangetroffen en heeft zich sindsdien sterk ontwikkeld. Thans is de Amerikaanse zwaardschede verreweg de belangrijkste mesheft soort in Nederland en vanwege de hoge biomassa is de soort een belangrijk onderdeel van het mariene ecosysteem geworden. Dit ecoprofiel van mesheften is opgesteld om meer inzicht te krijgen in de ecologie van mesheften en hun rol in het ecosysteem.
Het effect van chopperen van kraaiheiden op de bodemfauna op Texel
Boer, P. ; Noordijk, J. - \ 2005
Texel : Staatsbosbeheer, Regio West, Beheerseenheid Texel (Rapport / Staatsbosbeheer nr. 2005-2) - 11
bodemfauna - hakselen - empetrum - heidegebieden - nederland - noord-holland - nederlandse waddeneilanden - soil fauna - chopping - empetrum - heathlands - netherlands - noord-holland - dutch wadden islands
Verschil in bodemleven groot tussen biologische en gangbare bedrijven
Eekeren, N.J.M. van; Smeding, F.W. ; Schouten, T. ; Livestock Research, - \ 2005
V-focus 2005 (2005)augustus. - ISSN 1574-1575 - p. 18 - 19.
bodem - bodemfauna - voedselwebben - melkveebedrijven - soil - soil fauna - food webs - dairy farms
Niet alleen boven de grond, maar ook onder de grond bestaat een jungle van levende organismen, zoals wormen aaltjes en bacteriën. Zo'n ondergrondse samenleving heet ook wel een voedselweb. Het LBI en het RIVM onderzochten de voedselwebben onder intensief en extensief beweid grasland. En is er met bedrijfsvoering te sturen
Toepassingsmogelijkheden van ziektewering in de praktijk
Lamers, J.G. ; Westerdijk, C.E. - \ 2005
Gewasbescherming 36 (2005)5. - ISSN 0166-6495 - p. 193 - 197.
bodem - bodemfactoren - bodemeigenschappen - weerstand - bodemflora - bodembiologie - bodemfauna - ziekteresistentie - plantenziekten - gewasbescherming - triticum - gaeumannomyces - thanatephorus cucumeris - bloemkolen - suikerbieten - aardappelen - vollegrondsteelt - soil - edaphic factors - soil properties - resistance - soil flora - soil biology - soil fauna - disease resistance - plant diseases - plant protection - cauliflowers - sugarbeet - potatoes - outdoor cropping
In dit artikel gaat het over ziektewering voornamelijk als gevolg van biologische oorzaken. Dit is het gehele complex van bodemflora en -fauna die interacteren met het pathogeen, de omgeving en met het gewas. Er is een algemene ziektwering en een specifieke ziektewering te onderscheiden. Besproken worden de intensief onderzochte pathogeen-gewas combinaties tarwehalmdoder - tarwe en Rhizoctonia solani - bloemkool/suikerbiet/aardappel. Verder het maximaliseren van de bodemweerbaarheid en het tegengaan van verlaging van de bodemweerbaarheid
Baseline study MEP-MV2. Veldwerkrapportage bodemdieren najaar 2005
Craeymeersch, J.A.M. ; Escaravage, V. ; Perdon, K.J. - \ 2005
IJmuiden : RIVO (Rapport / Nederlands Instituut voor Visserij Onderzoek (RIVO) C079/05) - 18
bodemfauna - onderzoek - bemonsteren - biomassa - studie - voordelta - veldwerk - bodembiodiversiteit - soil fauna - research - sampling - biomass - study - voordelta - field work - soil biodiversity
In het kader van het Monitoring- en Evalutieprogramma Maasvlakte 2 (MEP-MV2) is in het najaar 2004 gestart met een studie naar de huidige situatie met betrekking tot de bodemfauna in de Voordelta. In een aantal deelgebieden zijn monsters genomen met box-corer en bodemschaaf om een beeld te hebben over de huidige situatie van de macrobenthische infauna wat betreft de verspreiding, de gemiddelde dichtheid en biomassa en de diversiteit van zowel de macrobenthische infauna als van een aantal specifieke soorten (soorten die vanuit het oogpunt van natuurbescherming speciale aandacht vergen). Dit rapport is een verslag van het uitgevoerde veldwerk in het najaar van 2005.
Loopkevers in veranderende Veluwebermen
Noordijk, J. ; Vermeulen, R. ; Heijerman, Th. - \ 2005
De Levende Natuur 106 (2005)6. - ISSN 0024-1520 - p. 255 - 258.
