Een nieuwe en practische manier van Separeeren.
Alvorens te beginnen wil ik mededeelen, dat we gedurende 10 jaren met Simpl. kasten werken (tot op heden 40 stuks) waarbij 11 separ. We kunnen met dit aantal separ. mooi onze oude koninginnen voor jonge verwisselen. Bij de separ. behooren bovendien nog 1 broedkamer met kunstraat, honigkamer met strookjes kunstraat, 1 katoenen kleedje en 1 opzetrand op den buitenwand, want men kan zonder dien opzetrand geen 2 br.k. hoog 15 c.M., een separ. en een h.k. plaatsen. Later op de heide heeft ook deze rand zijn nut om een tweede h.k. op te plaatsen, wat met een gesepareerd volk meer dan eens gebeurt. Bij alle kasten is een kon. rooster, welke onmisbaar is voor het winnen van zuiveren raath. en moet dan ook het geheele jaar gebezigd worden.
Om nu een duidelijk beeld van de nieuwe manier te krijgen, plaats ik eerst de oude manier in 't kort.
Allereerst voeren we in 't voorjaar iets speculatief. Wanneer nu een volk zwermrijp is, zoekt men het raam waarop de oude koningin zit en zet dit in 't operatiekastje. De andere 9 ramen gaan naar boven met de moerdoppen, die erop zitten, aangevuld met 1 kunstr. De oude koningin komt met 9 uitgebouwde ramen of kunstraat en de vliegbijen onder. Direct nadat de jonge koningin afkomt zoeken we alle moerdoppen er uit. Dienzelfden avond laten we de jonge koningin weer bovenin loopen (ook wel eens een of twee dagen later.)
Als men de moerdoppen nauwkeurig uitgezocht heeft en direct na het afvliegen der jonge koningin, zal de zwerm (jonge koningin) er zelden weer afvliegen. De oude koningin moet men in 't oog houden, want de ervaring leert, dat deze vaak weer zwermlustig wordt omreden het vaak zoolang duurt voor de jonge koningin zaadvast is.
Is nu de jonge koningin zaadvast, dan vangt men de oude onderuit. We nemen dan de plank uit den separator en het doekje er tusschenuit en laten ze zoo 24 uur zitten om eenzelfde lucht te krijgen. Daarna gaat de jonge koningin met den bak waarin hij zit naar onder. De separator er tusschenuit en een kon. rooster inplaatsen. Enkel zet ik een h.k. tusschen de broedbakken, maar meestal bovenop. Het is wel goed om na een paar dagen het jongste broed uit den bovenbak te nemen en onder voor niet bebroede raten te verwisselen met het oog op slingeren enz. Men let goed op de koningin niet boven den rooster te brengen; als men zich niet vertrouwt, is het beter om de raten die men onderuit neemt af te vegen.
Deze manier hebben we met succes toegepast, maar het goed houden van de oude koningin onder gaf altijd veel moeite. Daarom hebben we het op een andere manier beproefd en deze met goede resultaten toegepast, o.a. ook in 1920, ofschoon het met het zwermen dat jaar veel moeilijks opleverde, zooals ik van vele imkers hoorde. De berekening komt in zulke jaren soms precies anders uit, dan men dacht en stelt vaak hooge eischen aan het overleg van den imker.
Nu zal men zeggen, ja nu kan men juist zien, dat al die theorie over de bijen nutteloos is en van de separ. in 't geheel.
Maar in zulke jaren is de eenvoudigste manier van een oud-imker, die spreekt van „schoon vel", „jonge koningin op broed", „oude koningin op leege doppen" enz. toch ook omver geworpen. En deze moet maar weer overkloppen en omvellen.
En dan blijft er van separeeren nog dit over: wordt de jonge koningin niet bevrucht, of sterft deze, of vliegt de oude koningin desnoods toch af, men heeft met twee koninginnen ook 2 kansen. Vliegt de oude af, dan neemt men den separator volgens gebruikelijke wijze weg; en komt de jonge om, dan houdt men de oude. Op beide manieren is men klaar.
En nu de nieuwe manier.
We nemen nu als het volk zwermrijp is, weer de oude koningin met het raam, waarop ze zit en zet deze in een leege broedkamer naast me met 5 of 6 ramen broed en bijen, die er op zitten (daar even een kleedje overleggen). Dan vult men de ledige ruimte onder aan met kunstraat of uitgebouwde raten.
