De Zonnewassmelter.
De tijd is weer daar, dat de zon kracht genoeg bezit om van dit instrument 'n nuttig gebruik te maken. Mededeeling van mijn ondervinding met- en mijn wetenschap van dit hulpmiddel in de bijenteelt, is wellicht anderen van dienst en daarom een plaatsje in het Maandblad waard.
't Schijnt dat de zonnewassmelter 't eerst gebruikt is in Italië. Het hoeft geen verwondering te wekken dat men daar, in dat zonnige land, op het idée kwam de zonnewarmte te gebruiken voor het smelten van was. Daar kan men van dit gebruik alle pleizier beleven. Doch ook zelfs in ons landje, vooral in het Zuiden, is het instrumentje met succes te gebruiken. We behoeven dan nog niet eens zoo'n tropische hitte als verleden zomer ons gaf. Naast de donkere dagen geeft onze normale zomer heldere dagen genoeg om den zonnewassmelter voldoende te laten werken. 'n Beschrijving van zijn inrichting acht ik niet noodig. Hij lijkt in bouw op 'n broeibak, met 'n hoogen en 'n lagen kant dus, en vangt op dezelfde manier de zonnestralen op. Gaat men tot de samenstelling er van over, dan denke men er om, hem vooral ondiep te maken; men heeft er anders meer schaduw dan zon in. Hij zij daarbij flink breed en moet zóó gesteld kunnen worden, dat de zonnestralen om middag loodrecht naar binnen kunnen vallen.
Voor de verzameling van kleinigheidjes aan raat, zegeltjes van broed- en honigcellen, die men anders zoo licht verloren laat gaan en de prooi worden van wasmotten, is hij 'n uitstekend hulpmiddel. Men licht even het glas van den smelter op, schuift de raatafval er onder en laat verder geworden. Men verkrijgt prachtig was, zonder moeite en onkosten aan brandstof. Toch lukt de wasafzondering niet even goed bij alle raatstukken. Oude zwarte raat b.v. geeft met den zonnewassmelter maar weinig was. Veel blijft achter in de droge bijbestanddeelen der raat; het was wordt hierdoor opgezogen en vastgehouden. In zoo'n oude, zwarte raat zitten o.a. heel wat poreuze huidjes van vroeger broed. Deze raat smelt men liever op de oude manier, met kokend water en pers.
Verkrijgt men in den loop van den zomer zulke raatstukken, dan rolle men ze vast ineen tot ballen en beware ze tot de tijd van smelten daar is, meestal in najaar of winter. Maar voor de wasbereiding uit blanke raat en zegeltjes werkt de zonnewassmelter voldoende. En toch is het gewenscht het aldus verkregen was nog eens over te smelten in water. Vooreerst kleeft aan de zegeltjes van honigraten en ook aan de raatstukken zelf, nog altijd ‘n kleine hoeveelheid honig. Bij het smelten van het was druipt deze met het gesmolten was door en maakt dit kleverig, vettig op het gevoel, wat natuurlijk voor 'n goed handelsproduct niet gewenscht is. Bij het wassmelten in water worden nu was- en honigdeelen gescheiden.
Verder is de hitte in den zonnewassmelter niet hoog genoeg om mogelijke ziektekiemen onschadelijk te maken, wat wel kan door kokend water.
En eindelijk verkrijgt men geen mooi, gelijkmatig product met den zonnewassmelter. Het was druipt door en vormt op den bodem, waar het stolt, allerlei grillige onregelmatige brokjes.
Dat het gesmolten was langs den bodem afloopt in een onderstaand bakje met water, heb ik nooit kunnen waarnemen. Bovendien vallen door de zeef, waarop de raatstukken enz. gelegd zijn, vaak stofdeeltjes, die het was onrein maken. In de zegeltjes van broedcellen zitten kleine stukjes hout, stuifmeelkorrels enz., die het was almede verontreinigen. Om nu met één slag al deze bezwaren te verwijderen, behandelt men het in den zonnewassmelter gewonnen was met heet, kokend water, laat het was in den kookketel afkoelen en stollen tot ‘n mooie, zuivere, gelijkmatige klomp, of giet het kokend was desgewenscht in aparte vormen over.
Waar groote hoeveelheden oude raat gewonnen wordt houde men ketel, perszak en pers in eere, doch verwerpe voor kleine hoeveelheden blanke raat, zegeltjes enz., die men in den loop van den zomer zoo links en rechts verzamelt, den zonnewassmelter niet. Hij is werkelijk goed te gebruiken, daar onder de glasbedekking (liefst dubbel) allicht de voor het smelten van het was noodige temperatuur van 63 gr. C. bereikt wordt.
C.