wegbeplantingen - habitats - coleoptera - bodemfauna - zandgronden - veluwe - roadside plantations - habitats - coleoptera - soil fauna - sandy soils - veluwe
De bodemfauna van bermen van de zandgrond, waar sprake is van vergrassing, opslag van dennen, reageert op het veranderen van de habitat. Dit artikel doet verslag van vegetatieontwikkeling (waarbij de jaren 1989 en 2003 vergeleken worden) en loopkeverfauna
Vergelijking van vangsten van een 12 m pulskor met een conventionele wekkerboomkor
Marlen, B. van; Ybema, M.S. ; Kraayenoord, A. ; Vries, M. de; Rink, G.J. - \ 2005
IJmuiden : RIVO (Rapport / Nederlands Instituut voor Visserij Onderzoek (RIVO) C043/05) - 32
visserij - visserijbeheer - vergelijkingen - bodemfauna - visserij-ecologie - pulsvisserij - boomkorvisserij - bodembiodiversiteit - fisheries - fishery management - comparisons - soil fauna - fisheries ecology - pulse trawling - beam trawling - soil biodiversity
In het kader van de ontwikkeling van een pulskor als alternatief voor de conventionele boomkor met wekkerkettingen werd in nov-dec 2004 en jan 2005 onderzoek uitgevoerd op het visserij-onderzoekingsvaartuig “Tridens” naar de vangstverschillen van beide visserijtechnieken en de overleving van door beide tuigvarianten gevangen ondermaatse tong (Solea vulgaris L.) en schol (Pleuronectes platessa L.). De pulskor ving significant meer kg maatse tong per uur (+22% in kg/uur) dan de conventionele kor. Voor de ondermaatse tong bleek geen significant verschil. Zowel de vangst van maatste als van de ondermaatse schol is significant lager in de pulskor (respectievelijk -17% en -18%). Het percentage discards bleek alleen voor tong voor de pulskor significant kleiner (-26%), maar voor schol werd geen verschil gevonden. Het pulstuig ving significant meer tong in markt-categorie 3 en 4, maar voor schol werd geen verschil per marktcategorie aangetoond. De bijvangst aan benthos was significant lager (-25% in kg/uur). Voor de gedoornde hartschelp was de afname zelfs 78%, voor de noordkromp werd geen significant verschil gevonden. De pulskor is een belangrijke stap voorwaarts in het terugdringen van de ongewenste effecten van deze vorm van bodemvisserij op het benthische ecosysteem en geeft mogelijkheden voor het verminderen van discards van tong en schol in de gemengde visserij op platvis. Het effect van de pulstechniek op de bedrijfsvoering wordt onderzocht door het LEI.
Baseline study MEP-MV2. Lot 2: bodemdieren: voortgangsverslag juni 2005
Craeymeersch, J.A.M. ; Escaravage, V. ; Perdon, K.J. - \ 2005
IJmuiden : RIVO (Rapport / Nederlands Instituut voor Visserij Onderzoek (RIVO) C027/05) - 46
bodemfauna - monitoring - voordelta - bodembiodiversiteit - soil fauna - monitoring - voordelta - soil biodiversity
In het kader van het Monitoring- en Evalutieprogramma Maasvlakte 2 (MEP-MV2) is in het najaar 2004 gestart met een studie naar de huidige situatie met betrekking tot de bodemfauna in de Voordelta. In een aantal deelgebieden zijn monsters genomen met box-corer en bodemschaaf om een beeld te hebben over de huidige situatie van de macrobenthische infauna wat betreft de verspreiding, de gemiddelde dichtheid en biomassa en de diversiteit van zowel de macrobenthische infauna als van een aantal specifieke soorten (soorten die vanuit het oogpunt van natuurbescherming speciale aandacht vergen). Dit rapport geeft de eerste resultaten van de inventarisatie in het najaar van 2004. Tevens wordt de gekozen opzet geëvalueerd met als doel de volgende campagne (najaar 2005) te optimaliseren.
Strooiselafbraak onder verschillende loofboomsoorten op de stuwwal bij Doorwerth : micromorfologisch onderzoek van de humusprofielen
Pulleman, M.M. ; Kooistra, M.J. ; Hommel, P.W.F.M. ; Waal, R.W. de - \ 2005
Wageningen : Alterra (Alterra-rapport 1052) - 82
humusvormen - bodemfauna - bodemflora - bossen - bosstrooisel - bodemmicromorfologie - bodemverdichting - nederland - veluwe - humus forms - soil fauna - soil flora - forests - forest litter - soil micromorphology - soil compaction - netherlands
Dit rapport presenteert de resultaten van een micromorfologisch onderzoek van slijpplaten gemaakt in humusprofielen onder verschillende loofboomsoorten op een zwak lemige stuwwalbodem bij Doorwerth (Gelderland). Er werden opstanden vergeleken van linde, esdoorn, haagbeuk, eik en beuk. Het onderzoek was het vervolg van eerder gepubliceerd onderzoek naar de relatie tussen loofboomsoort, humus en ondergroei op dezelfde locaties (Alterra-rapport 920). Hieruit bleek dat onder invloed van het `rijke¿, goed verterende bladstrooisel van linde, esdoorn en haagbeuk een ontwikkeling in de richting van een `rijker¿ bostype op gang te zijn gekomen. Alleen onder linde was echter binnen 40 jaar een goed ontwikkelde, soortenrijke Carpinion-vegetatie met meerdere oud-bossoorten ontstaan. Het micro¬morfologisch onderzoek ondersteunt deze resultaten, geeft inzicht in de onderliggende processen en laat zien welke groepen bodemorganismen bij de vorming van de verschillende humusvormen betrokken zijn. Ook wordt duidelijk dat bodemverdichting ten gevolge van berijding de ontwikkeling naar een `rijker¿ bostype kan vertragen.
Soil macrofauna community structure along a gradient of land use intensification in the humid forest zone of southern Cameroon.
Madong à Birang, - \ 2004
Wageningen University. Promotor(en): Lijbert Brussaard, co-promotor(en): W.A.M. Didden; S. Hauser. - Wageningen : S.n. - ISBN 9085040310 - 200
bodemfauna - bodeminvertebraten - aardwormen - formicidae - isoptera - zwerflandbouw - landgebruik - bossen - humide klimaatzones - kameroen - macrofauna - soil fauna - soil invertebrates - earthworms - formicidae - isoptera - shifting cultivation - land use - forests - humid zones - cameroon - macrofauna
Check title to add to marked list
<< previous | next >>

Show 20 50 100 records per page

Please log in to use this service. Login as Wageningen University & Research user or guest user in upper right hand corner of this page.