De rijpste moerdoppen blijven zooveel mogelijk onder. Het kleedje (katoen) wordt op den bak gelegd, daarop den separator, waarop dan de bak wordt geplaatst met de oude koningin móet de 6 r.br. verder ook weer aanvullen met kunstr. of uitgebouwde raten.
De jonge koningin onder krijgt nu de vliegbijen en zal gauw voer genoeg hebben ook bij minder goed weer. Men behoeft deze niet eerder na te zien dan als de zwerm komt. Dus deze neemt niet veel tijd, wat belangrijk is voor een imker en men stoort de bijen niet veel. Als de zwerm afkomt, neemt men de moerdoppen weg en laat den zwerm onderin loopen. (Dit gaat ook veel gemakkelijker dan bovenin en de koningin zal niet vervliegen bij het bevruchten). Nu wordt afgewacht tot bijna 9 dagen de jonge koningin zaadvast is. Dat kan soms lang duren, soms wel 20 dagen al naar gelang het weer is. En nu de oude koningin boven weer eens.
De oude koningin is door gegaan met eierleggen en heeft soms gauw de broedkamer vol, dan zet men (niet te laat) de honigkamer op (wat nu zonder letsel kan met behulp van den opzetrand.) Met het oog op het zwermen moet men de oude koningin vaker nazien dan de jonge koningin en dit gaat nu beter als deze boven is, dan onder zooals op de oude manier. Men kan hem nu een honigkamer geven en nazien zonder veel moeite of de jonge koningin te storen.
Bij de eerste manier moet men altijd de jonge koningin bovenaf krijgen ei dan heeft men altijd de vliegbijen om de handen. Wanneer de jonge koningin zaadvast is, handelt men als in de eerste manier met dien verstande, dat de jonge koningin onder blijft. Ik heb nu van 't jaar katoenen kleedjes tusschen den separ. en den ondersten bak gelegd, anders lijmen ze deze aan elkaar en knapt de boel los als men den separ. wil afnemen. Nu neem ik het er gemakkelijk af en ga, het kleedje oprollende, op mijn gemak de onderste bezien. (Bij het nazien van alle kasten heb ik 2 kleedjes.)
Men heeft dan ook nog voor, dat de jonge koningin zich niet vervliegt met het bevruchten en afgebeten wordt, wat wel vaak gebeurt. Men kan nu ook zonder bezwaar een honigkamer geven, wat met de oude manier niet kan, want dan zou het vlieggat hooger komen.
Ten slotte dit nog: Het koningin uitzoeken is vlugger gezegd dan gedaan, maar bij eenige ervaring valt het nog al mee. Bij voorkeur doe ik het vóór den middag als de meeste vliegbijen in 't veld zijn. Men neemt het raam van den kant en zet dat na het onderzocht te hebben in 't operatie-kastje en sluit dat af. Als er een raam tusschenuit is, werkt men gemakkelijker en vlugger er de koningin loopt niet zoo gauw van 't eene raam op 't andere; tevens moet men dan op de wanden en bodem der kast letten. Is men eenmaal de kast door geweest en heeft men H.M. niet gevonden dan begint men weer van voren af. Het gebeurt zelden, dat zij niet op de ramen zit. Meermalen heb ik 3 maal de ramen moeten nazoeken om haar te vinden, wat echter geen bezwaar is, als men maar weinig rookt, twee doekjes gebruikt (n.l. het eene oprollen van de ramen, welke men nazien moet en het andere in opvolging over de nageziene ramen leggen met tusschenruimte van 2 ramen) en tenslotte kalm werkt.
Ook met het uitzoeken van de moerdoppen kan men niet nauwkeurig genoeg zijn, want bij overhaast werken om een 5 min. uit te winnen moet men soms een half uur inboeten of nog meer.
De bewerking lijkt ingewikkeld, doch is in de practijk eenvoudig. Voor men echter begint te werken, moet men eerst bedenken, wat men noodig heeft en zet dat in de onmiddellijke nabijheid van de te behandelen kast. Gebruik weinig rook, werk kalm! Vindt men na lang zoeken de koningin niet, dan morgen weer, doch als men als boven werkt faalt men niet vaak. „Bezint eer gij begint".
Bijenpark "Frisia", Leeuwarden
Tj. STIENSTRA.